Dalanews.kz Anadoly ruqsatymen, atalǵan maqalany yqshamdap aýdardy.
Avtordyń paiymdaýynsha, túrki elderiniń turaqty damýy kóbine-kóp el tizginin ustaǵan alǵashqy eki kóshbasshyǵa bailanysty.
Bul oraida Anadolu Ajansi:
Túrik qaǵanatynyń negizin qalaýshy Býmyn qaǵan, odan keiingi Istemi qaǵandy. Uly seljuqtar memleketin dáýirletken Tuǵyryl men Shaǵryny. Qazaq handyǵynyń irgesin qalaǵan Kerei men Jánibek, odan beridegi Túrik respýblikasynyń Tuńǵysh prezidenti Mustafa Kemal Atatúrik pen Ismet Ineniýdi mysalǵa keltiripti.
«Burynǵy lider qalap ketken qurylymdy qulatpai, ony jańa qarqynmen jalǵastyrýda ekinshi kóshbasshynyń mańyzy zor. Osy turǵyda Nazarbaevtyń izbasary Toqaevtyń dáýiri el tarihynda erekshe oryn alatyn bolady.
Toqaevtyń bir jylyna sholý jasai otyra, onyń aldaǵy is-áreketi qandai bolaryn bajailai alamyz», – deidi Anadolu Ajansi.
Agenttik Toqaevtyń Elbasymen táýelsizdik alǵan tustan juby jazylmai, birge istesip kele jatqanyn jazypty. Uzaq jyl eldiń syrtqy saiasatyna jaýap bergenin, BUU bas hatshysy Pan Gi Mýnnyń orynbasary bolǵanyn tilge tiek etipti. Anadolu Ajansi Toqaevty Qazaqstan syrtqy saiasatynyń arhitektory dep ataidy. Nazarbaev ekeýin salystyra kele qazirgi prezidenttiń saiasi reformalarǵa kóbirek kóńil bóletinine nazar aýdarady.
«Nazarbaevtyń dáýirinde» aldymen ekonomika, sodan baryp saiasat» edi. Toqaev saiasi reforma júrgizbei budan ári ekonomikalyq órleý bolmasyn túsindi. Halyqty tyńdaý, demokratiia men ádildikti talap etken azamattarmen dialog qurý Toqaev biliginiń basty baǵdary.
Toqaevtyń pármenimen biliktiń barlyq tarmaǵyna «halyq sózine qulaq asatyn memleket qaǵidasy» endi.
Halyq pen biliktiń arasynda jaqyndatý úshin Ulttyq keńes quryldy. Onyń quramyna halyq sózin sóileitin azamattar endi. Ulttyq keńespen aqyldasa kele beibit mitingi týraly zań qabyldandy. Bul Toqaevtyń tusyndaǵy saiasi reformalardyń bastamasy ǵana», – dep boljam jasaǵan eken Túrik agenttigi.
Anadolu Ajansi Toqaevtyń turmysy tómen 600 myńnan asa adamnyń kreditin keshirgenin jáne osy maqsatqa 105 mlrd teńge bólgenin joǵary baǵalapty.
«Toqaev bilikke kelgen jyly el kúrdeli kriziste boldy. Arystaǵy jarylysta oqiǵa ortasynda júrdi. Qordaidaǵy janjalda da aýdanǵa arnaiy baryp, taraptardyń talabyn tyńdady.
Qazaqstanda turatyn túrli etnikalyq toptardyń arasyndaǵy túitkildiń túp tamyryna úńilip, Assambleiaǵa tapsyrma berdi» – deidi maqala avtory.
Anadolu Ajansi osy bir jylda Qazaqstanda atqarylǵan sharýadan jaqsy habardar ekenin ańǵartyp, daǵdarysqa bólingen 10 mlrd dollar, 42 500 týraly da egjei-tegjeili baiandaǵan eken. Agenttik pikirinshe, Toqaevtyń ishki saiasattaǵy baǵdary aiqyn. Syrtqy saiasattaǵy ustanymy da Nazarbaevtyń arnasynan aýytqymasy anyq. Qazaqstan kópvektorly saiasatty jalǵastyrady.
«Prezidenttiktiń alǵashqy jylynda Orta Aziiany túgeldei aralap, oǵan qosa Resei men Qytaidyń, Batystyń tilin taýyp úlgerdi. Biylǵy jyldyń naýryzynda jariialanǵan «Qazaqstannyń 2030 jylǵa deiingi syrtqy saiasat kontseptsiiasy» Toqaevtyń dáýirinde ázirlengen alǵashqy syrtqy saiasi qujat.
Osy doktrinada túrki dúniesin, túrki elderiniń arasyndaǵy yqpaldastyqty jańa deńgeige kóterý kerektigi aitylǵan.
Onyń ishinde túrkitildes elderdiń áriptestik odaǵyn qurý túrki dúniesin tutastyra túsetin qundy qujat bolmaq.
Bul baýyrlas elderdiń arasyndaǵy bailanystyń jańa deńgeige shyǵaryn kórsetedi.
Toqaevtyń tusyndaǵy Qazaqstan túrki dúniesiniń mańyzdy tarmaǵynyń biri bolyp qala bermek» deidi Anadolu Ajansi.
Toqaevtyń tóńiregine kimder toptasýda?
Budan buryn, saiasattanýshy Dosym Sátpaev Toqaevtyń tóńiregine kimder toptasyp jatqanyn aitqan (mynda basyńyz)
Onyń paiymdaýynsha, dál qazir Toqaevtyń tóńiregine tuńǵysh prezidenttiń áýletinen shyqqan áldekimniń bilikke kelýin qalamaityn elita men memapparattyń ókilderi toptasýda.
Bul qatarǵa 70-jyldary ómirge kelgen biliktiń jańa býynyn qosýǵa bolady. Bul býyn kadrlyq aýys-túiis nátijesinde biliktegi mańyzdy oryndarǵa otyrýdan dámeli. Olar ázirdiń ózinde Prezident ákimshiligi, Úkimet jáne Parlamentke ótýde.
Áitkenmen, Sátpaevtyń aitýynsha, qarapaiym halyqqa saiasi sahnadaǵy aýys-túiis asa qyzyqty emes. Halyqty Toqaevtyń eldi ázirgi kúizelisten qalai alyp shyǵary kóbirek tolǵandyrady.
Jer-jerdi jumyssyzdyq jailap, jaǵdai ýshyǵa tússe munyń sońy áleýmettik tolqýǵa alyp kelýi múmkin.
«Karantinnen keiingi ahýal aýyrlai tússe bilik úshin naǵyz synaq sol boldy. Toqaevtyń bastamasymen ázirlengen daǵdarysqa qarsy joba kózdegen maqsatyna jetti deýge áli erte.
Halyqqa bólingen aqshany qatań qadaǵalaý jaǵy aqsap tur. Memlekettiń aqshasy elge jetpei, talan-tarajǵa túspeýin birinshi kezekte oilaý kerek. Toqaev osy keselden qutylmasa, ol qabyldanǵan baǵdarlama kópke jetpei synǵa ushyraidy», – deidi Sátpaev.
Sátpaevtyń pikirinshe, Toqaevtyń «halyq sózine qulaq asar memleket» qaǵidasy tolyqqandy bolmasa da, birshama júzege asýda. Bilik qoǵamnyń bir talabyna qulaq asyp, endi birin jarym-jartylai ǵana oryndaýda, keibir talap-shartty is júzinde júzege asyrýda.
«Biliktiń saiasi reformaǵa qatysty ýádesi tolyq oryndalmasa da, basqa tarapta zańnamalyq ózgerister óz nátijesin berdi. Onyń ishinde zorlyq-zombylyq, pedofilizm jáne brakonerlerge qatysty qylmystyq jaza qatańdatyldy. Bul qoǵamnyń kópten beri joǵaryǵa jetkize almai kelgen janaiqaiy edi.
Halyq sózine qulaq asatynyn kórsetken Toqaev osy arqyly óziniń el aldyndaǵy bedelin kóterdi. Imidjin kúsheitti», – deidi Sátpaev.
