Altyn syrǵa (áńgime)
Jiyrma bes qaita ainalyp kelme-es-es saǵa-an...
Án úzdik-sozdyq úzilip jetti. Almanyń boiyn áldebir ókinish jailaǵandai boldy. Kózinen aqqan jas eshteńeni kórsetpei tumandandyryp jiberdi. Qabyrǵany jaǵalai júrip tósegine baryp jatty. «Jiyrma bes dedi, al men jiyrmada ǵanamyn ǵoi, nege men bulai aýyrdym...» dep oilady ol tóbege kóz tigip jatyp, nege Sábit mundai ońbaǵan bolyp shyqty. Álde, Gúlzada...». Eshteńeniń baiybyna bara almaǵan ol sharshańqy keiippen uiyqtap ketti. Alma stýdenttik ómiriniń qyzyqty kúnderiniń kúiinishke ainalatynyn qaidan bilsin. Bári de aiaq astynan bolǵan toidan bastaldy.
Bul Sábitke turmysqa shyǵyp, úilený toiy bolǵan kúni, munyń tórkininen eshkim kelmegen edi. Bóten ortamen tanymaityn adamdardyń arasynda qalǵan ol jaltaqtap Sábitke qarai berdi. Iá, áke-sheshesi kele almady. Qandai ókinishti. Odan keiingi jaǵdaiy mynaý. Áli oqýyn aiaqtaý kerek. Al, bul bolsa, aiaǵynyn aýyrlap, ekiqabat bolǵanyna alty ai bolǵan kezde soqyrshek bolyp, ota jasaýǵa týra kelgen edi. Sodan beri qarai eki jarym aidyń júzi bolypty. Kúnnen-kúnge balanyń da salmaǵy ósip bara jatyr, ishiniń kesilip qaita tikken jeri de kerilip janyna batyp aýyrady.
Almanyn soryna orai kúieýi de bir tynymsyz, jeńiltekteý bolyp shyqty. Bul tósek tartyp jatqan adamnyń kúiin keship, qozǵalýǵa ál-dármeni joq. Kún uzak tóbege qarap jatqandy ǵana biledi. Kei-keide jalyǵyp uiyqtap ta ketedi. Áldekim esikti tarsyldata soqty. Alma uikysynan shoshyp oiandy. Jaǵalai baryp esikke jetip, ashyp edi qurbysy Gúlzada eken.
– Kúieýin qaida? – dedi ol ái-shaiy joq.
– Bilmeimin.
– Bilmegeni nesi... Alaiaǵyńa sálem ait. Aqshany ákelsin, bolmasa syrǵamdy qaitarsyn. Alma áldene dep aýzyn ashyp úlgergenshe, Gúlzada týfliin toqyldata basyp ketip te qaldy. Osy turǵanynyń ózi kúsh edi, entigip tósegine jata ketti.
«Bir ainaldyrǵandy shyr ainadyrady» demekshi, bulardyn basyna taǵy da bir is túsken edi. Osydan bir jyl buryn bolǵan oqiǵany kóz aldyna keldi. Ádettegidei Gúlzadanyń kúieýiniń týǵan kúni ótip jatty.
Keshke bular da kelgen. Kesh iesi Nurlybek erekshe óńdi jigit edi. Qiylǵan qara qastary, baqyraiǵan úlken ádemi qara kózderi, qyr muryny, juqa erini bári-bári asa bir jarasymdylyq tanytatyn. Onyń jany da ádemi, inabatty bolatyn. Uialshaq bolǵandyqtan, únemi kózin tómen túsirip sóileitin. Momyndaý kelgen buny Gúlzada erkine ábden kóndirip alǵan. Otyr dese otyrady, tur dese turady. Toi ústinde Sábit esip sóilep otyrdy. Tipti, kei-keide shamadan tys bósip te jiberedi. Alma aqyryn ǵana onyń tizesinen túrtip qaldy. Biraq, ony elen qylar Sábit joq. Ainalasyndaǵylarǵa qur tilimen qýyrdaq qýyrýǵa ainalǵan. «Biznesmen», «kommersant» ekenin aityp, áldebir «firmasyn» aityp shalqyp otyr.
Almanyń kózi Gúlzadaǵa túsip ketip edi, ol Sábitke iship-jep tesile qarap qalypty. Muny Sábit te baiqaǵandai... Alma aýyr kúrsindi. «Aqyrynyń qaiyryn bersin...» dep oilady ol ishtei. Sonymen týǵan kúndi toilaýdyń alǵashqy sáti de aiaqtalyp, jurt syrtqa demalýǵa shyǵyp jatty. Alma qasyndaǵy eki-úsh qyzben birge dastarhandy jinaqtai bastady. Bólmeniń ishinde adam kóp, qapyryq bolǵandyqtan ol balkonǵa bettedi. Kenet... kenet áldekimderdiń kúbirlegen únin estigendei boldy. Tanys daýystar...
– Iá, men saǵan býny bes qoi ǵyp qaitaramyn!
– Ózin bilesiń ǵoi, Nurlybek jumyssyz, meniń jalaqym kúnkóriske jetpeidi. Tek ekeýmizdiń aramyzda ǵana qalsyn.
– Bopty!
Alma balkonǵa shyǵyp karap edi, Sábit Gúlzadany kushaqtap tur eken. Jalma-jan qolyn tartyp alǵan kúii, sasqalaqtap bólmege kirip ketti. Bul Gúlzadanyń qasyna baryp turdy. Yrjalaqtai kúlgen Gúlzada eki eli aýzyn áreń jinap, saýsaǵynyn arasyna qystyrǵan temekisin bir sordy da:
– Nemene, qyzǵanyp kettiń be? – dep surady.
– Joq...
Biraq, Almanyn kókeiinde «sender ózara nege kelisip júrsińder» degen oi tursa da, suraýǵa bata almai, únsiz qaldy...»
Iá, sol joly Sábitke Gúlzada kulaǵyndaǵy altyn syrǵasyn sheship bergen eken. Muny keiinnen bildi. Kúieýinen suraǵan kezde, ol: «Fýi, men ol syrǵany satyp jiberdim de aqshasyna araq iship qoidym. Aqymak, syrǵasyn bergen ózinen kórsin», – degen edi shimirikpesten.
Al, Gúlzadanyń adýyndy, soiqan minezin biletin Alma ishtei bir pálenin bastalǵanyn sezdi. Shynynda da, Gúlzada jii kelgishtep ketti. Qaita-qaita Sábitpen syrtqa shyǵyp jeke sóilesýdi shyǵardy. Kúieýiniń janyna ne jetpeitinin oilap, Alma dal boldy. Qudaiǵa shúkir, ata-enesi jii qatynasyp, kómektesip turady.
Isherge tamaqtary toq, kierge kiimderi bútin. Biraq, áiteýir Sábit tym jeńiltek. Únemi óńi kashyp, ózinen-ózi degbirsizdenip turady. Tipti, keide janyn qoiarǵa jer tappai tynyshsyzdanatyn da ádeti bar. Sonymen ne kerek, Gúlzada Sábittiń sońyna birjola túsip aldy. Aqyry, aýdandyq ishki ister basqarmasyna aryz jazypty. Oqiǵaǵa kýáger Nurlybek bolyp shyǵa kelgen. Bul qýdalaý, Almanyn kazirgi jaǵdaiymen tuspa-tus kelgeni qiyn boldy. Taǵy da esik qaǵyldy, súiretilip baryp esik ashyp edi, Sábit eken.
– Keldi me, taǵy? – dep surady ol. Kimdi surap turǵany túsinikti edi, Alma basyn izedi.
– Politsiiaga baryp keldim, – dedi Sábit az únsizdikten keiin, – 8000 tengenin syrǵasyn 90000 teńge qyp qaitarasyn dep otyr.
– Nemene?!
Alma shoshyp ketti.
– Esiń durys pa, maǵan dári-dármekke de aqsha kerek qoi. Búgin-erteń bosanǵaly otyrmyn. Úiden kelgen aqshanyń bárin berýge týra keledi ǵoi.
– Endi ne iste deisiń. Osymen qutylsam da jaqsy. Áitpese sottalamyn, – dedi Sábit jylap jiberip, – Alma, saǵan áke-sheshen ápergen altyn syrǵan bar edi ǵoi. Sony...
– Nemene, sony...
Arǵy jaǵy aitylmasa da túsinikti edi. Alma ornynan súiretile turdy. Jastyǵynyn astyna sheship qoiǵan syrǵasyn kolyna aldy da biraz qimai qarap turdy... Bul syrǵaǵa Gúlzadanyń kózi túsken edi, talai qyzyqqan edi. Oiy belgili boldy. Sábit arqyly alǵyzbaqshy.
Bular barlyǵy da jataqhanada turatyn. Nurlybekterdiń bólmesi ústingi qabatta bolatyn. Ol basqyshpen qinala kóterildi. Aiaǵynan ál ketip barady. Onyń ústine, túneýkúni dáriger «merziminen buryn bosanyp qalasyz ba dep qorqamyn, baiqańyz» dep eskertken bolatyn. Á, mine, bólmege de jetti. Esikti iterip edi, ashyq tur eken. Nurlybek televizor kórip jatyr eken, ornynan atyp turdy. Jalma-jan buny otyrǵyzyp jatyr. Gúlzada balkonda temeki tartyp tur.
– Kelgen kim? – dep daýystady ol kýieýine.
– Alma ǵoi. Jaisha ma? – dedi ishke kirgen Gúlzada shashyn ádemilep qoiyp.
– Gúlzada, – dedi Alma aqyryn ǵana, – Men bilemin, saǵan qiyn ekenin. – Biraq, sen eki apta tosa turasyń ba? Meniń ýakytym jaqyn qaldy. Aqsha maǵan kerek bolyp tur. Úiden mamamdy shakyrtamyn. Aqshańdy sol kezde qaitaraiyq. Áitpese, mynany al, saǵan unaýshy edi ǵoi. Baǵasy da óte kymbat. «Altyn-kúmis tas eken, arpa-bidai as eken» degen ǵoi, kishkentai syrǵaǵa bola bet jyrtyspaiyq... Syrǵa, júzik degen joǵalyp ta jatady.
– Gúlzada, Alma durys aitady, – dep Nurlybek birdeńe dei bergeni sol-aq edi, áieli ony ala kózimen bir-aq atty.
– Jap aýzyńdy! Sóilemei otyr. Ákel syrǵany.
Gúlzada syrǵany julyp aldy.
– Syrǵamen birge, ana moinyńdaǵy altyn alqany da beresiń, – dedi nyqtap. Seniń kúieýinniń maǵan istegeni jetedi.
Alma alqany moinynan aǵytyp qolyna ustattyú
Is osymen tynbady. Gúlzada kosymsha 90000 teńgeni de qaitaryp alǵan edi. Sábittin sheshesi kelip, balasynyń túrmeden aman-esen qalqanyna qýanyp, kishigirim toi jasady. Sodan beri eki-úsh jyldai ýaqyt ótken edi. Ýaqyt emshi degen sóz ras eken. Qiyndyq ataýly kórgen tústei bolyp óte shyqty. Báribirde Alma tańerten erte jumysqa barý úshin aialdamaǵa shyqqany sol edi, áldekim atyn daýystap shaqyrǵandai boldy. Jalt karap edi, Nurlybek eken.
– Nurlybek, kaidan júrsiń? Qalyń qalai?
Amandyq-saýlyqtan keiin, az-kem únsiz turǵan ol jutyndy da:
– Alma, bizdi keshiresiń be? – dep surady.
– Ne úshin?
– Sen baiaǵyda kelip, jaǵdaiyndy aityp ótingende, Gúlzada kónbei qoiyp edi, esinde me?
– A-a, iá esimde. Qazir, Gúlzada joq, kaitys bolǵan. Ol sodan keiin ókpesinen qatty aýyrdy. Tósek tartyp jatyp qaldy. Barmaǵan jer, qaralmaǵan dáriger joq. Altyndarynyń bárin qarajat úshin satyp jiberdik. Ol ókpesinen bala kezinen aýyratyn edi ǵoi. Múmkin taǵdyrdyń jazýy solai bolǵan shyǵar, kim biledi...
Nurlybek jylap jiberdi. Alma ony katty aiap ketti. Eshteńe demesten, ba- syn únsiz ǵana izei salyp, keshirgenin kózkarasymen bildirdi de keri burylyp júre berdi.
«Jiyrma bes kaita ainalyp kelmes saǵan», – degen án joldary oiyna orala berdi. Ol boiynan bir aýyr júk túsirgendei jenildengen sezimde edi.
Raýshan HUFMANBEKOVA.
