Túrkistan oblysynyń aýyl sharýashylyǵy kásipkerleri qýańshylyq máselesin sheshý úshin Prezidentke úndeý joldady. Olar bul turǵyda Altai Ainabektiń jetekshiligimen júzege asyrylyp jatqan “jasandy jaýyn” jobasynyń tiimdiligin erekshe atap ótti, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Sharýalar eldegi sý tapshylyǵy men ekologiialyq daǵdarys máselelerin sheshý maqsatynda, Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri men Sý jáne irrigatsiia ministriniń otstavkaǵa ketýin talap etti.
“Qurmetti QR Prezidenti Qasym-Jomart Kemeluly, siz "Ádiletti Qazaqstan" men "Jańa Qazaqstandy" quryp, halyq únine qulaq asatyn Úkimetti basqaryp otyrsyz. Alaida sý tapshylyǵyn aldyn alý jáne ekologiialyq daǵdarysty sheshý jolynda atalǵan ministrlikterdiń nátijesi kóńil kónshitpeidi”, — dedi olar.
Osy tusta olar Altai Ainabek jetekshilik etetin "jasandy jaýyn" jobasynyń utymdylyǵyna toqtaldy.
“Altai myrzanyń eńbegi men jańa tehnologiialary arqasynda jaýyn-shashyn molaiyp, aýyl sharýashylyǵy kásipkerleriniń eginderi eki ese kóbeidi. Onyń jobasy sý tapshylyǵyn sheshýge úlken septigin tigizdi. Biz osy jobanyń ári qarai damýyn jáne Altai myrzaǵa memleket tarapynan qarjylai kómek kórsetilýin talap etemiz”, – delingen úndeýde.
Sharýalar, eger osy úndeýlerine jaýap bolmasa, halyq únine qulaq asatyn úkimet zańnamasy boiynsha beibit sherýge shyǵatynyn da málimdedi.
“Biz, dán-tuzymen qamtamasyz etip otyrǵan sharýalar, sý men ekologiia máselelerin sheshýde naqty sharalar qabyldaýdy jáne óz úndeýimizdiń oryndalýyn talap etemiz”, – deidi olar.
Aita keteiik, qoldan jańbyr jaýǵyzyp júrgen qazaqstandyq ǵalym Altai Ainabek álemjelide "jańbyr adam", "qazaqtyń Toni Stárki" degen laqap attarymen tanylyp keledi. Altai - Klimatty ózgertý tehnologiialary halyqaralyq ortalyǵynyń (International Center of Climate Change Technologies) basshysy, “Jasandy jańbyr jaýǵyzý” tehnologiiasynyń avtory. Birneshe jyl buryn Mańǵystaýdaǵy qýańshylyq máselesin sheshýge atsalysqan maman keiingi ýaqytta Araldyń jai-kúiine de erekshe nazar aýdarǵan edi.
Buǵan deiin ol áleýmettik jelidegi paraqshasynda aýqymdy ideiasyn júzege asyrýda joǵary laýazymdy shendiler men bilikten eshbir qoldaý tappaǵanyn tilge tiek etken edi.
Aitýynsha, bul jobany iske asyrýda memleketten arnaiy qarjy bólinbegen. Al aldaǵy ýaqytta el tarapynan belgili bir deńgeide qoldaý bolmasa, shetel asyp ketetinin jasyrmady.
"Bizde adam balasymyz, qoldaý bolmasa, árine, shetelge ketemin. Túsinikti ǵoi, barlyq adam ailyq alady, shyǵarǵan ónimin satady. Aralǵa qanshama bilik ókilderi, qoǵamdyq uiymdar kelip júr. Olardyń barlyǵy ailyq alady ári is-saparǵa ketken shyǵyndaryn óndirip alady.
Ókinishke qarai, naqty eshnárse sheshilmei keledi. Bizge eshkim qarjy bólip jatqan joq. Qazir tipti AQSh pen EO elderinde úlken problema bar, jerde qalmaimyz. Birneshe memlekettermen kelisimderimiz de bar", - deidi ǵalym.
Tutas bir eldiń júgin arqalaýǵa sheshim qabyldaǵan ǵalym atalmysh istiń qiyndyqtaryna da toqtalyp ótti.
Ǵalymnyń sózinshe, sý resýrstaryn saiasi qural oiyndary etip otyrǵan toptar da joq emes.
"Biraq biz saiasatpen ainalyspaimyz. Bizge tek ǵylymi, tehnologiialyq kvanttyq skachek jasaý kerek ekenin uǵyndyrǵymyz keledi. Sondai-aq Ts5 elderiniń qazirgi jahandyq jylyný kezeńinde sý qaýipsizdigin, klimat, ulttyq jáne azyq túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge óz úlesimizdi qosqymyz keledi", - dedi ǵalym.
Eske salaiyq, 2021 jyly qýanshylyq saldarynan Mańǵystaý oblysynda shóp shyqpai, sharýalarǵa qiyn soqqan edi. Osydan keiin jasandy jańbyr jaýdyrý týraly bastama kóterilgen bolatyn.
Sol maqsatty júzege asyrý úshin "Grant Qazaqstan" korporativtik qorynyń "Central Asian Center of Climate Change Technologies" seriktestigi men Mańǵystaý oblysynyń ákimdigi arasynda 3 jaqty kelisim jasaldy. Osy tusta joba jetekshisi Altai Ainabek ornatqan qondyrǵylar nátijesinde Mańǵystaýǵa jasandy jańbyr jaýǵan edi.
Al 2024 jyldyń jazynda Aral óńirinde jasandy jańbyr jaýǵyzý jobasy qolǵa alyndy. Qýańshylyqtan kóz ashpai, ekologiialyq ahýaldy bastan keship otyrǵan Aral turǵyndary úshin bul kútpegen jańalyq boldy.