Sybailas jemqorlyq pen qyzmettik ókilettikti asyra paidalaný qylmysy úshin sottalǵan burynǵy joǵary laýazymdy sheneýnikterdiń keibiri merziminen buryn bostandyqqa shyǵyp jatady. Bul úrdis qoǵamda synǵa ushyrap, zań men ádildik máselesine qatysty ótkir pikirtalastar týdyrady.
Saiasattanýshy Daniiar Áshimbaevtyń telegram arnasynda aqsha jymqyryp, jazasyn ótep jatqan sheneýnikter týraly qyzyq jazba jariialandy.
“Burynǵy atyshýly sybailas jemqorlyq isteri boiynsha sottalǵandar ózderin “saiasi qýǵyn-súrgin qurbandary” retinde kórsete bastady”, deidi Áshimbaev.
Dalanews.kz saiasattanýshy kimdi meńzegenin bilý maqsatynda ózine habarlasqan.
“Kimdi meńzegenimdi atyn atap, túsin tústei almaimyn. Jazbamda ádeii familiiasyz jazdym, jalpy aitylǵan nárse. Negizi kim ekenin aita alamyn, biraq qazir emes”, deidi Daniiar Áshimbaev.
Kópshilik bul “Astana EKSPO-2017” ulttyq kompaniiasynyń burynǵy basshysy Talǵat Ermegiiaev dep boljaǵan. Ermegiiaev merziminiń 2/3 bóligin ótegen. Biraq búgin Talǵat Ermegiiaev merziminen buryn bosatýǵa ótinish tastamaǵany belgili boldy.
Osy ýaqytqa deiin Ermegiiaev sot taǵaiyndaǵan 14 jyl ishinde 9 jyl jazasyn ótedi. Almaty oblystyq sotynyń málimetinshe de, Ermegiiaevten jazanyń ótelmegen bóligin aýystyrý týraly ótinish túspegen.
Al IIM Qylmystyq-atqarý júiesi komiteti Ermegiiaev qylmystyq-atqarý júiesi mekemesinde sot taǵaiyndaǵan jazasyn ótep jatqanyn habarlady.
Ermegiiaev “oilanyp” merziminen buryn bostandyqqa shyǵý ne shyqpaýyn aldaǵy ýaqytta baqylaimyz.
Sonymen qatar, Dalanews.kz redaktsiiasy merziminen buryn bostandyqqa shyqqandarǵa sholý jasaýdy jón kórdi.
1. Serik Ahmetov – burynǵy premer-ministr
Is: 2015 jyly Qaraǵandy oblysynyń eks-ákimi, keiingi premer-ministr bolǵan Serik Ahmetov sybailas jemqorlyq úshin 10 jylǵa sottaldy. Ol 2,2 mlrd teńge kólemindegi shyǵynmen bailanysty qylmys jasaǵany úshin aiyptalǵan.
Jaza: Sot úkimi keiin 8 jylǵa qysqartyldy.
Shyǵý ýaqyty: 2017 jyly – jazasyn ótegenine nebári 2 jyl bolǵanda shartty túrde bosatyldy.
2. Muhtar Jákishev – «QazAtomÓnerkásiptiń» eks-basshysy
Is: 2009 jyly «qyzmet babyn asyra paidalandy» degen aiyppen 14 jylǵa bas bostandyǵynan aiyryldy.
Shyǵý ýaqyty: 2020 jyly densaýlyǵyna bailanysty shartty túrde merziminen buryn bosatyldy. Jákishevtiń túrmede otyrǵan ýaqyty – 11 jyl.
Foto: Voxpopuli.kz
3. Qairat Satybaldy – eks-prezident Nazarbaevtyń nemere inisi
Is: 2022 jyly «Qazaqtelekom» AQ jáne «Transtelekom» kompaniialarynan iri kólemde qarjy jymqyrǵany úshin 6 jylǵa sottaldy.
Shyǵý ýaqyty: 2024 jyly shartty túrde merziminen buryn bosatyldy. 2 jylǵa jeter-jetpes merzimde shyqty.
4. Bishimbaev isi – eki márte sottalǵan eks-ministr
Is: Qýandyq Bishimbaev 2018 jyly 10 jylǵa sottaldy – para aldy, qarjy jymqyrdy degen aiyppen ustalǵan bolatyn.
Shyǵý ýaqyty: 2019 jyly 1 jyldan soń-aq bosap shyqty.
Ekinshi sot: 2023 jyly áielin óltirgeni úshin qaitadan sottaldy. Qoǵam bul isti “qylmys pen júieniń ymyrasy” dep baǵalady.
Foto: Reuters
Nege sheneýnikter erte bosatylady?
Munyń birneshe sebebi bolýy múmkin. Onyń ishinde:
– Densaýlyǵyna bailanysty
– Jaqsy minez-qulqy
– «Keltirilgen zalaldy ótegeni» úshin
Biraq qarapaiym azamattarmen salystyrǵanda sheneýnikterge zań teń qoldanylmaityny jii aitylady. Ádette muny quqyqtyq júieniń iri tulǵalarǵa degen jumsaqtyǵymen bailanystyryp jatady.
Qazaqstandaǵy merziminen buryn bosap shyqqan sheneýnikterdiń isteri – tek zań sheńberindegi sheshimder ǵana emes, qoǵamdyq senimniń kórsetkishi. Memlekettik qyzmetke senim men ádil sot júiesiniń bedeli dál osyndai istermen ólshenedi.
Osy tusta “Zań bárine birdei me?” degen suraq týyndaidy.
Halyqaralyq tájiribe: ózge elderde jemqorlar qalai jazalanady?
Singapýr: Nóldik tózim – nátije berdi
Singapýr jemqorlyq atymen joq elderdiń biri sanalady. Onyń syry mynada:
– Jemqorlyqqa qarsy agenttik – táýelsiz, biliktiń eshbir tarmaǵyna baǵynbaidy.
– Sottar qatań úkim shyǵarady, jazadan eshkim jaltara almaidy.
– Kez kelgen saiasatker men memlekettik qyzmetshi – qoǵam aldyndaǵy esep berýshi tulǵa.
– Tipti premer-ministrdiń týystary da tergelgen jaǵdailar bolǵan.
Ońtústik Koreia: burynǵy prezidenttiń ózin túrmege toǵytqan el
Koreiada eki birdei eks-prezident (Pak Kyn He men Li Mion Bak) jemqorlyq úshin uzaq merzimge sottaldy. Eshkimniń “erekshe statýsy” joq.
Rýmyniia: Saiasatkerler men sýdialar – bir qatarda
Rýmyniiada sońǵy on jylda sottalǵan joǵary laýazymdy tulǵalardyń sany júzden asady.
Munyń bári saiasi táýelsiz jemqorlyqqa qarsy qurylymnyń jumysy arqasynda júzege asty.
Bul elde qoǵamdyq qysym – basty qozǵaýshy kúsh.
Qazaqstanda ne isteýge bolady?
1. Jemqorlyqpen kúres organy – saiasi táýelsiz bolýy kerek
Qazir tergeý organdary men prokýratýranyń jumysy bilikke táýeldi. Bul keibir qylmystyq isterdiń saiasi yńǵaiǵa qarai sheshilýine sebep bolady.
2. Qoǵamdyq baqylaý kúsheiýi tiis
Mysaly, merziminen buryn bosatylatyndardyń tizimi men negizdemeleri ashyq jariialanýy qajet. Bul ádildikke degen senimdi arttyrady.
3. Qaita taǵaiyndaýǵa tyiym
Keibir buryn sottalǵan sheneýnikter keiin memlekettik qurylymdarǵa qaita kelip jatady. Zańnamada bul máselege naqty shekteý engizilýi kerek.
4. Úkim shyqqannan keiin azamattyq aktivterdi jariialaý
Sheteldegi múlik, ofshor shottary – halyqqa belgili bolýy tiis. Bul jemqorlyqtan keiingi bailyqty zańdastyrýǵa jol bermeidi.
