Aldaǵy úsh jyldyq kezeńge arnalǵan biýdjet jobasynda qalanyń áleýmettik-ekonomikalyq damýy boljamynyń negizgi parametrleri eskerildi, prezident Toqaevtyń Almaty qalasyn odan ári damytý jónindegi tapsyrmalaryn sapaly iske asyrý úshin qajetti qarjylandyrý qarastyrylǵan.
2023 jylǵa usynylǵan biýdjet jobasy aǵymdaǵy jyldyń qyrkúieginde bekitilgen "Almaty qalasyn damytýdyń 2025 jylǵa deiingi baǵdarlamasynda jáne 2030 jylǵa deiingi orta merzimdi perspektivalarda" aiqyndalǵan 7 negizgi baǵyt boiynsha quryldy.
Kelesi jylǵa arnalǵan biýdjettiń jalpy somasy 1 trln 258,2 mlrd teńgeni quraidy, onyń ishinde boljamdy menshikti kirister (1 trln 138,4 mlrd teńge) jáne respýblikalyq biýdjetten nysanaly transfertter (119,8 mlrd teńge) esebinen. 2022 jyldyń qorytyndysy boiynsha biýdjet túsimderiniń boljamdy baǵasyna sáikes, 2023 jylǵa arnalǵan kirister boljamynyń ósýi transfertterdi esepke almaǵanda (1 138,4 mlrd.teńge) shamamen 103% - dy quraidy.
Biýdjettiń shyǵys bóligi bylaisha bólindi - bólinetin qarjynyń 61,7%-y aǵymdaǵy shyǵystarǵa tiesili, 18,3%-y qalanyń damý biýdjetin, 20%-y-biýdjettik alýlar, JAO rezervi, memlekettik borysh jáne memlekettik mindettemeler.
Birinshi basymdyq
"Almaty qalasyn damytýdyń 2025 jylǵa deiingi baǵdarlamasynyń jáne 2030 jylǵa deiingi orta merzimdi perspektivalardyń" birinshi basymdyǵy boiynsha 2023 jylǵa arnalǵan biýdjet jobasy aiasynda jaily qalalyq orta qurý jónindegi kommýnaldyq infraqurylymdy damytýǵa 175,8 mlrd teńge baǵyttalatyn bolady.
- Qarǵaly ózeninde sý tazartý qurylysyn aiaqtaý jáne Aqsai ózeninde sý tartýdy odan ári júrgizý úshin 8,6 mlrd. teńge qarastyrylǵan.
- Jol-kólik júiesin damytý úshin 300 gazben júretin avtobýsy satyp alynady.
- Batys baǵytta metropoliten jelisiniń qurylysy jalǵasady. Bul 2024 jyly qalanyń batys bóliginiń 50 myńnan astam turǵynyna qosymsha kóliktikti qamtamasyz etedi.
- Tóle Bi kóshesin uzartý jalǵasady. 2 jolairyǵy (Buqtyrma – Qulja traktisi, Sain – Móńke bi kóshesi) tapsyrý josparlanýda.
- 2 kommýnaldyq avtobýs parkin jobalaý aiaqtalady. Jol infraqurylymy jáne qaýipsizdik máseleleri boiynsha kelesi jyly 30 km trotýarlar men 80 aialdama alańdary abattandyrý, 200 km joldy ortasha jóndeý josparlanǵan.
Ekinshi basymdyq boiynsha
Turaqty ekonomikalyq ósýdi qamtamasyz etý úshin óńdeý ónerkásibin, týrizmdi, IT-sektordy jáne kreativti indýstriialardy damytýǵa basty nazar aýdaryldy.
Almatynyń Indýstrialdy aimaǵynyń 2 kezeńin 189 gektarǵa keńeitý josparlanýda. 2023 jyly 7 ónerkásiptik park iske qosylady.
Kreativti indýstriialardy damytý úshin 10 mlrd. teńge somasyna venchýrlik qor qurý josparlanýda, onyń ishinde jeke investitsiialar esebinen 5 mlrd.teńge.
Basqarylatyn ýrbanizatsiianyń úshinshi basymdyǵy aiasynda
Almaty aglomeratsiiasyn teńgerimdi damytý arqyly Úkimettiń 2040 jylǵa deiingi qalanyń Bas josparyn bekitýi josparlanýda, ony iske asyrý damýdaǵy teńgerimsizdikti joiýǵa, áleýmettik, injenerlik jáne kóliktik máselelerdi qamtamasyz etýge, infraqurylymnyń bolýyn sheshýge, Almaty halqynyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Tórtinshi basymdyq
Megapolis biýdjeti áleýmettik baǵdarlanǵan kúiinde qalady.
2023 jyly Almatynyń barlyq turǵyndary úshin áleýmettik ornyqtylyq pen turaqtylyqqa qatysty teń múmkindikterdi qamtamasyz etý boiynsha tórtinshi basymdyqty iske asyrýǵa shamamen 44% (553,3 mlrd teńge) áleýmettik baǵyttaǵy shyǵystarǵa tiesili, onyń 75% - y nemese 416,5 mlrd teńgesi bilim berý salasyna jumsalady.
"Almaty qalasyn damytýdyń 2025 jylǵa deiingi baǵdarlamasyn jáne 2030 jylǵa deiingi orta merzimdi perspektivalardy" iske asyrý aiasynda bilim berý sapasyn arttyrýǵa sertifikattalǵan halyqaralyq menedjment baǵdarlamalary boiynsha 2 505 tárbieshini, 3 myń mektep muǵalimin, 150 basqarýshy personaldy qaita daiarlaý jáne biliktiligin arttyrý josparlanýda.
"Jaily mektep" ulttyq jobasyn iske asyrý aiasynda 53 mlrd somaǵa 22 mekteptiń qurylysy bastalady, jergilikti biýdjet esebinen jer ýchaskeleri jáne olardy infraqurylymǵa qosý máseleleri sheshiletin bolady.
Sondai-aq kelesi jyly Alataý aýdanynda 1100 oryndyq 2 mektep jáne Jetisý jáne (№65, №73) Bostandyq aýdandarynda mektepterge (№112, №103) 4 qosymsha qurylys salý josparlanýda.
2023 jyly Almatynyń 29 mektebinde 7,7 myń balaǵa arnalǵan "Mektep avtobýsy" jobasyn pilottyq rejimde iske qosý josparlanýda. 100 jańa avtobýs zamanaýi qaýipsizdik júiesimen jabdyqtalatyn bolady. Kelesi jyly 1-4 synyp oqýshylaryn, sondai – aq HÁOT sanatyndaǵy balalardy tegin ystyq tamaqpen qamtamasyz etý jobasyn iske asyrý jalǵasady (133 myń bala-oqýshylardyń jalpy sanynyń 45% - ǵa jýyǵy).
Almatylyqtardy tolǵandyratyn máselelerdiń biri – turǵyn úi qurylysy, ásirese jastardy úimen qamtamasyz etý,
"Almaty Jastary" turǵyn úi baǵdarlamasyn jergilikti biýdjetten qarjylandyrý (1050 páter) jalǵasady.
Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jobalar men mindetterdi iske asyrý úshina 31,5 mlrd teńge bólinedi.
Tegin dárilik zattarmen, meditsinalyq buiymdarmen jáne mamandandyrylǵan azyqpen qamtamasyz etý kózdelgen, sirek kezdesetin (orfandyq) aýrýlardyń 45 túri boiynsha 6 myńǵa jýyq patsientti, halyqqa immýnoprofilaktika júrgizý úshin vaktsinalar men basqa da meditsinalyq immýnobiologiialyq preparattardy satyp alý jáne saqtaý qarastyrylǵan. 8,1 mlrd.teńge somasyna meditsinalyq jáne tehnologiialyq jabdyqtardy satyp alý josparlanýda.
Ambýlatoriialyq-emhanalyq qyzmetter kórsetý, UOS qatysýshylar men múgedekterdi tis protezderin jasaý, telemeditsinalyq ortalyq jáne t. b. boiynsha qarjylandyrý jalǵasady.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha qalanyń jańa statsionarlaryn jobalaý jáne qoldanystaǵylaryn qaita qurylymdaý bastalady. Olardyń qatarynda Ortalyq qalalyq klinikalyq aýrýhananyń jańa korpýsyn salý, 8 kópsalaly aýrýhana men bosandyrý uiymdaryn jańǵyrtý bar.
Budan basqa, Alataý aýdanynda perzenthanalyq balalar bólimshesi bar 500 tósektik kópbeiindi aýrýhanany jobalaý jáne MJÁ tetigi boiynsha Medeý aýdanynda 200 tósektik kópbeiindi aýrýhana salý josparlanýda.
Qalanyń basty mindeti inkliýzivti ortany damytý bolyp tabylady.
Múgedektiktiń aldyn alý jáne aldyn ala eskertý maqsatynda 2023 jyly jyl saiyn 950 mamandy oqytatyn erte aralasý Ortalyǵyn qurý boiynsha pilottyq jobany iske qosý josparlanýda.
Almaty ákimdigi arbamen júretin 200 balany elektr jetegi bar joǵary sapaly jeke kreslo-arbalarmen, 170 adamdy jańa tehnologiialar boiynsha protezdik-ortopediialyq quraldarmen jáne súiek ótkizgish estý apparattarymen, sóileý protsessorlarymen qamtamasyz etýdiń arnaiy baǵdarlamasyn iske asyratyn bolady. 1350 múgedek jandardy jumyspen qamtýǵa 775 mln teńge bólý josparlanýda.
Jasyl Almaty besinshi basymdyǵy boiynsha
2023 jyly 320 myń aǵash otyrǵyzý, 8 saiabaq aimaǵyn qurý jáne rekonstrýktsiialaý josparlanýda. Sondai-aq 13 joba boiynsha JSQ ázirleýdi aiaqtaý josparlanǵan (Baým toǵaiy, Tuńǵysh Prezident saiabaǵy, Úlken Almaty, Kishi Almaty ózenderi, Qonaev atyndaǵy Úlken Almaty kanaly, Alataý aýdanyndaǵy "Sosnovyi bor" jańa saiabaǵy jáne Atakent aýmaǵyn qaita qurý jáne t. b.).
Qalada qatty jaýyn-shashyn kezinde sý basý máselesi ózekti bolyp qalýda.
Biyl júrgizilgen zertteýler qorytyndysy boiynsha sý basýǵa beiim 102 ýchaske anyqtaldy, onyń ishinde aǵymdaǵy jyly 56 ýchaskeni joiý aiaqtalýda. 2023 jyly 46 ýchaskede 305 km aryq jelilerin qaita jańartý jáne salý jalǵasady.
Almaty – SMART city altynshy basymdyǵy boiynsha
Qalany basqarý sapasyn jaqsartý úshin 2023 jyly Almatynyń "tsifrlyq qosalqysy" jobasynyń birinshi kezeńi júzege asady.
Jobany iske asyrý kommýnaldyq qyzmetterdiń, memlekettik organdardyń jáne basqa da jeke kompaniialardyń derekterin biryńǵai derekter qoimasyna durys integratsiialaý qala turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi.
2023 jyldyń sáýirine qarai jol qozǵalysynyń qoǵamdyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi sharalardy arttyrý úshin jelilik jáne kósheler qiylystary ýchaskelerinde (3 000-nan astam kamera) qosymsha 575 Sergek AÓK ornatý jobasy aiaqtalady.
MJÁ aiasynda adamdar kóp jinalatyn oryndarda qosymsha 6 000 beinekamera ornatý josparlanýda. Qalalyq beinebaqylaý júieleri kameralaryndaǵy beinekórinister ortalyqtandyrylǵan basqarý jáne beinesaraptamany qalyptastyrý úshin Biryńǵai beinebaqylaý júiesine biriktiriledi.
Baǵdarlamanyń Qaýipsiz qalany damytý jónindegi jetinshi basymdyǵy
2023 jyly Alataý aýdanynda iske asyrylǵan pilottyq joba boiynsha qalanyń 7 aýdanynda politsiianyń servistik ortalyqtaryn ashý josparlanýda.
Seismikalyq táýekelderdi eskere otyryp, 17 seismostantsiia ornatý arqyly halyqty bolýy múmkin jer silkinisteri týraly erte habardar etý júiesin engizý boiynsha jumys jalǵasatyn bolady.
Sondai-aq, kelesi jyly qala kóshelerin jaryqtandyrý jumystary jalǵasady (550 ýchaske). Aita keterligi, kelesi jylǵa arnalǵan biýdjette sportty, týristik infraqurylymdy, mádenietti jáne t. b. damytýǵa qarjy qarastyrylǵan.
Budan basqa, qoldanystaǵy memlekettik josparlaý Júiesine sáikes Almaty qalasyn damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan Jospary ózektendirildi.
Túiindei kele
Josparǵa 7 basym baǵyt boiynsha qoljetkizý jónindegi 117 indikator kiredi, olardyń basty maqsaty ártaraptandyrylǵan jáne turaqty ekonomikaǵa negizdelgen jaily, inkliýzivti jáne qaýipsiz qalalyq orta qurý bolyp tabylady.
Sonymen qatar, "Qoǵamdyq kólikti dispetcherleý" jobasy boiynsha memlekettik-jekeshelik áriptestik sharty qosymsha 5 jylǵa, iaǵni 2027 jylǵa (tolyǵymen) uzartyldy, sondai-aq operatsiialyq shyǵyndardyń ótemaqysyn jáne basqarǵany úshin syiaqyny tóleý jónindegi memlekettik mindettemeler ulǵaityldy.
Dispetcherleý qyzmetine baǵyttar qozǵalysynyń syzbalaryn, kestelerin ázirleý, qala baǵyttarynda qoǵamdyq kóliktiń jumysyn baqylaý jáne oǵan taldaý júrgizý kiredi.
Jyljymaityn múlikke quqyqtardy resimdeý jónindegi problemalyq máselelerdi sheshý úshin jergilikti atqarýshy organnyń janynan tiisti ruqsattardy almai jáne onyń erejesin bekitpei salynǵan jyljymaityn múlikti resimdeý jónindegi Komissiiany qurý jónindegi Ereje ázirlendi, sondai-aq 17 adamnan quralǵan Komissiianyń qaraýyna jatatyn bekitiletin aýmaqtardyń tizimi jasaldy.
