Jalpy, Qazaqstandaǵy er azamattardyń ishimdikke táýeldiligi 2021 jyly 9,52 paiyzǵa jetipti. Al áielderdegi kórsetkish 1,48 paiyzdy quraǵan. Respýblikamyzda araq óndirisi 2021 jyly 60,3 paiyzǵa artqan. Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń zertteýine sáikes, 15 jastan asqan adamdarǵa alkogoldi tutyný deńgeii erler úshin jylyna 25 litr bolsa, áielder úshin - 9 litr.
Osy másele boiynsha júrgizilgen áleýmettik zertteý 13-15 jastaǵy er balalardyń 75, qyzdardyń 40 paiyzy syradan bastap, sharap, araqqa deiingi ishimdikterdi iship kórgendigin kórsetti. 18-20 jastaǵylardyń 90 paiyzy alkogoldiń dámin tatyp kóripti. BUU málimeti boiynsha alkogolden bolatyn ólim-jitim deńgeii joǵary elderdiń arasynda Qazaqstan ondyqtyń qatarynda tur.
Al, qýantarlyǵy, sońǵy 10 jyldyń ishinde maskúnemder, nashaqorlar sany elimizde tómendep keledi. Mysaly, 2019 jyly «maskúnem» degen diagnoz qoiylǵan 15955 adam bolsa, 2020 jyly bul kórsetkish 14202 adamǵa deiin tómendegen. Eń ókinishtisi, araqqumarlar qatary azaiǵanymen, olardyń jasy jasaryp barady.
Osy oraida biz narkolog-psihiatr, dáriger Toqtar Qoishybekovten ishimdikke áýes adamdardyń psihologiiasyn, olardy emdeýdiń joldaryn surap habarlasqan edik.
– Adam ne sebepti ishimdikke táýeldi bolyp qalady? Ol eń birinshi oqýshy, jasóspirim kezinde ashy sýdyń dámin tatady. Bastapqyda unamaýy múmkin. Biraq, jasóspirim ózi qatarlastarmen jaqsyraq til tabysý úshin, eresek bolyp kóriný úshin, keide tipti uialshaqtyǵyn jeńý úshin ishimik urttap alǵandy jón kóredi. Al eresekterde jasyna qarai problemalar qosylady. Atap aitsaq, jumysyndaǵy problemalar men otbasylyq qiyndyqtar. Alkogol osy problemalardan, ýaiym-qaiǵydan, qorqynyshtan ýaqytsha arylýǵa kómektesedi.
Ashy sýǵa táýeldilik 3 kezeńde damidy. Onyń alǵashqy eki satysynda adamdy maskúnemdikten qutqarýǵa bolady, sondyqtan bul aýrýdyń belgileri bilingennen-aq, erterek aldyn ala bergen abzal.
Alkogoldi qalai tastaýǵa bolady? Ishimdikti toqtatý týraly kóptegen keńester maskúnemderge aitylyp-aq jatady. Biraq ol ony qaperine de ilmeidi. Alkogoldi tutynýdan bas tartý úshin myqty erik-jiger kerek. Mundaida aldymen tek alkogolden bas tartqan jón. Bir ýaqytta ishýdi jáne temeki shegýdi birden toqtatpaý kerek, Óitkeni ol kezde mi qatty kúizeliske ushyraidy. Sosyn ońaltý ortalyǵyna nemese anonimdi maskúnemder tobyna habarlasýǵa bolady. Onda emdelýge nietti kóptegen adamdar bir-birine kómektese alady. Munymen qosa, sportpen ainalysqan jón. Saiahattap, serýendeý de araqqumarlyq atty aiyǵýy qiyn dertten arylýǵa kómektesedi, – deidi Toqtar Qoishybekov.
Jalpy, Qazaqstanda qazir maskúnemdikpen kúres qarqyndy júrgizilip jatyr. Memleket buǵan kóp kóńil bólýde. Alkogolizmge qarsy kóptegen is-sharalar, túsindirý jumystary júrgizilip, túrli ortalyqtar salaýatty ómir saltyn nasihattap jumys isteýde. Sonyń birqataryna toqtalyp ótsek, «Qazaqstan Respýblikasynyń densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn bekitý týraly» № 982 qaýlysynda halyqtyń salaýatty ómir saltyn ustanýdy qalyptastyrý basty maqsat ekeni naqty kórsetilgen. Bul baǵdarlama azamattardyń salaýatty ómir salty men Qazaqstannyń gúldenýi úshin kúreste memlekettiń dáiekti ustanymyna negizdelgen. 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamany iske asyrýǵa respýblikalyq jáne jergilikti biýdjetterden qarajat, áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qorynyń aktivteri, sondai-aq Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasynda tyiym salynbaǵan ózge de qarajat bólinedi. Baǵdarlamany iske asyrýdyń jalpy quny 3,2 trillion teńgeni qurady.
Qoryta aitqanda, alkogol tek keshendi tásildi qajet etedi - psihoterapevtik ádister men esirtkini emdeýdiń kombinatsiiasy. Bul aýrýdy emdeý qiyn, óitkeni maskúnem ózin aýrý dep sanamaidy jáne emdelgisi kelmeidi.
Alkogolizmdi óz betimen emdeýge motivatsiia tabý óte qiyn. Adam ózin maskúnemdikpen aýyratyn naýqas retinde tani alýy úshin psihoterapevttiń uzaq jáne muqiiat jumysy, týystarynyń nemese qoldaý toptarynyń kómegi qajet. Maskúnemge óz problemasyn túsinýge kómektesip, shynymen emdelýdi qalai bastaǵanda ǵana, dári-dármekter jumys isteidi jáne paida ákeledi.
