Almatyda Alashorda tarihyna negizdelgen "Alashorda isi. 1920-1940 jyldar. Qujattar men materialdar" atty 12 tomdyq arhiv qujattary jinaǵynyń tanystyrylymy ótti, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Is-sharaǵa atalǵan eńbektiń ǵylymi jetekshisi, QR Ǵylym akademiiasynyń akademigi Mámbet Quljabaiuly Qoigeldiev pen HH ǵ. saiasi qýǵyn-súrgin materialdaryn zerdeleý ortalyǵynyń basshysy Gúlshat Ramazanqyzy Nurymbetova qatysyp, kitap týraly sóz qozǵady.
"Mine, búgin "Alashorda isi. 1920-1940 jyldar. Qujattar men materialdar" atty kóptomdyqty tanystyrýdyń sáti tústi. Ózderińizge málim, bir jyl buryn 12 tomdyq daiyndalyp jatyr degen aqparat tarady. Prezident arhiviniń ókili retinde kitapqa bailanysty jalpy málimet berip óteiin. Bul — óte aýqymdy jumystardyń biri boldy. Bastapqyda 10 tom bolady dep josparlanǵan edi. Alaida jumys istei kele kólemi 12 tomǵa deiin ulǵaidy. Bul osy sanmen shekteledi degen sóz emes. Jumys aldaǵy ýaqytta jalǵasyn tabady dep úmittenemiz. Sebebi bizde qujattar men materialdar óte kóp. 2022 jyldan bastap úsh mekemede IIM, Ulttyq qaýipsizdik komiteti jáne Bas prokýratýradaǵy arnaýly memlekettik arhivterden osy saiasi qýǵyn-súrginge qatysty materialdardyń barlyǵy Prezident arhivinde jinaqtaldy. Solardy júieleýdiń alǵashqy nátijeleriniń biri osy kóptomdyq dep aitýymyzǵa bolady. Eńbektiń ǵylymi jetekshisi - Mámbet Qoigeldi", — dedi Gúlshat Ramazanqyzy.
Onyń sózinshe, jinaqty daiyndaýǵa kóptegen ǵalym atsalysqan.
"Aýqymdy eńbekti jazyp shyǵýǵa Prezident arhiviniń jáne Shoqan Ýálihanov atyndaǵy tarih jáne etnologiia institýtynyń, Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń ǵylymi qyzmetkerleri úles qosty. Bul qujattar jiyntyǵynyń árqaisysy 500-600 betten turady. Munda buǵan deiin jariialanbaǵan, bir ǵasyrǵa jýyq qupiia bolyp kelgen qujattar engizildi. Aita ketetin taǵy bir másele, bul – jinaqqa kirgen qujattardyń negizgi Ishki ister ministrliginen qabyldanǵan qylmystyq arhivtik ister. Sonymen qatar Ulttyq qaýipsizdik komitetinen qabyldanǵan qujattar da bar", — dep qosty ol.
Al jinaqtyń ǵylymi jetekshisi Mámbet Qoigeldi eńbektiń mazmunyna toqtaldy.
"Búgingi kúnniń tarihi mańyzy úlken.Sebebi halyq bir ǵasyr kútken tarihi shyndyq jaryqqa shyqty. Bul — bir ǵasyrǵa jýyq qupiia qorlarda saqtalyp kelgen materialdar. Osy 12 tomdyq týyndyda "Qandai maqsat kózdeldi? Qandai ideia negizge alyndy?" degen suraq týady. Iá, Alash qozǵalysy osy ýaqytqa deiin tek ulttyq ziialylar qozǵalysy retinde aitylyp keldi. Bul — shyndyqty burmalaý. Ár shyndyq óz ornymen, óz dárejesinde aitylýy kerek. Sonda ǵana ol qoǵamdyq oiǵa jumys isteidi. Shyn máninde, Alash qozǵalysy bul — HH ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq ult-azattyq qozǵalysy. Bul degenimiz qozǵalys tek ziialy qaýym ókilderinen ǵana turmaǵanyn meńzeidi. Iaǵni, oǵan qoǵamnyń barlyq áleýmettik toby atsalysty. Olardyń ortaq maqsaty boldy. Bul — memlekettik táýelsizdikti alý jáne keler urpaqqa jerimizdi saqtap qalý edi. Mine, biz osy ustanymdy dáleldeý úshin jinaqty daiarladyq. 12 tomdyq jinaqtyń ishki qurylymynda osy ideiany negizge aldyq", — dedi akademik.
M.Qoigeldiniń aitýynsha, Alash taqyryby elimizde birneshe ret kóterilgen. Al búgingi jaryqqa shyqqan jinaq jiti jumystyń, naqty zertteýdiń, jabyq qorlardaǵy qujattardy paidalanýdyń arqasynda eń súbeli eńbek bolyp otyr.
