Zamanaýi álemniń qarqyndy ózgeristerine sai, bilim berý salasynda da qaýipsizdik máselesi asa mańyzdy ári ózekti bolyp otyr. Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev 2023 jylǵy 1 qyrkúiektegi Joldaýynda ásirese bilim berý mekemelerinde qaýipsizdiktiń mańyzdy aspektilerin qozǵady. Ol mektepterde qaýipsiz jáne jaily orta qurý qajettigin, sondai-aq oqýshylar men muǵalimderdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi sharalardy kúsheitýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Bul tek fizikalyq qorǵaýudy ǵana emes, sonymen qatar qazirgi álemde barǵan saiyn ózekti bolyp kele jatqan Tsifrlyq qaýipsizdikti de qamtidy.
Abai oblysy osy baǵytta tyń serpin alyp, bilim berý uiymdarynda balalardyń jan-jaqty qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin keshendi sharalardy qolǵa alýda. Qaýipsizdik uǵymy tek fizikalyq turǵyda ǵana emes, sonymen qatar psihologiialyq, tsifrlyq qaýipsizdikke de qatysty ekeni aiqyn. Bul — bolashaq urpaqtyń amandyǵy, olardyń bilim alýǵa degen ynta-jigerin joǵaltpai, ómirlik joldaryn tańdaý barysynda erkindik pen senimdilikti sezinýi úshin jasalatyn jaǵdai.
Balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý tek oqý kabinetterinde ǵana emes, olardyń mektepten tys ómirlerinde de mańyzdy bolyp otyr. Ýaqyt talaby jańa ádister men tehnologiialardy qajet etedi, jáne bul turǵyda Abai oblysynyń bilim basqarmasy árbir oqý ornyn zamanaýi qaýipsizdik júielerimen jabdyqtaýdy basty maqsatqa ainaldyrǵan.
Qarjylyq qoldaý — qaýipsizdik kepili
Qaýipsizdikti qamtamasyz etý baǵytyndaǵy eń alǵashqy qadam — bilim berý uiymdaryn qajetti tehnikamen jabdyqtaý. Bul jerde máseleni tereńinen qarastyryp, tek qarajat bólý ǵana emes, ony tiimdi jumsaý, júieli túrde baqylaý — basty mindet. Abai oblysynda bul baǵytta úlken jumystar atqaryldy. 2023 jyly 905,2 million teńge bólinse, 2024 jyly bul soma 107 million teńgege jetti. Bul qarajattyń kóp bóligi bilim berý mekemelerin beinebaqylaý kameralarymen, daýystyq habarlaý júielerimen, dabyl túimelerimen jáne litsenziialanǵan kúzetpen qamtamasyz etýge jumsaldy.
Beinebaqylaý júieleri — jańa zaman talaby
Oblys kólemindegi mektepter men balabaqshalar tolyqtai beinebaqylaý júiesimen qamtamasyz etilgen. Tipti, 2023 jyly bul júieler jańartylyp, ozyq tehnologiialar engizildi. Qazirgi tańda bilim mekemelerinde 13 197 kamera ornatylǵan. Kameralar tek baqylaý úshin ǵana emes, tótenshe jaǵdailarda jyldam áreket etý úshin de mańyzdy qural. Balalar úshin bul jabdyqtardyń bolýy olardyń qaýipsizdik pen qorǵanys sezimin arttyrady.
Adam balasynyń tolyqqandy damýy tek fizikalyq qaýipsizdikke ǵana emes, sonymen qatar psihologiialyq qaýipsizdikke de tikelei bailanysty. Bilim berý ortasynda ár bala ózin senimdi, qorǵalǵan, qoldaý tapqan jaǵdaida ǵana bilim alýǵa degen ynta-jigeri artyp, jetistikterge jete alady. Osy maqsatta Abai oblysynda 2024 jyly jańadan psihologiialyq qoldaý ortalyǵy ashylyp, bul baǵytta bilim alýshylarǵa kómek kórsetý jumystary kúsheitildi. Ortalyqta uiymdastyrylatyn treningter men seminarlar balalardyń emotsionaldyq kúiin jaqsartyp, olarǵa qiyn jaǵdailarda psihologiialyq qoldaý kórsetýge baǵyttalǵan.
Tsifrlyq qaýipsizdik — jańa syn-tegeýrinder
Tehnologiianyń damýy bilim berý protsesine oń áserin tigizgenimen, ol tsifrlyq qaýipsizdik máselesin de týyndatady. Balalardyń internet keńistigindegi qaýipsizdigin qamtamasyz etý, olardyń jeke málimetterin qorǵaý, qaýipsiz internet paidalaný mádenietin qalyptastyrý — qazirgi zamanǵy bilim berý mekemeleriniń basty maqsattarynyń biri.
Abai oblysynda osy baǵytta keshendi jumystar júrgizilýde. Mektepterde arnaiy kiberqaýipsizdik sabaqtary ótkiziledi, al pedagogter úshin jańa zamanǵy aqparattyq tehnologiialardy tiimdi ári qaýipsiz qoldaný boiynsha seminarlar uiymdastyrylýda. Muǵalimderge tsifrlyq qaýipsizdik boiynsha oqytý baǵdarlamalary engizildi, bul balalardyń internette qaýipsiz bolýyna úlken septigin tigizýde.
Litsenziialanǵan kúzet — senimdi qorǵanys
Kóptegen bilim berý mekemelerinde litsenziialanǵan kúzet jumys isteýde, bul balalardyń fizikalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi negizgi sharalardyń biri. Litsenziialanǵan kúzet qyzmeti tek mekteptiń syrtqy qaýipsizdigin ǵana emes, mekteptiń ishindegi tártip pen beibitshilikti saqtaý baǵytynda da qyzmet atqarady. Bul kúzet qyzmetteri dabyl túimelerimen jáne týrnikettermen jabdyqtalǵan, bul kez kelgen kúmándi nemese qaýipti jaǵdailar oryn alǵan kezde jedel áreket etýge múmkindik beredi.
Qosymsha bilim berý mekemeleri — shyǵarmashylyq qaýipsizdigi
Qaýipsizdik sharalary tek jalpy bilim beretin mekteptermen shektelmeidi. Qosymsha bilim berý mekemeleri de erekshe nazarda. Bul uiymdarda beinebaqylaý júieleri ornatylyp, jedel basqarý ortalyqtarymen bailanys qamtamasyz etildi. Sonymen qatar shyǵarmashylyq úiirmeler men sporttyq sektsiialardaǵy balalardyń qaýipsizdigin arttyrýǵa baǵyttalǵan arnaiy sharalar qabyldanýda. Mysaly, sport zaldarynda jáne shyǵarmashylyq ortalyqtarda balalardy jaraqattardan saqtaý úshin qosymsha qaýipsizdik quraldary ornatylýda.
Bolashaqqa jol salý
Qaýipsizdik máselesi — tek bilim berý uiymdarynyń ǵana emes, búkil qoǵamnyń ortaq mindeti. Balalardyń qaýipsizdigine jaýapkershilikpen qaraý — olardyń bolashaǵyna senimdi qadam basýyna jol ashý. Abai oblysynda júzege asyrylyp jatqan qaýipsizdik sharalary keleshek urpaqtyń tek bilim alyp qana qoimai, qorqynysh pen alańdaýshylyqsyz erkin damýyna múmkindik beretin mańyzdy qadamdar.
Abai oblysy bilim berý uiymdary óz mindetterin abyroimen atqaryp, balalarǵa qaýipsiz, sapaly bilim alýyna barynsha jaǵdai jasap otyr. Qazirgi zamanǵy talaptarǵa sai qaýipsizdik júielerin engizý arqyly bul mekemeler bolashaqtyń bilimdi de tárbieli azamattaryn qalyptastyrýda eleýli ról atqarady. Ár bala óz mektebinde tek bilim alyp qana qoimai, ózin qorǵalǵan, qoldaý tapqan, qurmettelgen tulǵa retinde sezinýi tiis.
Qaýipsizdik — bul árbir balanyń, ata-ananyń, muǵalimniń jáne qoǵamnyń ortaq múddesi. Jas urpaqtyń amandyǵy — elimizdiń bolashaǵy, sondyqtan da bilim berý uiymdaryndaǵy qaýipsizdik máselesi aldyńǵy qatarda turýy tiis. Qazirgi zamannyń talaby — ár balany tek oqý ornynda ǵana emes, ómirde de qaýipsizdikke tárbieleý. Abai oblysynyń bilim berý uiymdary osy baǵytta aianbai eńbek etýde.
Nurjan Ahmetqaliev, Abai oblysy bilim basqarmasynyń basshysy
