11 aidyń qorytyndysy boiynsha Qarmet 3 million tonnadan astam bolat óndirip, 2023 jylǵy kórsetkishterden asyp tústi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Biyl Qazaqstannyń eń kóne metallýrgiialyq kásiporny Qarmet AQ tarihi datany – qazaqstandyq bolattyń birinshi balqymasynyń iske qosylǵanyna 80 jyl tolýyn atap ótýde. 31 jeltoqsan Temirtaý qalasynyń árbir turǵyny úshin jai ǵana Jańa jyl qarsańy emes. Bul – 1944 jyly Qazaq metallýrgiia zaýyty alǵashqy bolat óndirgen kún. Jáne búginde bul – Qazaqstan ekonomikasynyń eń iri eksportqa baǵyttalǵan kásiporyndarynyń biri. Jyl qorytyndysy boiynsha Qarmet qandai nátijelerge qol jetkize alǵanyn saralap kóreiik.
Taǵy bir tarihi kún – 2023 jylǵy 8 jeltoqsan, Aziiadaǵy eń iri ónerkásiptik aglomerattardyń biri tarihi ózgeristerdi bastan ótkerdi – batyl áreketterdiń arqasynda kásiporyn Qazaqstan iýrisdiktsiiasyna qaitaryldy. Jańa «Qarmet» ataýymen birge – «Qazaqstan Magnitkasy» salaq investordyń basshylyǵymen jasalǵan belgisizdik kezeńinen shyǵyp, jańa maqsattarǵa ie boldy.
Qazaqstandyq bolat qaita shyńdalýda
Qazaqstannan keterde ArcelorMittal ózinen keiin tek jaman estelik, 374 million dollar kólemindegi shyǵyndardy ǵana emes, sonymen qatar merdigerlik uiymdar aldyndaǵy 279 million dollar qaryzdy qaldyrdy. Aldyn ala tólengen 70 myń tonna bolatty satyp alýshylarǵa jóneltý mindettemeleri, qoimadan 46 myń tonna synyqtardyń joǵalýy, jumys istemeitin 5 kómir shahtasyna bailanysty kombinat úshin shikizattyń bolmaýy, qiraǵan infraqurylym, qylmystyń órshýi, úmitsizdik pen sharasyzdyq.
Sonymen qatar, AMT-da 35 myń adamnan turatyn ujymǵa jalaqy, ilespe jarnalar men aýdarymdar boiynsha úlken qaryzdary anyqtaldy. Bul qaryzdardy óteýge, sondai-aq sheteldik investordyń 5 milliard teńge kólemindegi saqtandyrý boiynsha qaryzdaryn otandyq menshik iesine óteýge týra keldi. Mittaldyń basqarýynyń nátijesi óndiristiń naqty deindýstriialanýy boldy, qarapaiym tilmen aitqanda «tozdyrdy», buǵan sandar dálel.
«Sheteldik basshylyqtyń basqarýy kezinde kásiporynnyń taǵdyry men onyń bolashaǵyna tolyq aralasý bolǵan joq. «Osynda jáne qazir» qaǵidasy táýekelderdi egjei-tegjeili kórsetpei paida tabýdy bildirdi. Investitsiialar korporatsiia ishinde qaldyq qaǵidaty boiynsha salyndy, bul súiikti emes asyrandy bala sezimin týdyrdy. Jumystyń osyndai formatynda biraz ýaqyttan keiin bizden «syǵýǵa» eshteńe qalmas edi. Biz Qazaqstan Magnitkasyn túpkilikti joǵalta jazdadyq», – deidi kásiporynda orasan zor tájiribesi bar «Qarmet» AQ bas direktory Vadim Basin.
Qazirgi ýaqytta taýarlar men qyzmetterdi jetkizýshiler aldyndaǵy bereshekti azaitý boiynsha josparly jáne júieli jumys júrgizilýde. Úndi menedjmenti basqarǵan «ArselorMittal Temirtaý» AQ ketken kezde kópjyldyq qaryzdardyń somasy shirek milliard dollardan asty. Búginde tólemder ishki aýdit nátijeleri negizinde, qoldanystaǵy zańnamaǵa sáikes júrgizilýde. Osy kezeńde 237,6 million dollardan astam somaǵa qaryz mindettemeleri tólendi, bul kombinattyń jalpy qaryzynyń 85 paiyzy. Kómir ónerkásibindegi kúrdeli álemdik jaǵdaiǵa, investitsiialardyń bolmaýyna jáne myńdaǵan jumysshyny jumystan bosatýmen shahtalardyń jabylýyna qaramastan atqarylǵan sharýa bul.
Sonymen qatar, negizgi qaryz – AMT-nyń eski merdigerlerimen esep aiyrysý ekenin atap ótken jón. Eski merdigerler qyzmetter men ónimderdiń ózindik qunyn tómendetý boiynsha jumys júrgizbedi dep senimmen aitýǵa bolady, kerisinshe, mundai kásipkerler jasandy qymbattatýǵa umtyldy, óitkeni bul olarǵa tiimdi boldy, al kásiporyn men jumysshylardyń taǵdyry eshkimdi qyzyqtyrmady.
«Biz paidadan túsken bul aqshanyń qaida ketkenin jáne qandai «maqsattarǵa» jumsalǵanyn túsinemiz, – dep atap ótti Vadim Basin, – Kombinat kásiporynda ózderin erkin ustaǵan kóptegen deldaldar men «másele sheshkishterden» zardap shekti. Sondyqtan bizdiń qisyndy qadamymyz qunyn qaita tekserý, taldaý jáne qaita qaraý, kótermeleý men jumys kóleminiń negizsiz ulǵaiýyn anyqtaý týraly sheshim boldy. Árine, bul kópshilikke unamady, biraq basqa jol joq. Sharttardy qaita qaraý, sybailas jemqorlyq táýekelin azaitý jáne baǵa belgileýdiń ashyqtyǵyn arttyrý – bul ózin-ózi qurmetteitin kez kelgen kásiporynnyń joly, Qarmet te de solai. Biz óz jetkizýshilerimizge birneshe ret júgindik – adal, ashyq jumys isteńizder, bopsalaýmen jáne orynsyz qaralaýmen ainalyspańyzdar dedik. Bizge mundai jetkizýshilerdiń qajeti joq. Sonymen qatar, biz ondaǵan shema men shyǵyndardy ashqan kompaniianyń ekonomikalyq qaýipsizdik qyzmetin qaita qurdyq, Qarmet Partners júiesi engizilýde. Senińizder, bul tek bastamasy ǵana, jumys jalǵasýda».
Biraq Qarmet kompaniiasy áli de burynǵy investordan muraǵa qalǵan júktiń (kásiporynnyń 90% tozýy) qysymymen kúresip jatqanyna qaramastan, kombinatty jańǵyrtý jáne qaita uiymdastyrý jónindegi strategiialyq josparlar jáne osy baǵytta qazirdiń ózinde jasalǵan mańyzdy qadamdar qazirgi basshylyqtyń aýqymdy josparlaryn kórsetedi. Aldymen qarajatty metallýrgiia kombinatyna, sodan keiin kómir shahtalaryna jáne basqa da kásiporyndarǵa investitsiialaý josparlanýda.
Otandyq investormen jasalǵan kelisim aiasynda 2028 jylǵa deiin kombinatty jańǵyrtýǵa 3,5 milliard dollar investitsiialaý josparlanýda. Mundai kólemdegi qarajat ondaǵan jyl boiy kompaniiaǵa salynbaǵan. Modernizatsiia emissiia shyǵaryndylaryn 30%-ǵa tómendetýge, sondai-aq sapaly temir kontsentratynyń óndirisin ulǵaitýǵa baǵyttalǵan. Sonymen qatar, jańǵyrtý ónim jelisin jańartý, bolattyń jańa markalaryn óndirý boiynsha jumysty kúsheitýge múmkindik beredi, bul jańa tehnologiialardy engizýge, ekologiialyq tazalyq pen básekege qabilettilikti arttyrmaq.
Memleket basshysynyń kásiporynǵa otandyq investordy shaqyrý týraly sheshimi durys boldy. Al endi qazaqstandyq «Qarmet» investorynyń aldynda úlken mindet tur, ony Prezident Q.Q.Toqaev qoidy – kásiporynǵa TMD-daǵy metallýrgiia kóshbasshysy mártebesin qaitarý, kombinattyń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etý, shahtalardy qalpyna keltirý, ónerkásiptik qaýipsizdikti kúsheitý, materialdyq-tehnikalyq bazany jańartý jáne óndiristi ulǵaitý.
Qoiylǵan mindetterge qol jetkizý josparlaryn Qarmet basshylyǵy ótken jyly Qazaqstan Prezidentimen resmi kezdesýde málimdegen bolatyn:
– bolat óndirisin 64%-ǵa (5 mln tonnaǵa deiin) ulǵaitý,
– temir ken kontsentratyn – 88%-ǵa (5 mln tonnaǵa deiin)
– kómir óndirýdi – 47%-ǵa (jylyna 9 mln tonnaǵa deiin).
Josparlar ǵana emes
Kásiporynnyń bas direktory Vadim Basinniń aitýynsha, búginde 3,5 milliard dollardan astam somaǵa óndiristi damytý jobalary iske asyrylýda. Kómir departamentiniń jobalaryna shamamen 500 million dollar jáne temir ken departamentine 978 million dollar kóleminde investitsiia salý josparlanǵan.
Kásiporyndy jańǵyrtýdyń alǵashqy kezeńderi nátije berýde. Qarmet-te jumystyń basynan bastap jańa basshylyq ujymnyń qoldaýymen metallýrgiia kombinatynda eki konverterdi jańartýǵa kiristi. Bul – turaqty jáne qaýipsiz jumys úshin mańyzdy jabdyqty qalpyna keltirý jáne jańǵyrtý baǵdarlamasy aiasyndaǵy negizgi is-sharalar.
«11 ai buryn bizdiń jumysymyzda tek bir tolyq fýnktsionaldy №3 konverter boldy, al qalǵan ekeýiniń jaǵdaiy óte nashar edi. Búginde úsh konverter paidalanýda, olardyń ekeýi osy jyly jańasyna aýystyryldy», - deidi kombinattaǵy eń kóne dinastiialardyń biriniń ókili, Bolat departamentiniń direktory Andrei Berg.
№1 konverterdiń jańa korpýsynyń kólemi 234-ten 270 tekshe metrge deiin ulǵaityldy, bul balqytý salmaǵyn kóbeitýge jáne tehnikalyq-ekonomikalyq kórsetkishterdi jaqsartýǵa múmkindik beredi. Sondai-aq, konverterde gaz tazartý júiesiniń bóligi sanalatyn jańa kesson ornatylǵan, bul ekologiialyq qaýipsizdikti jaqsartýǵa jáne óndiris tiimdiligin arttyrýǵa yqpal etedi. Úsh konverterdiń tolyq emes 11 ai jumysy ishinde metallýrgiia kombinaty 2023 jyldyń qorytyndy kórsetkishinen asyp túsip, 3 million tonna bolat óndirý kórsetkishine qol jetkizdi.
Qaitalama qaldyqtardy qaita óńdeý
Búginde kompaniianyń kún tártibinde taǵy bir basym mindet tur: 2028 jylǵa qarai jyl saiynǵy qaitalama qaldyqtardy qaita óńdeýdi 10 million tonnaǵa deiin jetkizý. Bul taqyryp «Qarmet Recycling» halyqaralyq forýmynda da talqylanǵany kezdeisoq emes, onyń qatysýshylary qaitalama qaldyqtardy qaita óńdeý el óńirlerindegi ekologiialyq jaǵdaidy jaqsartýǵa ǵana emes, sonymen qatar qatty mineraldy túzilimderdi (QMT) qaita óńdeýdiń biryńǵai júiesin qurýǵa múmkindik beretinin erekshe atap ótti.
AMT-nyń burynǵy úndi menedjmenti ekologiia, aýanyń tazalyǵy jáne qazaqstandyqtardyń densaýlyǵy máselesine basymdyq bermegenin, osylaisha óndiris qaldyqtary men úiindilerin qaitalama ainalymǵa jibermegenin atap ótken jón. Qazirgi ýaqytta kompaniia alańdarynda shamamen 750 million tonna tehnogendik mineraldy qaldyqtar jinaqtalǵan: domna jáne bolat balqytý shlaktary, úiindiler, kómirdi baiytý ónimderi jáne t.b. Metallýrgiia kombinatynyń ónerkásiptik qaldyqtarynyń 54,1%-y temir ken departamentiniń QMT-na, 34,4%-y bolat departamentine jáne 11,4%-y kómir departamentine tiesili.
2028 jylǵa qarai, qaitalama qaldyqtardy qaita óńdeýdi jolǵa qoiý josparlanǵan kezde, Qarmet qaitalama shikizatty qurylys qospalary men tyńaitqyshtardy daiyndaýǵa qaita baǵyttai alady, sonymen qatar mys, qorǵasyn, myrysh jáne basqa metaldar siiaqty paidaly komponentterdi alý úshin tiimdi tehnologiialardy ázirlei alady, iaǵni qaita óńdeýdiń basqa deńgeiine shyǵady.
Budan basqa, tsirkýliarlyq ekonomika printsipterin engizý jańa óndirister, jumys oryndaryn qurýǵa jáne memlekettiń shikizat importyna strategiialyq táýeldiligin tómendetýge, eldiń ónerkásiptik qaýipsizdigine eleýli úles qosýǵa múmkindik beredi. Osy jobany iske asyrý úshin forým aiasynda kompaniia shaǵyn jáne orta biznes ókilderimen ónerkásiptik qaldyqtardy qaita óńdeýde yntymaqtastyq týraly birqatar kelisimderge qol qoidy.
Eksporttyq áleýet
Kásiporynda 35 myń qyzmetker jumys isteidi. Metallýrgiia kombinatynyń óndiristik qýaty búginde jylyna 4 million tonna suiyq bolatqa jetti. Ótken jyly kásiporyn 2,9 million tonna daiyn ónimdi satty, onyń 2,1 million tonnasy Aýǵanstan, Ázirbaijan, Grýziia, Qytai, Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Tájikstan, Túrikmenstan jáne Reseige eksporttaldy.
Qarmet kombinaty óniminiń básekege qabilettiligin saqtaý maqsatynda metaldyń ózindik qunyn tómendetý boiynsha is-sharalar júrgizýde. Máselen, 11 ai jumys ishinde tonnasyna sliab baǵasyna (bolat daiyndamalary – red.) syrtqy faktorlardyń áserin 430 dollardan 331 dollarǵa deiin tómendetýge qol jetkizdi (shamamen 100 dollarǵa tómendeý). Júrgizilip jatqan saiasat Qazaqstan naryǵyndaǵy otandyq ónimniń úlesin ulǵaitady jáne ishki eldik qundylyqty arttyrady.
Kásiporynnyń eksporttyq áleýetin ornatýǵa QR Úkimeti de kómektesedi. Qazaqstan Respýblikasynyń Premer-Ministri Oljas Bektenov Qytai Halyq Respýblikasyna jumys sapary aiasynda biznes ókilderimen qazaqstandyq-qytai investitsiialyq dóńgelek ústeline qatysty. Sapardyń negizgi maqsaty Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev pen QHR Tóraǵasy Si Tszinpin arasynda qol jetkizilgen ekijaqty taýar ainalymy kólemin eki ese ulǵaitý týraly ýaǵdalastyqtardy oryndaý boldy, ol ótken jyly 41 milliard dollarǵa jetip, tarihi rekordqa jetti.
Úkimetter arasyndaǵy ýaǵdalastyqtardyń qorytyndysy boiynsha jalpy somasy 2,5 milliard dollar bolatyn 8 kommertsiialyq kelisimge qol qoiyldy. Onyń ishinde Qarmet úlesi (5 kelisim) shamamen 1,9 milliard dollar boldy.
Qol qoiylǵan kelisimder ekijaqty qarym-qatynastardy damytýda mańyzdy qadam jáne Qarmet kompaniiasynyń óndiristik qýatyn jańǵyrtýǵa jańa serpin beredi, jańa tehnologiialarǵa jol ashady.
Shahterlerdiń qaýipsizdigi
Qaýipsizdik jáne joǵary sapa standarttary budan bylai Qarmet úshin basymdyqqa ie. Otandyq investor jumysynyń birinshi aiynda Boston Consulting Group kompaniiasyn kómir shahtalarynyń áleýetin zertteý úshin shaqyrdy, onda shahterlerdiń qaýipsizdigin arttyrý úshin naqty kriteriiler men usynystar anyqtaldy. Qazirgi ýaqytta halyqaralyq sarapshylardyń qorytyndylaryna súiene otyryp, is júzinde ai saiyn jańa tehnologiialar engizilýde, mysaly, shahterlerdiń qaýipsizdigi úshin pozitsiialaý júiesi, iaǵni taý-ken óndirýshiler kásipodaqtary AMT-dan qol jetkize almaǵan negizgi tehnologiialar, qondyrǵylar. Mundai júieler qazirdiń ózinde kómir departamentiniń barlyq shahtalarynda engizilýde jáne 2025 jyldyń sońyna deiin tolyq engiziletin bolady.
Budan basqa, biyl Kómir departamentiniń Ortalyq dispetcherlik pýnkti paidalanýǵa berildi. Jolǵa qoiylǵan qaýipsizdik júiesi shahterlerdiń ómirin saqtap qalýǵa múmkindik berdi. Ortalyq dispetcherlik pýltine ýaqytyly kelip túsken signaldyń arqasynda jalpy jelilerde jetkizýshilerdiń kinásinen elektr energiiasyn berý toqtatylǵan «Abai» shahtasynan 155 kenshini shyǵynsyz evakýatsiialaý qamtamasyz etildi.
«Qyzmetkerler dereý evakýatsiialaý josparyn engizdi, soǵan sáikes 155 adamnan turatyn aýysym jer betine qaýipsiz shyǵaryldy. Kásiporynnyń barlyq qyzmetteri jedel jáne qabyldanǵan jumys algoritmderine sáikes jumys istedi», – dep habarlady sol kezde Qarmet baspasóz qyzmeti.
Ortalyq dispetcherlik pýnkt barlyq shahtalardyń qyzmetine monitoring júrgizedi, gaz datchikterin baqylaidy, kenshilerdiń, órt sóndirýshilerdiń densaýlyq jaǵdaiyn, qaýipsizdik júielerin taldaidy jáne tótenshe jaǵdai týyndaǵanda qyzmetkerlerge jedel habarlaýǵa múmkindik beredi. Endi kenshiler tipti 700-800 m tereńdikte de jumys isteýge qabiletti erekshe qorǵalǵan smartfondarmen jabdyqtalýda. Shahtalardy jeldetý júieleri de jańǵyrtylýda.
Kómir shahtalaryndaǵy tótenshe jaǵdailardyń aldyn alý sheńberinde:
– lentalyq konveierde órt sóndirý júielerin;
– lentalyq konveier elementteriniń qyzýyn erte anyqtaý júielerin;
– kómir shahtalaryndaǵy aerogazdyq baqylaý, monitoring jáne gaz ortasyn taldaý boiynsha Devis-Derbi júielerin engizý boiynsha jumystar jalǵasýda.
Munaishylardan alynǵan uńǵymalardy burǵylaý tehnologiiasy metan deńgeiin qazbalarda 50%-ǵa deiin tómendetýde oń áser etedi. 2024 jyldyń sońyna deiin tereńdigi shamamen 750 metr bolatyn 10 jańa uńǵyma burǵylaý josparlanýda.
Tehnikalyq qaita jaraqtandyrý investitsiialardyń mańyzdy babyna ainaldy. Ótpeli kombaindardy, mehanikalandyrylǵan keshender men konveierlerdi satyp alýǵa Qarmet 100 million dollar jumsaidy. Alǵash ret shahtalardaǵy barlyq konveier jelileri bir ýaqytta aýystyryldy. Burynǵylary, kenshilerdiń aitýynsha, otqa tózimdi emes, adamdarǵa qaýip tóndirgen.
Búginde ótpeli jumystardy barlyq shahtalarda 51 brigada júrgizýde, al 2023 jyly olardyń sany nebári 11 bolǵan. Kelesi jyly Tentek shahtasynda kómir óndirý iske qosylady. Kúzembaev atyndaǵy shahtanyń tik oqpandarynda jumystar aiaqtaldy, Saran shahtasynda pozitsiialaý júiesin engizý boiynsha jumystar tolyǵymen aiaqtaldy.
Jalpy, Qarmet áleýmettik turaqtylyqty jáne kásiporyn qyzmetkerlerine qatysty qamtamasyz etýge umtylady dep aitýǵa bolady. Mysaly, tek biylǵy jyly kompaniia qyzmetkerleriniń ortasha jalaqysy 14,8%-ǵa ósti.
«Bizdiń Kómir departamenti úshin strategiiamyz – bul kómir himiiasy men kómir óndirý kólemin odan ári damytý. Kásiporynda qalyptasqan aianyshty jaǵdai, bizge kombinattyń úzdiksiz jumysy úshin shetelden kómir satyp alý – tiimsiz jáne ekonomikalyq turǵydan ziiandy. Biz Qarmet kómir bazasynyń resýrstaryn paidalanbadyq, onyń qory – 1,5 milliard tonna. Biraq endi bári ózgerýde, – dep atap ótti Vadim Basin, – Bizdiń kenshilerimiz shynymen úlken erlik jasaýda, bul bizge kómir satyp alýdan bas tartýǵa jáne metallýrgiia alybyn ózimiz óndirgen jáne baiytylǵan kómirmen tolyq qamtamasyz etýge múmkindik beredi».
Ekologiia jáne áleýmettik qoldaý
Kásiporyn qyzmetkerlerin áleýmettik turǵydan qoldaý jalǵasýda. «Qarmet» AQ negizgi qyzmetinen basqa áleýmettik salada birqatar jobalardy iske asyrdy. Mysaly, Temirtaý qalasynda saiabaq salyndy, al ekologiialyq máselelerdi sheshý aiasynda tramvai infraqurylymyn qalpyna keltirý boiynsha jumystar júrgizildi. Kompaniia 8 jańa vagon satyp alyp, qaladaǵy 30 shaqyrym tramvai jolyn retke keltirdi. Nátijesinde biylǵy jyldyń qazan aiynda birinshi tramvai testtik rejimde iske qosyldy (tramvai qatynasy 2023 jylǵy aqpanda toqtatylǵan bolatyn). Kásiporyn sondai-aq Qaraǵandy oblysynyń ákimdigimen óz qyzmetkerlerin tamaqtandyrý úshin jergilikti ónimdi satyp alýǵa memorandýmǵa qol qoidy.
Biraq óńir úshin eń mańyzdy ekologiialyq joba – Qarmet óndirisin tabiǵi gazǵa kóshirý. Mazýtty, suiytylǵan gazdy jáne koksty tutynýdy azaityp, tabiǵi gazben aýystyrý tek kombinat tarihyndaǵy ǵana emes, sonymen qatar eldegi eń aýqymdy ekologiialyq jobalardyń biri bolatyn bastama. Tsehtardy qosýdyń alǵashqy kezeńderinde joba qorshaǵan ortaǵa áserdi 30%-ǵa tómendetýge múmkindik beredi, shyǵaryndylar kólemin 60 myń tonnaǵa deiin azaitady.
Iri qurylystyń belsendi satysy 2024 jyldyń shildesinde ishki gaz qubyrynyń irgetasyn qalaýmen ashyldy. Ári qarai – «Saryarqa» magistraline qosylý. Birinshi kezeńdi 2025 jyly aiaqtaý josparlanýda.
Qarmet sonymen qatar aýrýhana keshenin jańǵyrtty jáne vedomstvolyq «Romantik», «Orlionok» jáne «Fakel» balalar saýyqtyrý lagerin jóndedi, olardyń eń kónesi óz tarihyn 1965 jyldan, al eń «jasy» 1971 jyldan bastaidy. Kásiporyn sondai-aq jańa formattaǵy mádeni-buqaralyq is-sharalardy ótkizýge qamqorlyq jasaidy – Metallýrgter kúni men Kenshiler kúnin merekeleý jiyntyǵy óńirdiń 100 myńnan astam turǵyn jinap, jastar men qariialardyń razylyǵyn aldy.
«Biylǵy jyly kásiporynnyń kenshileri men metallýrgteri qatarynan memlekettik jáne vedomstvolyq nagradalarmen marapattalǵandar sany kóbeidi. Biz Qarmet kenshileri men metallýrgteriniń eńbegine nazar aýdaryp, joǵary baǵa bergeni úshin Memleketke alǵys aitamyz. Bul shynymen buryn-sońdy bolmaǵan jaǵdai», – dep atap ótti Vadim Basin.
Shahtinsk jáne Abai qalalarynyń ákimdikterimen birlesip kenshilerge jańa turǵyn úi bólý boiynsha kelissózder júrgizilýde, banktermen birlesip kásiporyn qyzmetkerleri úshin jeńildetilgen avtonesie berý baǵdarlamalary pysyqtalýda.
Vadim Basin aitqandai: «Biz tek Temirtaý tóńireginde ǵana shoǵyrlanbaimyz. Bizdiń nazarymyzda Shahtinsk, Saran, Abai, Qarajal, Aqtaý jáne t.b. qalalar bar, onda bizdiń óndiristerimiz bar. Biz búgin QR Úkimetimen birlesip, monoqalalardy damytý jónindegi jobany ázirleýdemiz. Men ázirlemelerdi kórdim, olar óńirdi damytýǵa laiyqty úles qosatyn bolady».
Jyl qorytyndysy
Bir jyl ishinde jinaqtalǵan máselelerdiń bárin sheshý múmkin emes ekeni anyq. Biraq qazirdiń ózinde nátije bar. Tańdalǵan baǵyt metallýrgterge biylǵy jyldyń mamyr aiynda 5 jyldaǵy eń jaqsy óndiris nátijesin kórsetti, bir aida 330 myń tonna bolat qorytýǵa múmkindik berdi.
QR Strategiialyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statistika biýrosynyń derekterine sáikes, Qazaqstannyń taý-ken ónerkásibindegi ónerkásiptik óndiris indeksi 2024 jylǵy qańtar-qazan aralyǵynda 100,3% boldy, bul kómir (100,5%) jáne metall kenderin (108,4%) óndirýdiń ósýimen bailanysty.
Óńdeý ónerkásibinde ÓÓI 2024 jylǵy esepti kezeńde 2023 jylǵy uqsas kezeńmen salystyrǵanda 104,8% boldy. Metallýrgiia segmentinde ósim 7,5% -ǵa jetti.
Qarmet AQ-ny Úkimettiń QR Prezidenti bastamashylyq etken ekonomikadaǵy infraqurylymdyq ózgerister baǵdarlamasy aiasynda «Báiterek» UBH» AQ-men birlesip Klasterlik tásildiń birinshi pilottyq jobasy retinde bekitýi jyldyń mańyzdy qorytyndysy boldy. «Báiterek» UBH» AQ-nyń bul tásili Qazaqstan úshin biregei sanalady. Bul «Qazaqstan Magnitkasy» ainalasynda jańa shaǵyn jáne orta óndiristerdiń paida bolýymen bailanysty, mysaly, shoiyn jáne jiksiz qubyrlar, metall buiymdar zaýyty jáne basqalary, olar offteik kelisimsharttarymen qamtamasyz etiletin bolady.
Álemdegi kúrdeli jaǵdaiǵa, shikizat baǵasynyń turaqsyzdyǵyna jáne turaqsyz geosaiasi jaǵdaida strategiialyq josparlaýdyń qiyndyqtaryna qaramastan, Qarmet óz kórsetkishterin jaqsartýǵa umtylady. Kásiporyndy jańǵyrtý jalǵasady, qaýipsizdik kúsheitiledi. Kompaniiany qaita qurý qarqyndylyǵy, eńbek jaǵdailaryn jaqsartý, jańa perspektivalar, óndiris aýqymyn keńeitý – munyń bári eger buryn kásiporynnan ketip jatsa, qazir oǵan umtylatyn jáne turaqtylyq pen amandyq kóretin jaǵdaiǵa ákeldi. Qarmet-tiń ósýimen óz bolashaǵyn bailanystyratyn adamdar úshin qaita qurýlar men qaita jandaný aiqyn. Josparly progress «Qarmet» AQ kásiporyndaryna jas kadrlardy tartýda mańyzdy yntalandyrý bolady, ásirese, kombinatta jumys isteý áldeqaida tynysh boldy.
Sońǵy ýaqyta qylmyspen kúres kúsheiip, urlyqpen jáne ónimder men materialdardy satýmen, jumysshylardy bopsalaýmen ainalysqan 8 uiymdasqan qylmystyq top joiyldy.
Jańa investor kásiporynda paida tapqan kópjyldyq qylmystyq sprýttan shahterler men metallýrgterdi qorǵaýdy maqsat etedi. Árine, kombinatty da, onyń ujymyn da tonaýǵa úirengender zań men tártiptiń ornaýyna, túbegeili ózgeristerdi qalamaidy. Shahterlerdiń amandyǵy, eldiń maqtanyshy jáne TMD-daǵy kóshbasshy retinde tabysty kombinat olarǵa qajet emes. Olar aqshany basqa jolmen tabýǵa daǵdylanǵan. Árine, aqparattyq qysym men shabýyldar arqyly eski qaǵidalardyń mundai ókilderi aýqymdy ózgeristerdi burmalaýǵa tyrysady, bul óreskel ótirikpen, keide názik ailakerlikpen jasalady.
«Ókinishke qarai, urlyqtyń joly kóp, olar adamdardy adastyrýǵa tyrysady, ózderi siiaqtylardy óz jaǵyna tartady, eshqandai resýrstardy aiamaidy. Kimge qarapaiym bilim máselesi, al kimge ar-ujdannyń joqtyǵy. Degenmen, kimniń qansha turatyny árqashan birden kórinedi. Shyn máninde, olar óz áreketterimen olar siiaqtylarmen ymyrasyz kúres júrip jatqanyn dáleldeidi. Olar ózderiniń pozitsiialaryn Qarmet-te de, elde de joǵalta beredi, kásiporynnyń igiligi úshin, memlekettiń igiligi úshin adal jáne zańdy jumys istegisi kelmeitin jáne qalamaityndar, ótkende qalǵandar, qylmystyq shemalarǵa batqandar», – dep tolyqtyrdy Vadim Basin.
Endi qylmystan tazartýdan basqa, barlyq qylmyskerlerdi sotqa jetkizý jáne jazalaý, qoldaǵandardy, ótirik pen jala jabýdan, adamdardy aldaýdan paida tapqandardy jazalaý, sondai-aq buryn jabylǵan qylmystardy, sonyń ishinde 90-shy jáne 2000-shy jyldary kásiporyn qyzmetkerleriniń buryn jasyrylǵan joǵalýy boiynsha qylmystardy aiaǵyna deiin tergeý mindeti tur. Jalpy, QR Prezidenti Q.Q.Toqaevtyń UQT-men kúresti uiymdastyrý jónindegi tapsyrmasyna sáikes, quqyq qorǵaý jáne arnaýly memlekettik organdar óńirdi aitarlyqtai dekriminalizatsiialaýǵa qol jetkizdi. Qylmys kórsetkishteri tómendedi, buǵan «shodkalar», «strelkalar» dep atalatyndardyń bolmaýy aiqyn dálel.
Vadim Basin: «Men ashyq aitýǵa daǵdylanǵanmyn – qalai bar, solai aitam. Bizdiń ujym adal. Adamdar ne istelgenin, qalai istelgenin, qaýipsizdik pen jańǵyrtýǵa qansha qarajat salynǵanyn kórip otyr. Perspektivany kóredi, óz bolashaǵyn bizdiń ortaq kásiporynmen bailanystyrady. Búginde biz burynǵydan da birtutas komanda retinde jumys istep jatyrmyz, qoiylǵan mindetterdi birge sheshemiz, óz elimiz, óz azamattarymyz aldynda jaýapkershilikti sezinemiz. Munyń bári bizge jumys oryndaryn kóbeitýge, bizdiń bólimshelerimiz ornalasqan óńirlerdiń ekonomikasy men infraqurylymyna óz úlesimizdi qosýǵa, el igiligi úshin birge jumys isteýge múmkindik beredi. Tsehtardyń, shahtalardyń aýyr mura retinde qabyldaǵan kúiin óz kózimen kórgender aldymyzda qansha jumys turǵanyn túsinedi. Biraq biz jeńemiz, biz qazirdiń ózinde josparly túrde alǵa jyljyp kelemiz».
