Keiingi kúnderi almatylyqtar aýanyń aitarlyqtai lastanǵanyn aityp, kók tuman men jaǵymsyz iiske shaǵymdana bastady. Bul jaǵdaidy "Qazgidromet" RMK-da rastap otyr, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Mamandardyń aitýynsha, Almatyda qolaisyz meteorologiialyq jaǵdailar jiilep ketken. Iaǵni, atmosferada jel azaiyp, aýa qozǵalysy baiaýlap qalǵan. Mundai kezde qaladaǵy tútin, shań, kólikten jáne zaýyttardan shyǵatyn ziiandy zattar joǵary kóterilmei, jerge jaqyn qabatta turyp qalady.
Aýadaǵy inversiia degen ne?
Inversiia - qalanyń ústin qymtap, lastanýdy syrtqa shyǵarmaityn tabiǵi “qaqpaq”.
Ádette jyly aýa joǵary kóterilip, sýyq aýa tómende bolady. Al inversiia kezinde kerisinshe, sýyq aýa tómengi qabatta qalyń qabat bolyp turady da, jyly aýa joǵaryda qalady.
Saldarynan ziiandy zattar taralmai, bir jerde jinalyp, aýa tabiǵi túrde tazarmaidy. Nátijesinde, tynys alý da aýyrlai túsedi.
Aýa sapasynyń nasharlaýy Almatyda ǵana emes, elimizdiń birneshe qalasynda da kútiletini aityldy. Onyń qatarynda, Oral, Aqtóbe, Atyraý, Jezqazǵan, Balqash, Astana bar.
Dárigerler men ekologtar keńesi
Qolaisyz kúnderi turǵyndarǵa ashyq aýada, ásirese avtojol mańynda uzaq júrmeý usynylady.
Sozylmaly ókpe, júrek-qan tamyrlary, allergiiasy bar jandarǵa qajet dári-dármekterin ózimen birge alyp júrý usynylady.
Ziiandy bólshekter táýlik boiy aýada qalai taralady?
Climate Trace uiymy Almatydaǵy iri nysandardan aýaǵa taralatyn ziiandy zattardyń táýlik boiy qalai qozǵalatynyn kórsetetin arnaiy beinemodel jariialady. Joba týraly Almaty Air Initiative qorynyń joba menedjeri Ravkat Muhtarov Telegram-arnasynda málimdedi.
Onyń aitýynsha, Climate Trace 2023 jylǵy málimetterdi paidalanyp, Almatydaǵy JEO-1, JEO-2 jáne JEO-3 (JEO — Jylý elektr ortalyǵy) siiaqty negizgi lastaýshy nysandardan shyǵatyn PM2.5 bólshekteriniń (PM2.5 – kózge kórinbeitin, óte usaq shań-tozań, ókpeniń eń tereń bóligine deiin enip ketetin ziiandy bólshekter) taralýyn modeldegen.
“Beinemodelden jelsiz, lastaný deńgeii joǵary kúnderi qalanyń ústindegi ziiandy shań-tozań qalai jinaqtalyp, qalai qozǵalatyny aiqyn kórinedi. Qansha kóp qyzǵylt núkte bolsa, dál sol jerde lastaný deńgeii joǵary degen sóz. Bul – biz kúni boiy jutyp júrgen aýa”, — dep jazdy Muhtarov.
Aldaǵy jospar qandai?
Buǵan deiin qala ákimdigi Almatynyń jańa damý baǵdarlamasyn tanystyrdy. Onda ekologiiany jaqsartý basty baǵyttardyń biri retinde qarastyrylǵan.
Basty sharalar:
• 100 km uzyndyqtaǵy jańa BRT jelisi iske qosylady. Bul qoǵamdyq kólik júktemesin eki ese arttyryp, qozǵalys jyldamdyǵyn 15%-ǵa ósiredi.
• LRT salý jáne 20 km jańa metro jelilerin iske qosý bastalady.
• Ekologiialyq aimaqtar engizilip, TETs-2 men TETs-3 tolyqtai gazǵa kóshiriledi.
• Kúnine 2 myń tonna qoqys óńdep, jylyna 60 MVt energiia óndiretin eldegi alǵashqy qaldyqty energiiaǵa ainaldyrý zaýyty salynýda.
Ákimdiktiń aitýynsha, osy keshendi sharalar 2028 jylǵa qarai Almatydaǵy aýa lastanýyn eki esege tómendetedi.
