تٷركٸستان وبلىسىنىڭ تەحنولوگييالىق پاركٸن دامىتىپ, ٶڭٸردٸڭ ٸت سەكتورىنىڭ ٶزٸندٸك برەندٸن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان جوبالارعا سوڭعى جىلدارى كٶپ كٶڭٸل بٶلٸنە باستادى. بٸرٸنشٸدەن بۇل ٷدەرٸس زامان كٶشٸنەن قالماۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ, تۋريزمدٸ دامىتۋعا دا سەپتٸگٸن تيگٸزسە, ايماق ەكونوميكاسىنا دا بيۋدجەتتٸ ٷنەمدەپ, قارجىنى تيٸمدٸ پايدالانۋ تۇرعىسىنان ٶتە كەرەك دٷنيە بولىپ تۇر.
قىتايلىق ٸت كومپانييا ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەستٸ
وسى رەتتە وبلىس باسشىلىعى سوڭعى ۋاقىتتا ايماقتا حالىقارالىق تەحنوپارق قۇرۋ مەسەلەسٸمەن جەنە تسيفرلاندىرۋدىڭ ٶزگە دە جايتتارىن تالقىلاۋ ماقساتىندا كٶپتەگەن ينۆەستورلارمەن كەزدەسٸپ, ورتاق جوبالاردى تالقىلاۋدى جيٸلەتتٸ.
وبلىس ەكٸمٸ د.ساتىبالدى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ IT-كومپانييالارىنىڭ ٶكٸلدەرٸمەن حالىقارالىق تەحنوپارك قۇرۋ جٶنٸندە كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزدٸ.
بۇل ستراتەگييالىق ماڭىزدى جوبانىڭ ٶڭٸردٸڭ ەكونوميكالىق جەنە يندۋسترييالىق دامۋى ٷشٸن ماڭىزى ٶتە زور. جوبا ەلەكترونيكاعا, كومپيۋتەرلٸك تەحنيكاعا, ەلەكتر بۇيىمدارىنا, وپتيكالىق كابەلدەرگە, تۇرمىستىق تەحنيكاعا جەنە ەلەكتر كٶلٸكتەرٸنە جٶندەۋ جەنە تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتۋ وبەكتٸلەرٸن, سونداي-اق ەلەكتر كٶلٸكتەرٸن زاريادتاۋ ستانتسييالارىن قۇرۋدى قامتيدى. بۇل بٸزگە تٷركٸستاندا IT سەكتورىنىڭ ٶزٸندٸك برەندٸن قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار تەحنوپاركتە ەرتٷرلٸ ەلەكتروندى جەنە ەلەكتر جابدىقتارىنا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىقتارى, سونداي-اق پەرسونالدى وقىتۋ جەنە دامىتۋ ورتالىقتارى جۇمىس ٸستەمەك.
تەحنوپارك ٶندٸرٸس قۋاتىن ارتتىرىپ قانا قويماي, تٷركٸستان وبلىسىن تەحنولوگييالىق يننوۆاتسييالار ورتالىعىنا اينالدىرۋعا, شەتەلدٸك ينۆەستيتسييا تارتۋعا جەنە ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردٸ جاقسارتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار ٷشٸن تۇراقتى ەكونوميكالىق مٷمكٸندٸكتەر اشىلادى.
تۋريستەردٸ ٸت-پارك ارقىلى دا تارتۋعا بولادى
بۇل جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن جەكە ينۆەستيتسييا تارتىلادى تٷركٸستاندا حالىق سانىنىڭ ٶسۋٸنە جەنە قالانىڭ تۋريستٸك ورتالىق رەتٸندە دامۋىنا بايلانىستى بٸرقاتار ماڭىزدى جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا.
وبلىس ەكٸمٸ د.ساتىبالدى ارنايى جيىندا قۇرىلىستى باس جوسپارعا جەنە بٸرتۇتاس ارحيتەكتۋرالىق ستيلگە سەيكەس جوسپارلاۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى.
سونداي-اق جاسىل جەلەك كٶلەمٸن ۇلعايتىپ, بوس جاتقان جەرلەردٸ تيٸمدٸ پايدالانۋدى تاپسىردى.
«تٷركٸستاننىڭ ٶزٸندٸك ەرەكشە ديزاينى مەن ارحيتەكتۋرالىق ستيلٸ بولۋى كەرەك. ەربٸر ۇسىنىس مۇقييات قاراستىرىلىپ, سەۋلەتشٸلەرمەن تالقىلاۋدان كەيٸن عانا جٷزەگە اسىرىلۋى كەرەك. ەلەۋمەتتٸك نىساندار, دەمالىس ورىندارى, ساياباقتار جەنە باسقا دا عيماراتتار بٸر-بٸرٸمەن ٷيلەسٸم تابۋى تيٸس», دەدٸ د.ساتىبالدى.
جيىندا قالالىق مەدەنيەت ٷيٸنٸڭ قاسبەتٸ, قالاعا كٸرە بەرٸستەگٸ تۇرعىن ٷي كەشەندەرٸ, اباتتاندىرۋ جوبالارى سىندى 17 جوبا قارالدى. سونداي-اق, ەسۋ كانالىنىڭ جانىنداعى اۋماقتى ٸرٸ تۋريستٸك ورتالىققا اينالدىرۋ, اكۆاپارك پەن قوناقٷيلەر سالۋ مەسەلەلەرٸ دە سٶز بولدى.
ٸت-پارك پەن ٷزدٸكسٸز بٸلٸم بەرۋ ورتالىقتارىن سالۋ بويىنشا ۇسىنىستار ايتىلدى. بۇل جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن جەكە ينۆەستيتسييا تارتىلادى.
تٷركٸستاندا تسيفرلىق ينجەنەرييا مەكتەبٸ اشىلۋى مٷمكٸن
تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا استانادا تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمٸ اپپاراتىنىڭ باسشىسى ەركەعالي ەلٸمقۇلوۆ اقش-تىڭ پەنسيلۆانييا شتاتىنان كەلگەن امەريكالىق EPAM Systems IT كومپانيياسىنىڭ باسقارما تٶراعاسى اركاديي دوبكينمەن كەزدەستٸ.
تاراپتار تٷركٸستان قالاسىندا تەحنولوگييالىق جەنە بٸلٸم بەرۋ ورتالىعىن, سونداي-اق EPAM Systems فيليالىن اشۋ مەسەلەسٸن تالقىلادى. كەزدەسۋ بارىسىندا ٸت سەكتوردى جەتٸلدٸرۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق, تٷركٸستان وبلىسى جەنە ونداعى بٸلٸم سالاسى بويىنشا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلدٸ.
اركاديي دوبكين ERAM تسيفرلىق ينجەنەرييا مەكتەبٸنٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸ مەن مٷمكٸندٸكتەرٸنە توقتالىپ, ىنتىماقتاستىققا نيەت بٸلدٸردٸ.
«قازاقستانعا قوش كەلدٸڭٸز! بٸزدٸڭ كەزدەسۋٸمٸز EPAM Systems جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تٷركٸستان وبلىسى اراسىنداعى جاڭا جەنە جەمٸستٸ قارىم-قاتىناستاردىڭ باستاۋى بولادى دەپ سەنەمٸن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بٸلٸكتٸ مامانداردى دايارلاۋ ارقىلى قازاقستاندى IT-ەلگە اينالدىرۋدىڭ ستراتەگييالىق ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ. وسى باعىتتا تٷركٸستان وبلىسىندا بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرۋ باعىتىندا بەلسەندٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە.
تٷركٸستان وبلىسى ەلٸمٸزدٸڭ وڭتٷستٸگٸندە ورنالاسقان. وبلىستىڭ ەكٸمشٸلٸك ورتالىعى – تٷركٸستان قالاسى. تٷركٸستان – قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا عاسىرلار بويى وراسان زور رٶل اتقارعان ورتالىق ازيياداعى ەڭ كٶنە شاھارلاردىڭ بٸرٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا تٷركٸستان وبلىسى بۇل مۇرانى ساقتاپ قانا قويماي, بەلسەندٸ تٷردە دامىتۋدا. وبلىستاعى مەكتەپتەردە 522 مىڭ وقۋشى بٸلٸم الۋدا. بٸزدٸڭ وبلىس تٷلەكتەردٸڭ سانى بويىنشا رەسپۋبليكادا كٶش باستاپ تۇر. ياعني, ٶتكەن جىلى وقۋ ورىندارىن 32,6 مىڭ تٷلەك تەمامدادى.
تٷركٸستان قالاسىندا ەكٸ حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت بار. ەكٸ ۋنيۆەرسيتەت تە ەرتٷرلٸ سالالاردا بٸلٸم بەرەدٸ جەنە ايماقتاعى ماڭىزدى بٸلٸم بەرۋ ورتالىقتارى بولىپ تابىلادى. امەريكاداعى IT سالاسىنداعى ەڭ مىقتى كومپانييا تٷركٸستاندا جۇمىس ٸستەسە ەكەن دەپ تٸلەيمٸز. جاستارىمىز بٸلٸمدٸ, بٸلٸكتٸ بولسا, ناعىز بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولارى سٶزسٸز», دەيدٸ ەركەعالي ەلٸمقۇلوۆ.
تٷركٸستاندا ەكٸ حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت بار. اتاپ ايتقاندا, قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تٷرٸك ۋنيۆەرسيتەتٸندە 8 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت بٸلٸم الۋدا. ونىڭ ٸشٸندە 5782 ازامات تٷركٸستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى, 2211-ٸ باسقا قالالار مەن شەت مەملەكەتتەردەن كەلگەن ازاماتتار.
كورەيالىق ٸت ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيليالىن اشۋ جوسپارلانعان
حالىقارالىق تۋريزم جەنە قوناقجايلىلىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە 2980 ستۋدەنت بار. ونىڭ 1932-سٸ تٷركٸستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى بولسا, 1048-ٸ باسقا ٶڭٸرلەردەن كەلگەن ستۋدەنتتەر. تٷركٸستان وبلىسىندا بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا, ونىڭ ٸشٸندە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ IT سالاسىنا ماماندار دايارلاۋعا كٶپ كٶڭٸل بٶلٸنۋدە.
وسىعان وراي 2024 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ دەلەگاتسيياسى كورەيا رەسپۋبليكاسىنا جۇمىس ساپارىمەن باردى. ساپار بارىسىندا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى WOOSOONG بٸلٸم بەرۋ قورىمەن تٷركٸستان قالاسىندا ٸت ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيليالىن اشۋ جٶنٸندە كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزدٸ. نەتيجەسٸندە ماۋسىم ايىندا WOOSOONG ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دەلەگاتسيياسى تٷركٸستان وبلىسىنا ٸسساپارمەن كەلدٸ. WOOSOONG بٸلٸم بەرۋ قورىنىڭ تٶراعاسى كيم سونگ-كيۋنمەن كەزدەسۋ بارىسىندا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى اراسىندا تٷركٸستان قالاسىندا ۋنيۆەرسيتەت قۇرۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويىلدى. قازٸر ۋنيۆەرسيتەت عيماراتى كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتٸپ جاتىر. نىساننىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ 2025 جىلعا جوسپارلانعان.
ايتا كەتەيٸك, EPAM Systems – 1993 جىلى نەگٸزٸ قالانعان بەلارۋس تامىرى بار امەريكاندىق IT-كومپانييا. بەلارۋس جوعارى تەحنولوگييالار پاركٸنٸڭ تۇرعىنى تاپسىرىس بويىنشا باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدٸ شىعارادى جەنە كەڭەس بەرۋ قىزمەتٸن كٶرسەتەدٸ. كومپانييانىڭ شتاب-پەتەرٸ پەنسيلۆانييا شتاتىنىڭ نيۋتاۋن قالاسىندا ورنالاسقان جەنە 40-تان استام ەلدە ەنشٸلەس كومپانييالارى بار. كومپانييانىڭ جىلدىق اينالىمى 5,5 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايدى.
جي جەنە روبوتوتەحنيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق
تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى باستاعان دەلەگاتسييا تاتارستان رەسپۋبليكاسىنا جۇمىس ساپارى اياسىندا يننوپوليس قالاسىندا بولدى. ايماق باسشىسى يننوپوليس قالاسىنىڭ ەكٸمٸ دميتريي ۆانديۋكوۆپەن جەنە ۋنيۆەرسيتەت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەسكەندٸر باريەۆپەن كەزدەسٸپ, زاماناۋي بٸلٸم وشاعىمەن تانىستى.
تاراپتار عىلىم مەن IT-تەحنولوگييالاردى دامىتۋ, جاساندى ينتەللەكت جەنە روبوتوتەحنيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جەنە يننوۆاتسييالىق اۋماقتاردى قۇرۋ بويىنشا تەجٸريبە الماسۋ مەسەلەلەرٸن تالقىلادى.
يننوپوليس ۋنيۆەرسيتەتٸ اقپاراتتىق تەحنولوگييالار مەن روبوتوتەحنيكا سالاسىنداعى بٸلٸم بەرۋ مەن زەرتتەۋگە ماماندانعان. مۇنداعى بارلىق وقۋ باعدارلامالارى اعىلشىن تٸلٸندە جٷرگٸزٸلەدٸ, ال ماماندىقتار اقپاراتتىق تەحنولوگييالارمەن تىعىز بايلانىستى.
ۋنيۆەرسيتەت رەسەيدەگٸ 300 جەتەكشٸ IT كومپانييالارىمەن بٸرٸكتٸرٸلگەن 17 زەرتحاناسى مەن توعىز دامۋ ورتالىعى بار عىلىمي ورتالىق بولىپ وتىر. وقىتۋ اعىلشىن تٸلٸندە جٷرگٸزٸلەدٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستاننىڭ تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ جاھاندىق ورتالىعى رەتٸندەگٸ پوزيتسيياسىن نىعايتۋ جٶنٸندەگٸ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا تٷركٸستان وبلىسىندا ٸت سالاسىن دامىتۋ بويىنشا بەلسەندٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە.
تاتارستان رەسپۋبليكاسىنا جۇمىس ساپارى اقپاراتتىق تەحنولوگييالار سالاسىنداعى مٷمكٸندٸكتەردٸ كەڭەيتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام بولدى. ساپار بارىسىندا وبلىسىمىزدىڭ دەلەگاتسيياسى «يننوپوليس» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىمەن تانىستى. اەا جالپى اۋدانى 311 گەكتاردى قۇرايدى. مۇندا الدىڭعى قاتارلى يننوۆاتسييالىق شەشٸمدەر ەزٸرلەنٸپ, كوممەرتسييالانادى.
اەا-نىڭ نەگٸزگٸ نىسانى تەحنوپارك كەڭسەلەرٸ مەن دامۋ ورتالىقتارى بار زاماناۋي كٶپفۋنكتسيونالدى كەشەن بولىپ تابىلادى. مۇندا IT-كومپانييالاردىڭ دامۋىنا بارلىق قولايلى جاعدايلار جاسالعان, ٸرٸ رەسەيلٸك جەنە حالىقارالىق IT-كومپانييالار مەن جاڭا پەرسپەكتيۆالىق جوبالار شوعىرلانعان. IT-ستارتاپتاردى قۇرۋ جەنە قولداۋ يننوۆاتسييالىق جەنە تەحنولوگييالىق باعىتتى ىنتالاندىرۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
تاتارستاننىڭ تەجٸريبەسٸمەن تانىسۋ ٷشٸن تٷركٸستاندىق دەلەگاتتار باشير رامەەۆ اتىنداعى ٸت-پارككە باردى. ساياباقتا كوۆوركينگ الاڭى, تسيفرلىق كٸتاپحانا, بالالار تەحنوپاركٸ, ستارتاپ حابى, كيبەرپارك ارەناسى جەنە ت.ب. بار. يننوپوليس – قازان قالالىق اگلومەراتسيياسىنىڭ اۋماعىندا سالىنعان زاماناۋي قالا. وندا يننوپوليس ۋنيۆەرسيتەتٸ جەنە بٸرەگەي «يننوپوليس» ەكونوميكالىق ايماعى بار. مەسكەۋ ماڭىنداعى سكولكوۆو جەنە نوۆوسيبيرسكٸدەگٸ كولتسوۆومەن قاتار بۇل رەسەيدە ٸت-تەحنولوگييالاردى دامىتۋ ماقساتىندا اشىلعان عىلىمي-ٶندٸرٸستٸك اۋماقتاردىڭ بٸرٸ.
تٷركٸستان وبلىسىنىڭ دەلەگاتسيياسى تاتارستانداعى كەسٸپورىنداردى ارالايدى. ينۆەستورلارمەن بٸرقاتار كەلٸسٸمدەر جاسالادى دەپ كٷتٸلۋدە. IT سالاسى مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى وزىق تەحنولوگييالار مەن جوبالارعا باسىمدىق بەرٸلەدٸ.
تٷركٸستانداعى «كٷلتٶبە قالاشىعى» پاركٸنە تسيفرلىق تەحنولوگييالار قولدانىلادى
تٷركٸستاندا تۋريزمدٸ دامىتۋعا باعىتتالعان «كٷلتٶبە قالاشىعى» اشىق اسپان استىنداعى زاماناۋي ارحەولوگييالىق پاركٸنٸڭ قۇرىلىسى جٷرٸپ جاتىر. مۇنداعى جۇمىستار ەلٸ جالعاسۋدا. جۋىردا جوبانىڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸ اياعىنا شىققان بولاتىن. قالاشىق «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۇراجايىنىڭ باعىنىسىنا كٸرەدٸ. ال مۇنداعى بار شارۋا يۋنەسكو-نىڭ تالاپتارى اياسىندا اتقىرىلىپ جاتىر.
تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى سالاعا جاۋاپتى بٸرقاتار باسقارمانىڭ باسشىلار مەن جوباعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان شەتەلدٸك كومپانييا ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسٸپ, جوعارىدا اتالعان جوبانىڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸن جٷزەگە اسىرۋ تالقىلانعان كەڭەس ٶتكٸزدٸ. جيىندا سونداي-اق كٷلتٶبە قالاشىعى تٶڭٸرەگٸنەن زاماناۋي تۋريستٸك نىساندار سالۋدىڭ جاي-جاپسارى پىسىقتالدى.
– بۇل قالاشىققا كەلگەن ساياحاتشىلار قازاق حالقىنىڭ تاريحىنان, مەدەنيەتٸنەن, قاسيەتتٸ تٷركٸستان شاھارىنىڭ ٶتكەنٸنەن ماعلۇمات الاتىنداي بولۋى تيٸس. بٸزدٸڭ ماڭىزدى قۇندىلىعىمىز – قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸمەن ٷندەسٸپ, تۋريستەر كەلەتٸن ورىنعا اينالۋى كەرەك. جان-جاقتى زەرتتەپ, زەردەلەپ بارىپ, جۇمىستى جٷرگٸزەمٸز, – دەدٸ دارحان ساتىبالدى.
جوبانىڭ جالعاسى رەتٸندە تاعى بٸر ەرەكشە نىسان سالىنباق. وندا كەلۋشٸلەرگە 3D فورماتىنىڭ جەتٸستٸكتەرٸنٸڭ كٶمەگٸمەن جەنە زاماناۋي تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى قولدانۋ ارقىلى ەجەلگٸ زامانعا ساياحات جاساۋعا مٷمكٸندٸكتەر قاراستىرىلادى. قازاقى ويۋ-ٶرنەكتەرمەن بەزەندٸرٸلگەن نىسان تٷندە جارقىراپ, الىستان «مەنمۇندالاپ» تۇراتىن بولادى.
ال الداعى ۋاقىتتا ارحەولوگييالىق پاركتٸڭ قوناقتارى تسيفرلىق تەحنولوگييالار ارقىلى ەجەلگٸ زامانعا ۆيزۋالدى ساياحات جاساپ, نەبٸر تاماشا دەرەكتەرگە كۋە بولماق. سونداي-اق سول تٶڭٸرەكتەن تابىلعان ارحەولوگييالىق جەدٸگەرلەرگە قاتىستى دا تٷرلٸ دەرەكتەر ەنگٸزٸلٸپ, قازاق مەدەنيەتٸ مەن قولٶنەرٸنەن سىر شەرتەتٸن دٷنيەلەر جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلماق.
