وسى جيىندا سٶز العان قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاق حالقى ٷشٸن اسا ماڭىزدى مەسەلەگە توقتالىپ, قيىن-قىستاۋ زامانداردا قازاققا قۇشاعىن جايعان تٷرٸك حالقىنا العىس ايتتى دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ VIII سامميتٸندە سٶيلەگەن سٶزٸنٸڭ تولىق نۇسقاسى.
قادٸرلٸ مەملەكەت باسشىلارى! قۇرمەتتٸ سامميتكە قاتىسۋشىلار!
بٷگٸن ٶزدەرٸڭٸزبەن ىستانبۇل تٶرٸندە جٷزدەسكەنٸمە قۋانىشتىمىن.
انادولى جەرٸندەگٸ قوناقجايلىعى ٷشٸن رەجەپ تايىپ ەردوعان مىرزاعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن.
بيىل ەزەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان, ٶزبەكستان جەنە تٷرٸكمەنستان حالىقتارى تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعىن اتاپ ٶتۋدە.
ەگەمەندٸگٸمٸزدٸڭ تاريحي بەلەسٸ قۇتتى بولسىن! بٸز وسى كەزەڭدە ٸرگەمٸزدٸ بەكٸتٸپ, ەڭسەمٸزدٸ تٸكتەدٸك. مەملەكەتتەرٸمٸزدٸڭ اراسىنداعى دوستىق قاتىناستى نىعايتا تٷستٸك.
بيىلدىڭ ٶزٸندە ەكٸ رەت باس قوسىپ, جوعارى دەڭگەيدە سامميت ٶتكٸزدٸك.
بۇل – مىزعىماس باۋىرلاستىعىمىزدىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ. قازاقتا «تٶرتەۋ تٷگەل بولسا, تٶبەدەگٸ كەلەدٸ» دەگەن ۇلاعاتتى سٶز بار.
وسى جەردە جينالعان ەلدەردٸڭ جوعارى دەڭگەيدەگٸ ٶكٸلدەرٸنٸڭ نيەتٸ تٷزۋ. بٸز بارلىق مەملەكەتتەردٸ ىنتىماقتاستىققا شاقىرامىز, سوندىقتان بٷگٸنگٸ باسقوسۋ تامىرى بٸر, تاريحى ورتاق ەلدەردٸڭ اۋىزبٸرشٸلٸگٸن ارتتىرا تٷسەرٸ سٶزسٸز.
ەكٸ جىلدان بەرٸ كەڭەسكە تيٸمدٸ تٶراعالىق ەتٸپ كەلە جاتقان ەزەربايجان باسشىلىعىنا العىس ايتامىن.
ەلەمدٸ جايلاعان ٸندەتكە قاراماستان, تٷركٸ كەڭٸستٸگٸندە بٸرقاتار جاقسى جاڭالىق بولدى.
بٸز پاندەمييامەن بٸرلەسە كٷرەسۋ ٷشٸن العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ تٶتەنشە سامميت ٶتكٸزدٸك.
قاسيەتتٸ تٷركٸستان قالاسى تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ رۋحاني استاناسى اتاندى.
سونداي-اق, تاۋلى قاراباق مەسەلەسٸ بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قارارىنا سەيكەس وڭ شەشٸمٸن تاپتى.
ەندٸ تٶراعالىق تٸزگٸنٸ تٷركييا رەسپۋبليكاسىنا ٶتەدٸ.
انادولى ەلٸ بۇل مٸندەتتٸ ابىرويمەن اتقارىپ, ىنتىماقتاستىعىمىزدى ودان ەرٸ نىعايتا تٷسەدٸ دەپ سەنەمٸن.
ارداقتى اعايىن!
تۇتاس تٷركٸ جۇرتىن تاريحي تامىرلاستىق پەن ورتاق مٷددە بٸرٸكتٸرەدٸ.
بٸز بٸر-بٸرٸمٸزگە ەردايىم تٸلەكتەسپٸز, سىيلاستىعىمىز دا ەرەكشە.
بٷگٸنگٸ القالى جيىن – وسىنىڭ ايقىن دەلەلٸ.
تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ ىقپالى مەن بەدەلٸ جىل ٶتكەن سايىن ارتىپ كەلەدٸ.
بٸزدٸڭ قۇرىلىمعا حالىقارالىق قاۋىمداستىق ەدەۋٸر قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا.
تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ گەوساياسي ەلەۋەتٸن تيٸمدٸ پايدالانۋ كەرەك.
بۇل بەرٸمٸز ٷشٸن ماڭىزدى.
بٷگٸنگٸ جيىندا تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ ٷشٸنشٸ تاراپپەن ىنتىماقتاستىعى تۋرالى ەرەجەلەر قابىلدانباق.
مۇنى ۋاقتىلى جەنە زامان تالابىنا ساي ەزٸرلەنگەن قۇجات دەپ سانايمىن.
بولاشاقتا قاتارىمىزعا بايقاۋشى جەنە سەرٸكتەس رەتٸندە قوسىلاتىن ەلدەر تٷركٸ ەلەمٸن دامىتۋعا تىڭ سەرپٸن بەرەرٸ سٶزسٸز.
بٸزدٸڭ ۇيىم جاھاندىق تۇرعىدان ٶزٸنٸڭ لايىقتى ورنىن تاباتىنىنا كەمٸل سەنەمٸن. مەنٸڭ پٸكٸرٸم بويىنشا ۇيىمىمىز, ەڭ الدىمەن, ەكونوميكالىق, گۋمانيتارلىق جەنە ەكولوگييالىق ىنتىماقتاستىققا باسا مەن بەرگەنٸ جٶن. ەرٸپتەستەرٸم بۇل تۇجىرىممەن كەلٸسەدٸ دەپ ويلايمىن.
قازٸر بٷكٸل ەلەم كٷردەلٸ كەزەڭدٸ باستان ٶتكەرۋدە.
اۋقىمدى ٶزگەرٸستەر بولىپ جاتىر.
شيەلەنٸستەر ٶرشٸپ, جاھاندىق ەكونوميكاداعى احۋال جيٸ ٶزگەرۋدە.
گۋمانيتارلىق جەنە ەكولوگييالىق مەسەلەلەر ۋشىعا تٷسۋدە.
پاندەمييا ادامزاتقا وراسان زور زييان كەلتٸردٸ.
بٸز وسى سىن-قاتەرلەردٸ ەڭسەرٸپ, ورنىقتى دامۋ ٷشٸن كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸ بٸرٸكتٸرۋٸمٸز قاجەت.
بٷگٸنگٸ باسقوسۋعا «تسيفرلىق دەۋٸردەگٸ جاسىل تەحنولوگييالار مەن اقىلدى قالالار» تاقىرىبى ارقاۋ بولىپ وتىر.
بۇل – ماڭىزدى مٸندەتتٸڭ بٸرٸ.
وسى باعىتتا بٸرلەسە جۇمىس اتقارساق, ۇپايىمىز تٷگەل بولارى انىق.
مەن ۇيىمنىڭ الداعى جۇمىسى مەن ونىڭ باسىم باعىتتارى تۋرالى پٸكٸرٸمدٸ ورتاعا سالعىم كەلەدٸ.
بٸرٸنشٸ مەسەلە. قازٸر دٷنيە جٷزٸ ەكولوگييالىق تٷيتكٸلدەردٸ شەشۋگە ەرەكشە مەن بەرۋدە.
كٶمٸرتەگٸ بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋ ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالدى.
پايدالى قازبالاردى جاپپاي يگەرۋدەن باس تارتىپ جاتقان ەلدەردٸڭ سانى ارتىپ كەلەدٸ.
بٸز بۇل ٷدەرٸستەن تىس قالا المايمىز.
مەسەلەنٸ تيٸمدٸ شەشۋ جولىن قاراستىرۋىمىز كەرەك.
قازاقستاننىڭ كٶمٸرسۋتەگٸ قورى مول.
سوعان قاراماستان, بٸز جاڭارتىلاتىن قۋات كٶزدەرٸن دامىتا بەرەمٸز.
بۇل مٸندەت «جاسىل ەكونوميكاعا» كٶشۋ تۋرالى تۇجىرىمدامادا كٶرٸنٸس تاپتى.
جوسپارلانعان شارالار 2060 جىلعا قاراي كٶمٸرتەگٸدەن ارىلۋعا جول اشادى.
سونداي-اق, الداعى ون جىلدا پارنيكتٸ گاز شىعارۋدى 15 پايىزعا ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وسىنىڭ اياسىندا بٸز 2025 جىلعا دەيٸن 500 مىڭ گەكتار جەرگە 2 ميلليارد تٷپ اعاش وتىرعىزۋدى جوسپارلاۋدامىز.
بۇعان قوسا قازٸر ەلٸمٸزدەگٸ جاڭارتىلاتىن قۋاتتىڭ ٷلەسٸن 3 پايىزعا جەتكٸزدٸك.
ونى 2030 جىلعا قاراي 15 پايىزعا دەيٸن ارتتىرامىز.
سول ماقساتپەن نۇر-سۇلتان قالاسىندا «جاسىل تەحنولوگييالار مەن ينۆەستيتسييالىق جوبالاردىڭ حالىقارالىق ورتالىعىن» اشتىق.
ەكٸنشٸ مەسەلە. قازٸر سۋتەگٸ ەنەرگەتيكاسىنىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدٸ.
حالىقارالىق قاۋىمداستىق ونى «تازا» وتىننىڭ جاڭا تٷرٸ دەپ سانايدى.
بٸز بۇل سالانى دامىتۋ ٷشٸن ارنايى ورتالىق قۇرىپ, يننوۆاتسييانى پايدالانۋ تەجٸريبەسٸن زەرتتەۋگە كٸرٸستٸك.
قازاقستاندا جاسىل سۋتەگٸنٸڭ ٶنەركەسٸپتٸك كلاستەرٸن قۇرۋعا مول مٷمكٸندٸك بار. ەلٸمٸزدٸڭ عىلىمي ەلەۋەتٸ جەتكٸلٸكتٸ, بٸلٸكتٸ كادرلارمەن دە قامتاماسىز ەتە الامىز.
وسى ورايدا, ەلدەرٸمٸزدٸڭ باستى عىلىمي مەكەمەلەرٸن جۇمىلدىرىپ, حالىقارالىق كونسورتسيۋم قۇرۋدى ۇسىنامىن.
بۇل قۇرىلىم سۋتەگٸنٸ ٶندٸرەتٸن, ونى ساقتاپ, تاسىمالدايتىن جاڭا تەحنولوگييانى دامىتۋ ٷشٸن قاجەت.
مۇندا عالىمدارىمىز باس قوسىپ, ٶزارا تەجٸريبە الماسۋىنا بولادى.
ٷشٸنشٸ مەسەلە. بٷگٸندە بارشا ادامزات جاھاندىق جىلىنۋ ٷدەرٸسٸنە الاڭداپ وتىر.
حالىقارالىق قاۋىمداستىق وسىعان بايلانىستى شۇعىل شارالار قابىلداۋعا مٷددەلٸ.
قازٸر سۋ جەنە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ – ٶزەكتٸ مەسەلە.
بٸز بيداي ەگٸپ, ۇن ٶندٸرەتٸن ەڭ ٸرٸ ون ەلدٸڭ ساناتىنا كٸرەمٸز.
جىل سايىن سىرتقى نارىققا 7 ميلليون تونناعا دەيٸن بيداي شىعارامىز.
قازاقستان – ورتالىق ازيياداعى استىق ەكسپورتتايتىن بٸردەن-بٸر مەملەكەت.
الايدا, بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدەگٸ بيداي ٶنٸمٸنٸڭ ازايۋىنا جول بەرمەۋ ٷشٸن, سونداي-اق, بٷكٸل ايماقتىڭ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتەر تٶندٸرمەۋ ٷشٸن ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ پايدالانۋىمىز كەرەك. بۇل – ٶتە ماڭىزدى مٸندەت.
تٷپتەپ كەلگەندە, وسىنداي شارالار بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸزدٸڭ ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸنە تٸكەلەي ىقپال ەتەدٸ.
سوندىقتان, ٶزدەرٸڭٸزبەن بٸرلەسٸپ, گيدروقۇرىلىمدار سالۋعا دايىنبىز.
تٶرتٸنشٸ مەسەلە. جاسىل تەحنولوگيياعا قاتىستى ورتاق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن جاسىل كاپيتال نارىعىن دامىتۋ ماڭىزدى.
10 جىلدا دٷنيە جٷزٸندەگٸ جاسىل وبليگاتسييالاردىڭ كٶلەمٸ 20 ەسە ٶسٸپ, 2 تريلليون دوللارعا جەتتٸ.
قازاقستان دا تۇراقتى وبليگاتسييالار نارىعىن دامىتۋدى قولعا الدى.
بيىل ونىڭ جالپى قۇنى 100 ميلليون دوللاردان استى.
بۇل جۇمىس «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى مەن قازاقستان قور بيرجاسىندا جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
مەن وسى ۇيىمداردىڭ مول تەجٸريبەسٸن جەنە تيٸمدٸ قۇرالدارىن كەڭٸنەن پايدالانۋعا شاقىرامىن.
بٸز ٶڭٸرلٸك جاسىل كاپيتال نارىعىن دامىتۋعا مٷددەلٸمٸز.
تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ جاسىل وبليگاتسييالارىن اتالعان قۇرىلىمداردا ورنالاستىرۋعا دايىنبىز.
بەسٸنشٸ مەسەلە. قازٸر ەلەم حالقىنىڭ سانى 8 ميللياردقا جۋىقتادى.
ونىڭ 55 پايىزى قالادا تۇرادى.
بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بولجامى بويىنشا 2050 جىلعا قاراي جەر بەتٸندەگٸ قالا حالقىنىڭ ٷلەسٸ 68 پايىزعا جەتەدٸ.
جىل ٶتكەن سايىن قالالىق جەردە كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتكە سۇرانىس ارتىپ كەلەدٸ.
جاھاندىق ٸندەت مۇنداي قىزمەتتٸ قاشىقتان جٷرگٸزۋگە بولاتىنىن كٶرسەتتٸ.
قازاقستاندا اقىلدى قالا جٷيەسٸ ەنگٸزٸلٸپ, بٸرقاتار جوبا تابىستى جٷزەگە اسىرىلۋدا.
سونىڭ ارقاسىندا جول-كٶلٸك وقيعالارى مەن اپات سالدارىنان بولاتىن ٶلٸم-جٸتٸم 60 پايىزعا ازايدى.
قوعامدىق ورىنداردا جاسالعان قىلمىس سانى 70 پايىزعا كەمٸدٸ.
ال, سالىق تٷسٸمٸ بٸرنەشە ەسە ارتتى.
قازاقستان تسيفرلاندىرۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق جوبانى قابىلدادى. بۇل جوبا قالالاردى باسقارۋ ٸسٸنە وزىق تەحنولوگييا ەنگٸزۋدٸ كٶزدەيدٸ. اقىلدى قالا جوبالارى اياسىندا ٸت-كومپانييالاردىڭ ىنتىماقتاستىعىن كٷشەيتە تٷسۋٸمٸز كەرەك.
بۇل بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىن ٶركەندەتۋگە دە سەپتٸگٸن تيگٸزەرٸ انىق.
قازاقستان اقىلدى قالا جٷيەسٸن قۇرۋ ٸسٸندەگٸ تسيفرلىق جەتٸستٸكتەرٸن ەكسپورتتاۋعا جەنە تەجٸريبە بٶلٸسۋگە دايىن.
التىنشى مەسەلە. بٸز يننوۆاتسييالار مەن ستارتاپتاردى دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋىمىز قاجەت.
بۇل – اقپاراتتىق تەحنولوگييا دەۋٸرٸنٸڭ باستى تالابىنىڭ بٸرٸ.
سٸزدەردٸ تٷركٸ ۇيىمىنىڭ زاماناۋي تەحنوپاركتەر ورتالىعىن قۇرۋ مەسەلەسٸن زەردەلەۋگە شاقىرامىن.
سونداي-اق, كەلەسٸ جىلى IT سالاسىندا ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن جاستارىمىزدىڭ ارنايى فورۋمىن ٶتكٸزۋدٸ ۇسىنامىن.
ونى «Astana Hub» حالىقارالىق IT-ستارتاپتار تەحنوپاركٸندە ۇيىمداستىرۋعا بولادى.
قازٸر وندا 560-تان استام كومپانييا جۇمىس ٸستەپ جاتىر. ونىڭ 55-ٸ – شەتەلدٸك كومپانييا.
ستارتاپتار سوڭعى 2,5 جىلدا 375 ميلليون دوللاردان استام پايدا تاپتى.
سونداي-اق, 132 ميلليون دوللارعا جۋىق ينۆەستيتسييا ەكەلدٸ.
جالپى, «Astana Hub» تەحنوپاركٸندە جەڭٸلدەتٸلگەن ۆيزالىق رەجيم بار.
ال, وندا جۇمىس ٸستەيتٸن كومپانييالار سالىقتان بوساتىلادى.
قۇرمەتتٸ جيىنعا قاتىسۋشىلار!
بٷگٸنگٸ باسقوسۋىمىزدىڭ مەن-ماڭىزى ايرىقشا.
بٸز تاتۋلىقتىڭ جاڭا كەزەڭٸنە قادام باستىق.
وسىندا قابىلدانعان اسا ماڭىزدى شەشٸمدەر مەن ۇسىنىلعان تىڭ باستامالار تۇتاس تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ باۋىرلاستىعىن نىعايتا تٷسەرٸ سٶزسٸز.
مەن بٷگٸن تاعى بٸر ٶتە ماڭىزدى تاريحي وقيعا تۋرالى اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. بۇل ٶتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا تاعدىر تەلكەگٸمەن تاۋ اسىپ, تاس باسىپ, ارىپ-اشىپ انادولى جەرٸنە كەلگەن مىڭداعان قازاق وتباسىنٶز باۋىرىم دەپ قۇشاق جايىپ قارسى العان ادنان مەندەرەس جٶنٸندە بولىپ وتىر.
ول ٶتكەن عاسىردىڭ ەلۋٸنشٸ-الپىسىنشى جىلدارى, ون جىل بويى تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ بولعان كٶرنەكتٸ مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ.
قازاقتاردىڭ وسىندا ورنىعۋىنا, كەسٸپ ٸستەپ, تامىر جايۋىنا كٶپ جاعداي جاساعان بٸردەن-بٸر تۇلعا بولعانى اقيقات.
وسى ماڭىزدى جيىن ٶتٸپ جاتقان دەموكراتييا جەنە بوستاندىق ارالىنىڭ دا ادنان مەندەرەستٸڭ تاعدىرىنا تٸكەلەي قاتىسى بار.
مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ رەتٸندە قازاق حالقىنىڭ اتىنان ادنان مەندەرەستٸڭ رۋحىنا تاعزىم ەتٸپ, قۇشاعى كەڭ بارشا تٷرٸك حالقىنا شىنايى العىسىمدى ايتامىن.
باۋىرلاس ەلدەرٸمٸزدٸڭ دوستىعى مەڭگٸلٸك بولسىن!
https://www.youtube.com/watch?v=Vg5ito479NQ
