ەل باسقارعان ازاماتتاردىڭ قاندايدا بٸر قارجىلىق توپتارعا قاتىسى بار ەكەنٸن سىرتىنان تون پٸشٸپ ايتىپ وتىراتىن ەدەت قالىپتاستى. مۇنداي ەكٸم-قارالار مەن مينيسترلەر ارقانداۋلى ات سيياقتى, كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن كٶكەلەرٸنەن اسىپ, ٸس تىندىرا المايتىنىن حالىق جاقسى بٸلەدٸ.
وسى دەرت قازٸر ەلٸمٸزدەگٸ شەنەۋنٸكتٸڭ سيپاتىنا اينالىپ بارا جاتقانداي... بٸراق, مەملەكەت جولىندا, حالىق يگٸلٸگٸ ٷشٸن ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن بٸرلٸ-جارىم ازاماتتار بار. ولار تىم از. دەگەنمەن بار. ساۋساقپەن-اق ساناپ الۋعا بولادى. سونداي ساناۋلى ازاماتتاردىڭ بٸرٸ ھەم بٸرەگەيٸ – بەردٸبەك ساپارباەۆ.
ونىڭ كومانداسى بار ما?
سودان شىعار نازارباەۆ شارۋاسى شاتقاياقتاعان جەرگە ساپارباەۆتى جٸبەرەدٸ. بٷگٸنگٸ تٸلمەن ايتساق, بەردٸەكەڭدٸ «داعدارىستىق مەنەدجەر» دەپ اتاۋعا بولار.
«داعدارىستىق مەنەدجەردٸ» ەكونوميكالىق مەسەلەلەرگە قاتىستى ايتۋعا بولادى. ال ەلەۋمەتتٸك سالا, ۇلت مٷددەسٸ جەنە يدەولوگييا مايدانىنداعى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرىپ, جۇرتتىڭ تٸلٸن تاۋىپ, جۇمىس ٸستەيتٸن باسشىنى مەملەكەتشٸل تۇلعا دەپ اتاعان جٶن. يە, بەردٸبەك ساپارباەۆ مەملەكەتشٸل تۇلعا دەگەن اتقا لايىقتى.
ەڭبەك جولىن قىزىلوردا وبلىسىنداعى سول كەزدەگٸ زادارينسكيي كەڭشارىندا قاراپايىم جۇمىسشى بولىپ باستاعان ساپارباەۆ ٶمٸردٸڭ ىستىق-سۋىعىن بٸر كٸسٸدەي كٶرٸپ, تاعىلىم تٷيگەنٸ انىق. قارجى-ەكونوميكا سالاسىنىڭ جٸلٸگٸن شاعىپ, مايىن ٸشكەن مامان تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى قر پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ مەن ٷكٸمەتتە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارىپ, ەبدەن ىسىلعان. ول قىزىلوردا مەن وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى ەكٸمٸ بولىپ تاعايىندالعان كٷننەن بەرٸ قاجىر-قايراتىن مەملەكەتٸمٸزدٸ نىعايتۋ جولىنا جۇمساپ كەلەدٸ.
وڭتٷستٸكتٸ ٶركەندەتۋ جولى
ول 1999-2002 جىلدارى وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى ەكٸمٸ بولىپ تاعايىندالعاندا ٷلكەن سىناقتان ٶتتٸ. گازى جوق, جارىعى جالپ ەتٸپ جيٸ سٶنەتٸن سول كەزدە وڭتٷستٸكتٸ باسقارۋعا ەشكٸمنٸڭ جٷرەگٸ داۋالاماس ەدٸ. جەرشٸلدٸك پەن رۋشىلدىقتا اسقىنىپ تۇرعان.
"جارىقتى جاعىپ, گازدى تارتپاسا دا وڭتٷستٸكتٸ جەرگٸلٸكتٸ جەردٸڭ ازاماتتارى باسقارۋ كەرەك!" دەگەن جازىلماعان قاعيدا ٶز كٷشٸندە-تۇعىن. ساپارباەۆ وڭتٷستٸككە ەكٸم بولىپ تاعايىندالعان سوڭ, شەشٸمٸن تاپپاعان ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرمەن قاتار ابىڭ-كٷبٸڭ ەڭگٸمەلەرمەن دە كٷرەسۋٸنە تۋرا كەلدٸ. ەدەتتە رۋشىلدىقتىڭ پىش-پىش ەڭگٸمەسٸن نەگٸزٸنەن جوعارىدا جٷرگەن شەندٸ-شەكپەندٸلەر قوزدىراتىنى جاسىرىن ەمەس.
جۇرتتىڭ قولىمەن وت كٶسەپ, قولايلارىنا جاقپاعان اداممەن جەرگٸلٸكتٸ حالىقتى قارسى قويۋعا ارقىلى كٷرەسۋ قاشانعى ەدەت قوي. وڭتٷستٸكتٸڭ جاعدايىنا جاستايىنان قانىق ساپارباەۆ استانادا وتىرىپ, ۇزىن كٶسەۋلەرٸمەن ايماقتارعا بىقسىعان شالا لاقتىرىپ وتىراتىنداردىڭ سٶزٸنە ەرٸپ, بٸتپەس داۋدى قۋعان جوق. قايتا بار ىنتا-ىقىلاسىمەن جۇمىس ٸستەپ, حالىقتىڭ جاعدايىنا جاقسارتۋعا كٷش سالدى.
1999-2002 جىلدار قازاقستان ەندٸ عانا ٶز-ٶزٸنە كەلٸپ, اياعىنا تۇرا باستاعان كەز ەدٸ. ساپارباەۆ وبلىس تٸزگٸنٸن قولعا العاننان كەيٸن قوردالانعان مەسەلەلەردٸ رەت-رەتٸمەن شەشە باستادى. حالقىنىڭ سانى مەن اۋقىمى جاعىنان الماتىعا عانا جول بەرەتٸن شىمقالانىڭ از ۋاقىتتا شىرايى كٸرٸپ, گازى توقتاۋسىز بەرٸلٸپ, جارىعى سٶنبەيتٸن بولدى. شاعىن جەنە ورتا بيزنەس دامىپ, ايماق ەلدەنە باستادى.
ساپارباەۆ ايماقتىڭ رۋحاني تۇرعىدان ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸنە دە جٸتٸ كٶڭٸل بٶلگەنٸن بٸلەمٸز.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن ۇشىراعاندارعا ارنالعان مەموريالدىق كەشەندەر مەن مۇراجايلار حالقىمىزدىڭ قانداي نەۋبەتتٸ باستان كەشكەنٸن جاستاردىڭ ەسٸنە سالىپ تۇرعانى بەلگٸلٸ. قازاقتىڭ جان ازابىن ەسكە سالىپ, ٶتكەننەن ساباق الۋعا ٷندەيتٸن بۇل جوبانى قازاقستاندا ەڭ العاش بەردٸبەك ساپارباەۆتىڭ قولعا العانىن قازٸر بٸرەۋ بٸلسە, بٸرەۋ بٸلمەۋٸ مٷمكٸن.
ساپارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ساياسي قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعان بوزداقتارىمىزدى ەسكە الاتىن سەۋلەتتٸ ەڭ ٷلكەن مۇراجاي شىمكەنت قالاسىندا بوي كٶتەردٸ. ونىڭ يگٸلٸكتٸ باستاماسى وسىدان كەيٸن ەلٸمٸز بويىنشا قولداۋ تاۋىپ, جەر-جەردە ەدٸلەتسٸز جاپا شەككەن ۇلت زييالىلارىنا ارنالعان ەسكەرتكٸشتەر مەن مۇراجايلار سالىنا باستادى.
ساپارباەۆتىڭ ۇلتتىڭ رۋحىن كٶتەرۋ جولىنداعى ماڭىزدى جۇمىسىنىڭ بٸرٸ تٷركٸستان قالاسىنىڭ 1500 جىلدىق تويىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىپ, بارشا تٷركٸنٸڭ رۋحىن وياتۋعا بٸر كٸسٸدەي اتسالىسقانىندا. ونىڭ «مەدەنيەت جىلى» اياسىندا وڭتٷستٸكتەگٸ رۋحاني-مەدەني ايناسى سانالاتىن اقىن-جازۋشىلار مەن ەنشٸ-ەرتٸستەرگە مەيلٸنشە قامقورلىق كٶرسەتٸپ, بٸر جىلدا 224 پەتەردٸڭ كٸلتٸن تابىستاعانىن ەشكٸم ۇمىتا قويماعان شىعار. تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ تاريحىندا وبلىس ەكٸمدەرٸنٸڭ اراسىندا بٸر جىلدا ٶنەر ادامدارىنا وسىنشاما ٷي بەرگەن ەكٸم بولماعانىنا بەس تٸگەمٸز
سول كەزدە جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ ساپارباەۆقا دەگەن ىستىق ىقىلاسىنا ٸشتارلىق جاساعان شەندٸلەر «ساپارباەۆ ٶزٸنٸڭ رۋلاستارىنا پەتەر تاراتتى» دەپ ەڭگٸمە تاراتىپ, سوڭىنان جوعارى جاقتان تەكسەرۋشٸلەر مەن-جايدى انىقتاعاندا پەتەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸن داۋ قۋۋشىلاردىڭ رۋىنان شىققان ٶنەر ادامدارى العانى بەلگٸلٸ بولىپ, تالاي ادامنىڭ اۋزىنا قۇم قۇيىلعانىن ۇمىتا قويعان جوقپىز.
وڭتٷستٸكتٸڭ حالقى و باستا ساپارباەۆتى جاتىرقاپ قارسى العانىمەن كەيٸننەن قيماستىقپەن شىعارىپ سالدى. ول وڭتٷستٸكتەن كەتٸپ بارا جاتقاندا گەنەرال قۇلاحمەت قالمەنوۆ اقساقال:
«وڭتٷستٸكتٸ باسقارعان ەكٸمدەر جەردٸڭ ٷستٸمەن كەلٸپ, استىمەن كەتكەندەي بولۋشى ەدٸ... قاراعىم-اي, سەنٸ وڭتٷستٸك حالقى قيماي تۇر. قايدا جٷرسەڭ دە ابىروي-بەدەلٸڭ اسقاقتاي بەرسٸن!» دەپ ەمٸرەنە ەڭگٸمە ايتقانى ەسٸمٸزدە قالىپ كەتٸپتٸ.
كەدەننٸڭ كەمشٸلٸكتەرٸ قالاي جويىلدى?
وڭتٷستٸكتە تابىستى جۇمىس ٸستەگەن ساپارباەۆ بۇدان كەيٸن تٷبٸ جوق تەرەڭ شىڭىراۋعا قۇلاپ بارا جاتقان كەدەن سالاسىن وڭالتۋعا قاجەت بولدى. كەزٸندە ەتٸ تٸرٸ, پىسىق زەينوللا كەكٸمجانوۆتىڭ ىرقىنا كٶنبەگەن كەدەندە تەرتٸپ ورناتۋ سول كەزدە ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ ەدٸ. نازارباەۆ بۇل رەتتە پاگون تاعىپ, تاپانشا اسىنعان كٷشتٸك قۇرىلىمنان شىققان شەندٸلەرگە سەنٸم ارتقان جوق.
تاڭداۋ وڭتٷستٸكتٸڭ وت پەن سۋىنان امان-ەسەن ٶتكەن ساپارباەۆقا تٷستٸ. بۇل جولى بٸز تاعى دا پرەزيدەنتتٸڭ تاڭداۋى ورىندى بولعانىنا از عانا ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە كٶز جەتكٸزدٸك.
ەگەر دە كەدەن سالاسى وسىلاي كەتە بەرگەندە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸمٸزگە ٷلكەن قاتەر تٶنەر ەدٸ. سوندىقتان بەردٸبەك مەشبەكۇلى بۇل سالاعا اشىقتىقتىڭ اۋاداي قاجەت ەكەنٸن تٷسٸندٸ.
ول بٸرٸنشٸ كەزەكتە قازاقستاننىڭ كەدەن ورگانىن دامىتۋدىڭ ٷشجىلدىق باعدارلاماسىن ٷكٸمەتتٸك دەڭگەيدە قابىلداتىپ, ٸسكە كٸرٸسكەنٸ ەسٸمٸزدە.
ول سول كەزدە جيٸ ايتىلاتىن «ەلەكتروندى ٷكٸمەت» جٷيەسٸن وڭتايلى پايدالانىپ, كەدەندەگٸ ادام فاكتورىن تٶمەندەتۋگە كٶڭٸل بٶلدٸ. نەتيجەسٸندە كەدەندە سىبايلاس جەمقورلىق كٷرت تٶمەندەپ, ونىڭ ورنىن اشىقتىق باسقانىنا كۋە بولدىق. وسىلايشا كەسٸپكەرلەردٸڭ كەڭ تىنىستاپ جۇمىس ٸستەۋٸنە جاعداي جاسالىندى. سول كەزدە ساپارباەۆ استانادا وتىرىپ, كەدەن بەكەتتەرٸندەگٸ تەكسەرۋلەردٸڭ قالاي جٷرٸپ جاتقانىن باقىلايتىن جٷيەنٸ قالىپتاستىرىپ, حالىقتىڭ كەدەن سالاسىنا دەگەن سەنٸمٸن قايتاردى.
بۇل باسى-كٶزٸ جوق, ماقتاۋ ەمەس. ەرينە, ساپارباەۆ اتالعان سالانى اياعىنا دەيٸن تٷزەپ كەتتٸ دەمەيمٸز. بٸراق, ازدى-كٶپتٸ ەڭبەگٸن سٸڭٸردٸ. جاقسى جاعىنان ٷلەس قوستى. ونىڭ ٸسكەرلٸگٸنٸڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ كەدەن ورگانى دٷنيەجٷزٸلٸك كەدەن ۇيىمىنىڭ مٷشە بولىپ, ودان ساياسي كوميسسيياسىنىڭ مٷشەلٸگٸنە ٶتٸپ, تمد مەن بالتىق جاعالاۋى ەلدەرٸنٸڭ مٷددەسٸن قورعايتىن ايتۋلى ورگانعا اينالدى. سالانى ساۋىقتىرۋ ٷشٸن تاعى دا ساپارباەۆتىڭ سىندارلى ٸس-ەرەكەتٸ كەرەك سيياقتى...
شىعىس جەنە اقتٶبە
ول شىعىس قازاقستاندى باسقارعان سەتٸندە دە سوڭىنان جامان سٶز ەرگەن جوق.
شىعىستاعى العاشقى جۇمىس ساپارىن قاسيەتتٸ اباي اۋدانىنان باستاپ, كٶرەگەندٸلٸك جاساعان ەدٸ. ورىسشىل ٶسكەمەندە قازاقى مٷددەنٸ جوعارى قويۋ جولىندا ساپارباەۆ قامشى سالدىرعان جوق. وبلىستىق ەكٸمشٸلٸكتٸڭ دەل الدىنان ەڭسەلٸ اباي ەسكەرتكٸشٸن تۇرعىزىپ, بۇل ەلدٸڭ قوجاسى مەن ەگەسٸ كٸم ەكەنٸن تاعى بٸر مەرتە ناقتى ٸسٸمەن ۇعىندىردى.
اقىن-جاۋشىلاردىڭ باسىن قوسىپ, جيٸ مٷشەيرا ۇيىمداستىرىپ, شىعىستىڭ رۋحاني تۇرعىدان تٷلەۋٸنە ەرەكشە ەڭبەك سٸڭٸردٸ. بۇدان باسقا وبلىس اۋماعىندا قازاقتٸلدٸ بالاباقشالار مەن مەكتەپتەردٸڭ بوي كٶتەرۋگە كٷش سالعانىن ايتۋعا تيٸسپٸز.
الاكٶل مەن كاتون-قاراعايدا تۋريزم كلاستەرٸن دامىتۋعا دا باسا مەن بەرٸپ, شالعاي جاتقان اۋداندار اراسىندا جولدار سالىنىپ, بارىس-كەلٸس قايتا جانداندى.
داعدارىس ٶرشٸپ, حالىقتىڭ ٶرەكپٸگەن كٶڭٸلٸن باسۋ ٷشٸن ساپارباەۆ بٸرشاما ۋاقىت ۆيتسە-پرەمەرلٸك كرەسلوعا تٸزە بٷگٸپ, اياق سۋىتتى. ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتٸن اتقارعان سەتٸندە بٸلٸم مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جاي-كٷيٸن جاقسارتۋعا كٷش سالدى.
نازارباەۆ شارۋاقور, جۇرتقا جۇعىمى بار ساپارباەۆتى اقتٶبە وبلىسىنا ەكٸم ەتٸپ تاعايىنداعاندا دا ٶز ەسەبٸ بولعانى انىق.
دٸني احۋالى اسقىنعان ايماقتاعى تٸرشٸلٸكتٸ قالىپتى ارناسىنا تٷسٸرۋ ٷشٸن جۇرتپەن تٸل تابىسىپ جۇمىس ٸستەيتٸن ساپارباەۆتىڭ ٸس-تەجٸريبەسٸ ايماققا اسا قاجەت ەكەنٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ. اقتٶبەگە ەكٸم بولىپ تاعايىندالعان مەشبەكۇلى ماۋجىراپ, قالعىپ كەتكەن جەرگٸلٸكتٸ اتقامٸنەرلەردٸ سٸلكٸپ العانىن بٸلەمٸز. ەلٸ دە سٸلكٸپ جاتىر. ول مەملەكەت قارجىسىنا بيزنەس فورۋم ٶتكٸزٸپ, سٶزبەن ٸس بٸتٸرۋگە قۇمار شەندٸلەرگە داعدارىس كەزٸندە پايداسىز فورۋمداردى قىسقارتىپ, اس ٸشٸپ, اياق بوساتۋعا تىيىم سالعانى كٶپشٸلٸكتٸڭ كٶكەيٸنەن شىقتى.
دايىنداعان, نۇرلان جۇماحان
ونى بٸلەتٸندەر نە دەيدٸ?
قۇلبەك ەرگٶبەك, اقىن, ەدەبيەتشٸ عالىم, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى:
ول وڭتٷستٸككە ەكٸم بولىپ تاعايىندالعاندا ايماقتىڭ حال-احۋالى كٸسٸ قىزىعارلىق دەڭگەيدە ەمەس ەدٸ. حالىق جارىق پەن گازدى تولىقتاي ۇمىتقان-دى. جۇرتتىڭ كٶڭٸل-كٷيٸ دە ەرٸ-سەرٸ بولاتىن. ول 2,5 جىل بەل جازباي ەڭبەك ەتٸپ, جۇرتقا جارىعىن جاعىپ, گازىن قوسىپ بەردٸ. ٶز باسىم ساپارباەۆتى ٸسكەرلٸگٸ جٶنٸنەن قارا جولدان قاراجات تاباتىن ادام دەر ەدٸم. وسى قاسيەتٸنٸڭ ارقاسىندا ول قىسقا مەرزٸم ارالىعىندا وبلىستىڭ حال-احۋالىن ارتتىرىپ, ەكونوميكاسى مەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايى دامىعان ٶڭٸرگە اينالدىردى. مەندەلەەۆتٸڭ «حيمييا – ۇلتتى تانىمايدى» دەگەن سٶزٸ بار. سول سيياقتى ەكونوميكا دا ۇلتقا بٶلٸنبەيدٸ عوي.
بٸراق ەكونوميكالىق قاتىناستاردى جەتٸك بٸلگەن ب.ساپارباەۆ وڭتٷستٸككە ەكٸم بولعان كەزٸندە ەكونوميكانىڭ ۇلتتىق مٷددەگە جۇمىس ٸستەۋٸنە بارىن سالعان باسشى بولدى. سول جىلدارى ماقتارال اۋدانى تۇرعىندارى ٶزبەكستان اۋماعىمەن ٶتەتٸن كٷرە جولمەن قاتىناۋشى ەدٸ. ٶزبەكتەر كٷرە جولدى جاۋىپ, تۇتاس بٸر اۋداننىڭ حالقىن تىعىرىققا تٸرەگەندە بەردٸبەك ساپارباەۆ جەدەل ەرەكەت ەتٸپ, ماقتارالعا قازاقستان تەرريتوريياسىمەن تٸكە قاتىناۋ ٷشٸن سىردارييا ٶزەنٸنٸڭ ٷستٸنەن كٶپٸر سالىپ, مەسەلەنٸ ۋشىقتىرماي شەشە بٸلدٸ. سول كەزدە وبلىستىڭ بيۋدجەتٸ قازٸرگٸ بٸر اۋداننىڭ بيۋدجەتٸنە دە جەتپەيتٸن. باسىنا تارتسا اياعىنا, اياعىنا تارتسا باسىنا جەتپەيتٸن قارجىنىڭ قييۋىن كەلتٸرٸپ, كٶپٸر سالعاندا وڭتٷستٸك حالقى ساپارباەۆتىڭ ٸسكەرلٸگٸنە تەنتٸ بولعان ەدٸ.
بەكەن نۇراحمەتوۆ, «قورداي» كەدەنٸ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, كەدەن قىزمەتٸنٸڭ پولكوۆنيگٸ:
– تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ كەدەن جٷيەسٸنٸڭ بيٸككە كٶتەرٸلۋٸ بەردٸبەك ساپارباەۆتىڭ 2002-2006 جىلدارى قر كەدەندٸك باقىلاۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسى بولىپ كەلۋٸمەن تٸكەلەي بايلانىستى. بۇل ارتىق, كەمٸ جوق – شىن سٶز. بەردٸبەك مەشبەكۇلىنىڭ كەلۋٸمەن قازاقستاننىڭ كەدەن ورگانىن دامىتۋدىڭ ٷشجىلدىق باعدارلاماسى قابىلدانىپ, جۇمىس بارىسى تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلدى. سونىڭ نەتيجەسٸندە كەدەن سالاسى ٸرگەلٸ رەفورمانى باستان ٶتكەردٸ.
اتالمىش باعدارلاما اياسىندا كەدەن سالاسى كەدەندٸك تەكسەرۋدٸڭ وزىق ٷلگٸدەگٸ تەحنيكالىق قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتٸلدٸ. اتاپ ايتسام, ينسپەكتسييالىق تەكسەرۋ كەشەنٸ, تاۋارلاردى جەتكٸزۋدٸ اۆتوماتتى تٷردە باقىلاۋ مەحانيزمٸ, ەلەكتروندى ٶتكٸزۋ پۋنكتٸ, «يانتار» قوندىرعىسى ەنگٸزٸلدٸ. سول كەزدە اقپاراتتىق ورتالىق, «بٸر ايالداما», «بٸر كٷندە رەسٸمدەۋ» قاعيداتتارى ٸسكە قوسىلدى. وسى ماڭىزدى جۇمىستار قولعا الىنباي تۇرعان كەزدە كەدەنشٸلەردٸڭ بٸر جٷك كٶلٸگٸن تەكسەرۋ ۋاقىتى 4-5 كٷنگە سوزىلىپ كەتۋشٸ ەدٸ. جاڭا اۆتوماتتاندىرىلعان جٷيە –«ينسپەكتسييالىق تەكسەرۋ كەشەنٸ» ٸسكە قوسىلعاننان كەيٸن بٸر جٷك كٶلٸگٸن بار-جوعى 5-7 مينۋتتا تەكسەرۋدەن ٶتكٸزەتٸن دەڭگەيگە جەتتٸك. وسى شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە جۇمىس پروتسەسٸ جەڭٸلدەپ, كونتراباندالىق ەرەكەتتەرگە توسقاۋىل قويىلدى.
سونىمەن قاتار كٶپتەگەن كەدەنشٸلەر قىزمەتتٸك پەتەرلەرگە يە بولعانىن دا اتاپ ايتۋىمىز كەرەك. ۇمىتپاسام, 2003-2005 جىلدارى كەدەن سالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمدىق-ماتەريالدىق جاعدايىن نىعايتۋعا 11 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالىپ, نەتيجەسٸندە 50-دەن استام جاڭا نىساندار مەن 7 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ٷي كەدەنشٸلەردٸڭ پايدالانۋىنا بەرٸلگەن ەدٸ. بۇل تٷسٸنگەن ادامعا ٷلكەن جۇمىس. ب.ساپارباەۆتىڭ باسقارۋى كەزٸندە قازاقستان تۇڭعىش رەت ەلەمنٸڭ 200-دەن استام ەلٸ مٷشە بولىپ تابىلاتىن دٷنيەجٷزٸلٸك كەدەن ۇيىمىنىڭ ساياسي كوميسسيياسىنىڭ مٷشەلٸگٸنە قابىلداندى.
دٷنيەجٷزٸلٸك كەدەن ۇيىمنىڭ ساياسي كوميسسيياسىنا قابىلدانعان قازاقستان بٸراز جىل تمد مەن بالتىق جاعالاۋى ەلدەرٸنٸڭ مٷددەسٸن قورعاعان بولاتىن. 2005 جىلى بەردٸبەك مەشبەكۇلى الماتىدا بٷكٸل دٷنيەجٷزٸلٸك كەدەن ۇيىمىنىڭ كەزەكتٸ باسقوسۋىن ۇيىمداستىرىپ, اتالمىش شاراعا دٷنيەجٷزٸلٸك كەدەن ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ميشەل دولە كەلٸپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولدى. ول قازاقستاننىڭ كەدەن ورگانىنىڭ جۇمىسىنا جوعارى باعاسىن بەردٸ. از عانا ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە بەردٸبەك اعامىزدىڭ ٸسكەرلٸگٸنٸڭ ارقاسىندا كەدەن سالاسى ادام تانىماستاي ٶزگەردٸ. قازاقستان كەدەنٸنٸڭ دامۋ دەڭگەيٸ ەلەمنٸڭ وزىق ەلدەرٸنٸڭ قاتارىنا كٶتەرٸلدٸ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جەتٸلدٸرٸلدٸ. سونىمەن قاتار ەلۋگە جۋىق كەدەنشٸلەردٸڭ ەڭبەكتەرٸ ەسكەرٸلٸپ, مەملەكەتتٸك ناگرادالارمەن ماراپاتتالدى. بۇل كەدەننٸڭ تاريحىندا بولىپ كٶرمەگەن جاعداي.
