بٷگٸندە سپورتتىق ماركەتينگ يندۋستريياسى, جارنامامەن تىعىز بايلانىستى باسقا دا سالالار سيياقتى ٷلكەن ٶزگەرٸستەرگە ۇشىراپ وتىر. سەبەبٸ - قازاقستاندا جاڭا زاڭنامالىق نورمالاردى ەنگٸزۋدٸڭ اقىرى بۇدان بىلاي بيزنەس جٷرگٸزۋدٸڭ جاڭا ەرەجەلەرٸن تالاپ ەتەدٸ. جاڭا قاتاڭداتىلعان شەكتەۋ جاعدايىندا ٶنٸمدٸ نارىقتى تيٸمدٸ ٸلگەرٸلەتۋدٸڭ زاڭدى تەسٸلدەرٸن قالاي تابۋعا بولاتىنى استانادا ٶتكەن سپورتتىق ماركەتينگ سەمينار بارىسىندا تالقىلاندى.
بۋكمەكەرلٸك بيزنەس – سپورت يندۋستريياسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ. سونداي-اق بۇل - بيۋدجەتكە سالىق اۋدارىمدارىنىڭ وراسان زور سوماسى مەن ەلدەگٸ قايىرىمدىلىقتىڭ ەدەۋٸر ٷلەسٸ وسىعان تيەسٸلٸ. 2024 جىلى 9 قىركٷيەكتە كٷشٸنە ەنگەن زاڭعا ەنگٸزٸلگەن تٷزەتۋلەر عانا بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەر مەن توتاليزاتورلاردى جارنامالاۋعا قاتىستى بٸرنەشە ماڭىزدى اسپەكتٸنٸ قوزعادى. زاڭنىڭ باستى مٸندەتٸنٸڭ بٸرٸ جارنامالىق ناۋقاندارعا, ەسٸرەسە سىرتقى جارناما مەن ينتەرنەتتە ٸلگەرٸلەتۋ تالاپتارىن كٷشەيتۋ بولدى. استانادا ٶتكەن سەميناردا بۇل مەسەلەلەر كەڭٸنەن تالقىلانىپ, قاتىسۋشىلار زاڭعا ەنگٸزٸلگەن تٷزەتۋلەردٸ جٷزەگە اسىرۋ مٷمكٸن ەمەس دەپ باعالادى. ۇسىنىلعان تٷسٸندٸرمە كٶڭٸل كٶنشٸتپەيدٸ. سەبەبٸ كٶپشٸلٸگٸ نارىق قاتىسۋشىلارىن دا, قاراپايىم قازاقستاندىقتاردى دا شاتاستىرىپ وتىر.
زاڭ جوباسىن جاساۋشىلار زاڭدى بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەردٸڭ جارناماسىنا شەكتەۋ قويۋ ارقىلى حالىق اراسىندا, ەسٸرەسە جاستار اراسىندا ويىنعا دەگەن تەۋەلدٸلٸكتٸڭ پايدا بولۋ قاۋپٸن ازايتۋعا بولادى دەپ ەسەپتەگەن بولۋى مٷمكٸن. الايدا زاڭ جوباسىن ەزٸرلەۋ كەزٸندە جارناما ماتەريالىنىڭ كٶلەمٸ مەن لۋدومانييانىڭ كٶبەيۋٸ اراسىنداعى بايلانىستى كٶرسەتەتٸن عىلىمي زەرتتەۋلەر ۇسىنىلعان جوق. سونىمەن قاتار, ينتەرنەتتە زاڭسىز قۇمار ويىندار مەن بەس تٸگۋ جارناماسىنىڭ ايتارلىقتاي كەڭ تارالعانى ەسكەرٸلمەگەن. سوعان قاراماستان, تٷزەتۋلەر قابىلداندى, ەندٸ يندۋسترييا جاڭا شىندىققا بەيٸمدەلۋگە مەجبٷر. بۇل تۋرالى سەمينار بارىسىندا قازاقستان بۋكمەكەرلەرٸنٸڭ ٶزٸن-ٶزٸ رەتتەيتٸن ۇيىمى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ راۋان كەنجالين ايتتى.
- بۋكمەكەرلٸك بيزنەس سپورتپەن تىعىز بايلانىستى ەكەنٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ, ٶيتكەنٸ بەس تٸگۋگە بولاتىن وقيعالار بٸزدە زاڭ بويىنشا سپورتتىق ٸس-شارالارمەن عانا شەكتەلگەن. سونىمەن قاتار, بۋكمەكەرلٸك بيزنەس دەمەۋشٸلٸك, ماركەتينگتٸك كەلٸسٸمشارتتارمەن دە بايلانىستى جەنە بٸز بٸرنەشە جىلدان بەرٸ سەرٸكتەس بولىپ كەلەمٸز. سول سەبەپتٸ وسى نورمالاردى تٷسٸندٸرۋ مەن مەسەلەنٸ شەشۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىندايدى. مىسالى, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ جارنامانى جارييالاۋعا قاتىستى كەيبٸر تىيىم سالۋلاردىڭ انىق تٷسٸندٸرٸلمەۋٸ. سوڭعى تٷزەتۋلەرگە سەيكەس زاڭدىق تۇرعىدان قاراساق, باق-تا جارناماعا تىيىم سالىنادى. بٸراق ٶتكەن جىلى «باق تۋرالى» زاڭ قابىلداندى, سونداي-اق «جارناما تۋرالى» زاڭ جەنە «ونلاين پلاتفورمالار تۋرالى» زاڭ بار. سوندا بۇل تىيىم باق-قا (بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, ينتەرنەت رەسۋرستار, تٷرلٸ باسپا باسىلىمدارى جەنە ت.ب.) عانا قاتىستى قالاي قولدانىلاتىنىن قالاي تٷسٸنەمٸز? ٶيتكەنٸ سول ونلاين پلاتفورمالار دا حابارلامالار, فوتو, بەينە جەنە ت.ب. مٷمكٸندٸكتەرٸ بار ينتەرنەت-رەسۋرستار عوي. بۇل Instagram, Telegram ارنالار, Facebook جەنە ت.ب. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ولارعا تىيىم سالىنبايدى. دەگەنمەن, اتالعان ينتەرنەت-پلاتفورمالار قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەڭ كەڭ تارالعان جارناما بەرۋ جولى ەكەنٸن بەرٸ بٸلەدٸ, - دەدٸ ساراپشى.
بۇل رەتتە, ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ نەگٸزگٸ اۋىرتپالىعىن جارناما تاراتۋشىلار – ماركەتينگتٸك جارناما كومپانييالارى كٶتەرەدٸ, ولارعا 60 اەك (جەكە تۇلعا بولسا) جەنە 400 اەك (ٸرٸ كومپانييا بولسا) كٶلەمٸندە ايىپپۇل سالىنۋى مٷمكٸن. بۇل اينالىپ كەلگەندە جارناما بيزنەسٸنٸڭ شىعىندارىمەن, بەدەلٸنە نۇقسان كەلٸتٸپ, قۇقىقتىق تەۋەكەلگە ۇرىندىرادى. ماركەتينگتٸك نارىقتىڭ دامىپ كەلە جاتقانىن, ەندٸ عانا قالىپتاسىپ جاتقانىن, ال سپورتتىق ماركەتينگ ماڭىزدى ەلەۋمەتتٸك ورىن الاتىنىن ۇمىتپاعان جٶن. ٶيتكەنٸ قازاقستاندا قايىرىمدىلىق قارجىلاندىرۋدىڭ زاڭدى كٶزٸ بۋكمەكەرلٸك كەڭسەلەر بولىپ تابىلادى. ولار بٸرٸنشٸدەن, قابىلدانعان شەكتەۋلەردٸ ساقتاۋى, ەكٸنشٸدەن, رۇقسات ەتٸلگەن فورماتتاردى بارىنشا پايدالانۋى قاجەت. مىسالى, عيماراتتار مەن قۇرىلىستار ٸشٸندە, باق-تا قر مام-دا تٸركەلگەن 100% سپورتتىق كونتەنت بار. سونداي-اق, سپورتتىق ٸس-شارالاردى تٸكەلەي ەفيردە كٶرسەتۋ كەزٸندە جارناما جاساۋعا بولادى. الايدا ماركەتينگتٸك قاۋىمداستىقتىڭ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن, رەتتەۋشٸلەرمەن ديالوگ ورناتۋ ٷشٸن بٸرٸگۋٸ ارتىق بولمايدى.
- ەسٸرەسە, بٸرقاتار تٷزەتۋ ماركەتينگتٸك قىزمەتتٸڭ جەنە جارنامالىق كومپانييالار قىزمەتٸنٸڭ ەرەكشەلٸگٸن ەسكەرمەي, بٸرجاقتى تٷسٸندٸرٸلەدٸ. ولار تولىق رەتتەلمەگەن. جارنامانىڭ مازمۇنىنا دا قاتىستى, ول زاڭدى ويىن بيزنەسٸمەن تىعىز بايلانىستى, سونداي-اق قازاقستاندا بار زاڭسىز ٷلكەن نارىقپەن دە بايلانىسى بار. زاڭسىز نارىق زاڭدى نارىقتان تٷبەگەيلٸ ايىرماشىلىعى بار, ول «سۇر» جارنامالىق كونتەنتكە تولى. مۇندا ونلاين كازينو, اقشالاي ويىنداردىڭ ەرتٷرلٸ تٷرلەرٸ iGaming جەنە ت.ب. بار. ولار كٶبٸنەسە قازاقستاننىڭ تىس جەرلەردە ورنالاسادى. ايتپاقشى, وسى تٷزەتۋلەرگە دەيٸن كونتەنت تيٸستٸ ورگاندارمەن رەتتەلەتٸنٸن انىقتاۋعا بولاتىن, ال قازٸرگٸ كەزدە ونداي مٷمكٸندٸك جوق, - دەپ راۋان كەنجالين جاعدايدى وبەكتيۆتٸ باعالاۋدا حالىقارالىق تەجٸريبەگە جٷگٸنەتٸنٸن ايتتى. سپورت عيماراتتارى مەن قۇرىلىستارىن, سپورتتىق ٸس-شارالاردى قوسپاعاندا, سىرتقى جارناماعا, ونىڭ ٸشٸندە كٶلٸكتە جاپپاي تىيىم سالىندى. سونىڭ نەتيجەسٸندە 2020 جىلى (شەكتەۋ تٷزەتۋلەرٸ ەنگٸزٸلگەننەن كەيٸن بٸر جىل ٶتكەن سوڭ) زاڭسىز ونلاين پلاتفورمالار ارقىلى 18,5 ميلليارد ەۋرو ٶتتٸ. يتالييانىڭ ويىندار جەنە مٶلشەرلەمەلەر قاۋىمداستىعىنىڭ باعالاۋىنشا, بۇل ويىنشىلاردىڭ جالپى مٶلشەرلەمەلەرٸ مەن بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ 75% «قارا» نارىققا كەتۋٸنە يتەرمەلەدٸ. گەرمانييادا دا 2021 جىلى ۋاقىتشا شەكتەۋلەر مەن جارناما مازمۇنىنا بايلانىستى تٷزەتۋلەر ەنگٸزٸلگەننەن كەيٸن ۇقساس تەرٸس سالدارلار بايقالدى. بۇل زاڭدى مٶلشەرلەمەلەردٸڭ كٶلەمٸن 12,8%-عا قىسقارتىپ, سالىق تٷسٸمدەرٸنٸڭ 2 ميلليارد ەۋرودان 413 ميلليون ەۋروعا دەيٸن تٶمەندەتۋگە ەكەلدٸ. بۇل ەلدٸڭ بيۋدجەتٸ زاڭدى ويىن بيزنەسٸنٸڭ زاڭدى سەكتورىنان تٷسەتٸن تابىستان قاعىلدى. ونىڭ ٷستٸنە سول كەزدە گەرمانييادا زاڭسىز قىزمەتتەردٸڭ 65%-عا ٶسكەنٸ بايقالدى, — دەيدٸ قاۋىمداستىق پرەزيدەنتٸ.
قازاقستانعا ورالساق, «بۇل زاڭسىز ويىن نارىعىنىڭ ٷلەسٸن ارتتىرىپ, سالىق تٷسٸمدەرٸن قىسقارتادى».
- مىسالى, بٷگٸندە بۋكمەكەرلٸك زاڭدى نارىق جىل سايىن شامامەن 100 ميلليارد تەڭگە سالىق تٶلەيدٸ, ەندٸ جوعارىدا اتالعان جاعدايدا بيۋدجەت بۇل قارجىدان قاعىلادى. ەڭ باستىسى, ەڭ جاعىمسىز سالدارى بيزنەستٸڭ وسى سەكتورىنا مەملەكەتتٸك باقىلاۋدىڭ جوعالۋى بولىپ تابىلادى. ال قابىلدانعان زاڭ لۋدومانييا قاتىستى ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋدٸڭ ورنىنا كەرٸسٸنشە, ونى ودان ەرٸ ۋشىقتىرىپ جٸبەرۋٸ مٷمكٸن. بۇل مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن ەڭ الدىمەن زاڭسىز پلاتفورمالاردىڭ قازاقستاندىق پايدالانۋشىنى تارتۋىن تيٸمسٸز قىلۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. قوردالانعان مەسەلەدەن شىعۋ ٷشٸن ەكٸ قۇرالعا جٷگٸنگەن لەزٸم: زاڭسىز بيزنەسپەن بايلانىستى كٷدٸكتٸ وپەراتسييالاردى, سٸلتەمەلەردٸ, سايتتاردى ناقتى جەنە نٷكتەلٸ بۇعاتتاۋ, مۇنى زاڭدى ويىن بيزنەسٸنٸڭ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن ديالوگىنىڭ كٶمەگٸمەن انىقتالعان تيٸمدٸ رەتتەۋ قۇرالدارىمەن بٸرٸكتٸرۋ كەرەك. سونداي-اق, قوعام, مەملەكەت جەنە بيزنەس مٷددەلەرٸنٸڭ تەڭگەرٸمٸن ساقتاۋىمىز قاجەت, - دەپ سٶزٸن تٷيٸندەدٸ راۋان كەنجالين.
