ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جەنە دامۋ بانكٸ (ەقدب) 2024 جىلدىڭ قىركٷيەك ايىنداعى "ٶڭٸرلەردٸڭ ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆالارى" ەسەبٸن جارييالادى. وعان سەيكەس, ۋكرايناداعى, تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىستار, ەۋروپا ەكونوميكاسىنىڭ توقىراۋى, سولتٷستٸك افريكاداعى قۇرعاقشىلىق سىندى وقيعالار ەلەمدٸك ٶندٸرٸستٸڭ ٶسٸمٸن تەجەگەنٸمەن, بٸراق سونىمەن قاتار قازاقستان مەن ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ دامۋىندا سەرپٸن بولعانى بايقالادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساياسي شيەلەنٸس پەن تابيعي اپاتتارعا قاراماستان, ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸنٸڭ (موڭعولييانى قوسا العاندا) قىسقا مەرزٸمدٸ ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆالارى وڭ كٶرسەتكٸشتەرگە يە بولىپ قالا بەرەدٸ.
بانك ساراپشىلارى ٶڭٸرلٸك دامۋ ٶسٸمٸ 2024 جىلى 5,1%-عا جەتەدٸ جەنە شيكٸزاتتان تٷسەتٸن كٸرٸستەردٸڭ ٶسٸمٸ, ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسييالاردىڭ جەنە نارىقتىق رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا 2025 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش, تٸپتٸ 5,9%-عا دەيٸن ارتادى دەپ بولجايدى.
ەسەپتە قازاقستان ٶڭٸرلەرٸن سۋ باسقانىنا, موڭعولييادا ٸرٸ-قارانىڭ جاپپاي قىرىلعانىنا قاراماستان ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ەكونوميكاسى ٶسۋ قالپىن ساقتاپ قالعانى باسا كٶرسەتٸلگەن.
"اقشا اۋدارىمدارىنىڭ تۇراقتى اعىنى, جالاقى ٶسٸمٸ جەنە ايماقتاعى حالىقارالىق تۋريزمگە قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋى وسى ٶسٸمنٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورلارىنا اينالدى", دەلٸنگەن ەقدب-نىڭ "ٶڭٸرلەردٸڭ ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆالارى"ەسەبٸندە.
بٷكٸل ٶڭٸر ٷشٸن ورتاق جاعىمدى ٷردٸستەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە ورتالىق ازيياداعى بارلىق ەلدەر بيلٸكتەرٸنٸڭ كٶلٸكتٸك, لوگيستيكالىق جەنە ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋٸ اتاپ كٶرسەتٸلەدٸ.
ەندٸ ناقتى ەربٸر مەملەكەتكە جەكەلەي قىسقاشا توقتالا كەتەلٸك:
قازاقستان
ورتالىق ازييانىڭ ٸرٸ ەكونوميكاسى – قازاقستان ٷشٸن 2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا ساۋدا, كٶلٸك, قور ساقتاۋ, قىزمەت كٶرسەتۋ جەنە اقپاراتتىق تەحنولوگييالار سەكتورلارى درايۆەرگە اينالا بٸلدٸ. ەقدب ەل ەكونوميكاسى 2024 جىلى 4%-عا ٶسەدٸ دەپ بولجايدى.
"ٶڭٸرلەردٸڭ ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆالارى" ەسەبٸنە سەيكەس, 2025 جىلى ناقتى جٸٶ 5,5% - عا ٶسۋٸ مٷمكٸن. مۇنداي بولجامعا تەڭٸز مۇناي كەن ورنىن كەڭەيتۋ جوسپارى دا بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە تٷرتكٸ بولىپ وتىرعانى ايتىلادى.
سونىمەن, ورتالىق ازييا ەلدەرٸندەگٸ ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ ايتارلىقتاي ىنتالاندىراتىن تاعى بٸر ماڭىزدى فاكتور - قىتايداعى ەكونوميكالىق ٶسٸم. بٸرٸنشٸدەن,قىتاي ەكونوميكاسىن ساۋىقتىرۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك شارالار شيكٸزات ەكسپورتىنا باعدارلانعان ەلدەر ەكونوميكاسى ٶسٸمٸنە ىقپال ەتۋٸ ىقتيمال. ەكٸنشٸدەن, قىتاي كٶرشٸلەرٸنٸڭ ەكونوميكاسىنا ميللياردتاعان دوللار ينۆەستيتسييا جۇمساۋدى جالعاستىراتىن بولادى, بۇل جالپى ايماقتاعى جٸٶ-نٸڭ ٶسٸمٸنە ەكەلٸپ سوعادى.
قىرعىزستان
2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا ايىرقالپاقتى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ناقتى جٸٶ-ٸ 8,7%-عا ٶستٸ. قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋريستٸك باعىت رەتٸندەگٸ تارتىمدىلىعىنىڭ ارتۋى ارقاسىندا مەيرامحانالار مەن بارلاردىڭ اقشا اينالىمى 24%-عا جەنە تۋريستٸك تاسىمالداردان تٷسەتٸن كٸرٸستەر كٶلەمٸ 53%-عا ٶستٸ.
سونىمەن قاتار, اقشا اۋدارىمدارىنىڭ تازا كٶلەمٸ 12%-عا, ال ناقتى جالاقى 5,2%-عا ٶستٸ. اينالىپ كەلگەندە, بۇل بٶلشەك جەنە كٶتەرمە ساۋدا كٶلەمٸنٸڭ ٶسٸمٸنە ىقپال ەتتٸ.
2024 جىلدىڭ مامىر ايىندا ينفلياتسييا تۇراقتانعان كەزدە قىرعىز رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكٸ پايىزدىق مٶلشەرلەمەنٸ 9%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى. سوڭعى رەت مۇندا پايىزدىق مٶلشەرلەمە 2022 جىلدىڭ قاراشاسىندا بەكٸتٸلگەن ەدٸ. ەسەپتە ەلدٸڭ جٸٶ ٶسٸمٸ 2024 جىلى 9%-عا جەتەدٸ, بٸراق 2025 جىلعا قاراي ول 7%-عا دەيٸن تٶمەندەيدٸ دەپ بولجانعان.
موڭعولييا
قىستا قاتتى اياز سالدارىنان ەلدە 8,1 ملن باس مال قىرىلىپ, موڭعولييانىڭ ەكونوميكالىق ٶسٸمٸ كٷرت تٶمەندەدٸ. دەگەنمەن ەلگە كەلۋشٸ شەتەلدٸك تۋريستەر سانىنىڭ ارتۋى قوناق ٷي بيزنەسٸ, قوعامدىق تاماقتانۋ, تاماق ٶنەركەسٸبٸ جەنە كٶلٸك سالالارىنىڭ كەڭەيۋٸنە سەرپٸن بەردٸ. سونىمەن قاتار, موڭعولييادا تاۋ-كەن سەكتورىندا جەنە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە ٶسٸم بايقالادى.
ەقدب موڭعولييانىڭ جٸٶ-ٸ 2024 جىلى 5%-عا, ال 2025 جىلى 8%-عا ٶسەدٸ دەپ بولجايدى.
تەجٸكستان
مەملەكەتتٸك سەكتورداعى جالاقىنىڭ, زەينەتاقىنىڭ جەنە ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىنىڭ ٶسۋٸ ٸشكٸ سۇرانىستى ىنتالاندىرىپ, بٶلشەك جەنە كٶتەرمە ساۋدا سەكتورىنىڭ دامۋىنا سەرپٸن بەردٸ. سونداي-اق, باعالى جەنە جارتىلاي باعالى مەتالدار ەكسپورتىنىڭ قايتا جاندانۋى, ينفراقۇرىلىمدار تٷزۋگە مەملەكەتتەن بٶلٸنەتٸن اقشانىڭ ۇلعايۋى جەنە باستى كاپيتالداعى ينۆەستيتسييالاردىڭ ٶسٸمٸ جاعىمدى قۇبىلىس رەتٸندە اتاپ كٶرسەتٸلگەن.
تەجٸكستاننىڭ جٸٶ-نٸڭ ٶسٸمٸ 2024 جىلى 8%-عا دەيٸن جەنە 2025 جىلى 7%-عا دەيٸن كٶتەرٸلەدٸ دەپ بولجانادى. قارجىلاي تەۋەكەلدەر رەتٸندە رەسەيمەن اراداعى اقشا اۋدارىمدارىنداعى اۋىتقۋشىلىق باسا كٶرسەتٸلگەن.
تٷرٸكمەنستان
ەقدب بۇل ەلدٸڭ ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىن ايقىنداۋشى ينفراقۇرىلىمدارعا, ٶندٸرٸستٸك قۋاتتارعا جەنە باستى كاپيتالعا جاسالىپ جاتقان ينۆەستيتسييالار ەكەنٸن باسا ايتادى. تٷرٸكمەنستان ترانزيتتٸك پروتسەدۋرالاردى تٷبەگەيلٸ وڭتايلاندىردى, سونىڭ ارقاسىندا جٷك اينالىمى ارتتى. بانك 2024 جەنە 2025 جىلدارى ەلدٸڭ ۇلتتىق ەكونوميكاسى 6,3%-عا ٶسەدٸ دەپ بولجايدى.
ٶزبەكستان
2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا ەلدٸڭ جىلدىق ەكونوميكالىق ٶسٸمٸ 6,4%-عا دەيٸن ٶستٸ, دەپ كٶرسەتٸلگەن ەسەپتە. قىزمەت كٶرسەتۋ سەكتورى 2,8%-عا ٶستٸ, بۇعان اقشا اۋدارىمدارى مەن تۋريستەر اعىنىنىڭ ٶسٸمٸ ىقپال ەتكەن. ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸس 7,8%-عا ٶستٸ, ال ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ ٶسٸم 9,4%-دى قۇرادى.
ەقدب ٶزبەكستان ەكونوميكاسى 2024 جەنە 2025 جىلدارى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان نارىقتىق رەفورمالار مەن ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسييالاردىڭ ارقاسىندا 6%-عا ٶسەدٸ دەپ بولجايدى. ەلدٸڭ بەتپە-بەت كەلۋٸ ىقتيمال تەۋەكەلدەر قاتارىنا ەنەرگييا تاپشىلىعى جاتقىزىلعان.
