قازاقستاندا ەنشٸلەرگە كونتسەرتتەردە فونوگراممامەن ەن ايتۋعا تىيىم سالىندى. جاقىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتالعان زاڭعا قول قويدى. بۇل شەشٸمگە ٶنەر يەلەرٸنٸڭ كٶزقاراسى قانداي? Dalanews.kz رەداكتسيياسى بٸرقاتارىنىڭ پٸكٸرٸن ۇسىنادى.
قازاقستاننىڭ حالىق ەرتٸسٸ ماقپال جٷنٸسوۆا جاڭا زاڭدى قولدايتىنىن, الايدا ونىڭ تٷسٸنٸكسٸز تۇستارى بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“بۇنداي زاڭ شىعىپ جاتسا, وعان قارسى ەمەسپٸز. بٸراق بٸزدٸڭ ەلگە كەلٸپ جاتقان شەتەلدٸك ەنشٸلەر, مىسالى, رەسەي جۇلدىزدارى نەمەسە دجەي لو سەكٸلدٸ ەلەمگە بەلگٸلٸ ورىنداۋشىلار دا فونوگراممامەن ەن ايتادى. ولار دابل-ترەك قوسىپ, فونوگراممانىڭ ٷستٸنەن ٶز داۋىستارىن قوسادى. سوندا بۇل زاڭ ولارعا دا قولدانىلا ما, ەلدە تەك قازاقستاندىق ەنشٸلەرگە عانا ما?”, — دەدٸ ول.
ەنشٸنٸڭ ايتۋىنشا, جەكە كونتسەرت كەزٸندە جاندى داۋىستا ەن ايتۋ ماڭىزدى.
"جەكە كونتسەرت كەزٸندە جاندى داۋىستا ەن ايتۋ – دۇرىس. سەبەبٸ بۇل كٶرەرمەنگە ەسەپ بەرۋ بولىپ سانالادى. الايدا ستاديونداردا نەمەسە اشىق الاڭداردا فونوگراممامەن ايتۋعا بولادى دەگەن نورما بار دەپ ەستٸدٸم, بٸراق ونى ناقتى زەرتتەپ كٶرگەن جوقپىن", — دەپ قوستى ول.
جٷنٸسوۆا تەلەۆيزييالىق تٷسٸرٸلٸمدەر مەن مۋزىكالىق كەشتەردٸڭ كٶبٸ فونوگراممامەن ٶتەتٸنٸن ەسكە سالدى.
“جاڭا جىلدىق باعدارلامالار, شەمشٸ قالداياقوۆ, ەسەت بەيسەۋوۆ سەكٸلدٸ بەلگٸلٸ كومپوزيتورلاردىڭ كەشتەرٸ بار. ولاردىڭ بەرٸن تەلەارنالار تٷسٸرەدٸ جەنە بارلىعى فونوگراممامەن جازىلادى. بۇل – بٸزدٸڭ ۇسىنىس ەمەس, جالپى تەلەٶندٸرٸستٸڭ تالابى. رەسەيدە دە, شەتەلدەردە دە دەل سولاي: تەلەجوبالاردىڭ كٶبٸ فونوگراممانى قولدانادى. سوندىقتان زاڭ تەك جەكە كونتسەرتتەرگە قاتىستى ما, ەلدە بارلىق ورتاعا بٸردەي قولدانىلا ما دەگەن سۇراق تۋىندايدى", - دەيدٸ ول.
ٶنەر يەسٸنٸڭ ايتۋىنشا, ەلدە كەسٸبي داۋىس جازاتىن ماماندار تاپشى, سوندىقتان دىبىستى تازا جازۋ قيىن.
“2009 جىلى بەرگەن كونتسەرتٸمدە دىبىستار ساپاسىز شىققان. دومبىرانىڭ داۋىسى جازىلماي قالعان, وركەستردٸڭ جارتىسى عانا ەستٸلگەن. ونى كەيٸن فونوگراممامەن تٷزەتكەننٸڭ ٶزٸندە, بەرٸبٸر كەلٸسپەدٸ. سەبەبٸ جاندى داۋىستا باسقاشا ايتاسىڭ, فونوگراممادا باسقاشا. بۇل دا بٸر مەسەلە.
بٸزدە بٸلٸكتٸ داۋىس جازاتىندار ٶتە از. دىبىستى تازا جازا المايدى. سوندىقتان كٶپتەگەن ەنشٸ جەكە كونتسەرتٸن سيرەك بەرەتٸن شىعار دەپ ويلايمىن. ٶيتكەنٸ ونىڭ ماشاقاتى كٶپ. ارنايى كەسٸبي دىبىس جازاتىنداردى جالداۋ كەرەك”, — دەپ قوستى ول.
سونىمەن بٸرگە, ٶنەر يەسٸ جەكە كەش بەرۋدٸڭ شىعىنى دا كٶپ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ايتۋىنشا, ونى كٶپتەگەن ەنشٸنٸڭ قالتاسى كٶتەرە بەرمەيدٸ.
“مۋزىكانتتاردى ٶز قالتامىزدان جالدايمىز. مەسەلەن, مەن “قۇرمانعازى”, “وتىرار سازى", استانا, قاراعاندى وركەسترلەرٸمەن جۇمىس ٸستەيمٸن. ولارعا 6-7 مىڭ دوللارعا دەيٸن تٶلەيمٸن. ٶيتكەنٸ فونوگرامما قولدانبايمىز. دومبىرا, گيتارا, رومانس, بەرٸ جاندى داۋىستا ورىندالادى. سوندىقتان جەكە كونتسەرت بەرۋدٸڭ شىعىنى كٶپ”, - دەيدٸ ول.
ماقپال جٷنٸسوۆا زاڭ بەرٸنە بٸردەي ەدٸل قولدانىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.
“ەنشٸ تەك جاندى داۋىستا ايتۋى كەرەك" دەگەن تٷسٸنٸك بٸر جاقتى قالىپتاسقان. قالعانى فونوگراممامەن ايتا بەرەدٸ. بۇل ەدٸل ەمەس. ەگەر زاڭ بەرٸنە بٸردەي قولدانىلسا - قۇپتارلىق. ال 5-6 ەنشٸ عانا جاندى داۋىستا ايتىپ, باسقالارى فونوگرامما قولدانا بەرسە, بۇل ەدٸلەتسٸز بولادى. سوندىقتان مەن جاندى داۋىسپەن ايتۋعا قارسى ەمەسپٸن, بٸراق زاڭ بارلىق ەنشٸگە, بارلىق ورتادا ەدٸل قولدانىلۋى تيٸس”, — دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
زاڭ ساحنانى تازالايدى
تانىمال مۋزىكانت ەرلان كٶكەەۆ تە بۇل شەشٸمدٸ قۇپتايتىنىن جەتكٸزدٸ. ايتۋىنشا, قابىلدانعان زاڭنىڭ نەتيجەسٸندە ساحنا كەسٸبي ەمەس ەنشٸلەردەن بٸرشاما تازارادى.
“فونوگرامما - بۇل قورقىنىش, بوس سەزٸم, الداۋ جەنە سىرتقى كٶرٸنٸستٸ تالانتقا اينالدىرۋ ەرەكەتٸ. قازٸر بۇل قويىلىمعا رەسمي تٷردە نٷكتە قويىلدى. الداعى ۋاقىتتا بەتپەردەلەر شەشٸلەدٸ. قازىلار القاسى مەن كٶرەرمەن ەندٸ شىنايى ەنشٸنٸ انىقتاي الادى”, - دەيدٸ ول.
كٶكەەۆ ساحنادا 1985 جىلدان بەرٸ ٶنەر كٶرسەتٸپ كەلە جاتقانىن العا تارتتى.
“فونوگرامماسىز, ەش ساقتاندىرۋسىز ساحنادا جٷرگەنٸمە 40 جىل بولدى. “بٷگٸن ٶزٸمدٸ جايسىز سەزٸنٸپ تۇرمىن” دەگەن سىلتاۋدى ايتقان ەمەسپٸن. سەبەبٸ ساحنا - فوتوسەسسييا ەمەس, ەمتيحان. كٶرەرمەن جالعان يلليۋزييا ٷشٸن اقى تٶلەۋگە مٸندەتتٸ ەمەس. كٶرەرمەن جاندى داۋىستى ەستۋگە قۇقىلى”, - دەپ قوستى ول.
ٶنەر يەسٸ زاڭنىڭ تىيىم سالۋعا ەمەس, كەسٸبي قابٸلەتتٸ تەكسەرۋگە باعىتتالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
“ەندٸ بەرٸنٸڭ شىنايى بەت-بەينەسٸ بەلگٸلٸ بولادى. ساحنا تازالانا باستايدى”, — دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
بۇعان دەيٸن
ايتا كەتەيٸك, بۇعان دەيٸن تانىمال ەنشٸ ەرٸ پروديۋسەر مٶلدٸر مۇقان دا جاڭا زاڭعا قاتىستى ويىن بٸلدٸرگەن ەدٸ.
“بٸر ەن ايتا قويىپ ەدٸم... وسى زاڭ شىعۋ ٷشٸن مەن ەن ايتۋىم كەرەك بولعان عوي. مەن دە دايىندىقتى باستادىم. مەن دە جاندى داۋىستا ايتقىم كەلەدٸ. جالپى شاعىن جەرلەردە اسپاپتا ويناي وتىرىپ جاندى داۋىستا ايتىپ جٷرمٸن", – دەدٸ ول.
جاڭا زاڭدا نە ايتىلعان?
4 جەلتوقساندا مەملەكەت باسشىسى "قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە مەدەنيەت, بٸلٸم بەرۋ, وتباسى جەنە مەملەكەتتٸك باقىلاۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى" زاڭعا قول قويدى.
تٷزەتۋلەردٸڭ تٶرتٸنشٸ بلوگى مەدەنيەت سالاسىنداعى بٸرقاتار مەسەلەنٸ شەشۋگە باعىتتالعان.
"كونتسەرت ٶتكٸزۋ كەزٸندە فونوگرامما پايدالانۋعا تىيىم سالىنادى (بۇل ەرەجەنٸڭ تەلەۆيزييالىق جازبالارعا, كونتسەرت ٶتكٸزۋگە ارنايى بەيٸمدەلمەگەن جەنە ارنالماعان ورىندارعا قاتىسى جوق). سونداي-اق, اۆتورلىق قۇقىق نىسانى سانالاتىن شىعارمالاردى ماسس-مەديادا نەمەسە ونلاين پلاتفورمالاردا جارييا تٷردە پايدالانعان كەز كەلگەن جاعدايدا اۆتوردى (اۆتورلاردى) كٶرسەتۋ مٸندەتتٸ", - دەپ جازىلعان مەلٸمەتتە.
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن وسى مەسەلەنٸ دەپۋتاتتار كٶتەرگەن ەدٸ.
