24 ناۋرىز – دٷنيەجٷزٸلٸك تۋبەركۋلەزگە قارسى كٷرەس كٷنٸنە وراي ٶتەتٸن ايلىق اياسىندا ٶڭٸرلٸك كوممۋنيكاتسييالار قىزمەتٸندە باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسى بولىپ ٶتتٸ. بيىل قازاقستانداعى ناۋقان «بٸز تۋبەركۋلەزدٸ جەڭەمٸز! قازاقستان كٶش باسىندا. يننوۆاتسييا مەن حالىقتىڭ كٷشٸ» دەگەن ۇران اياسىندا ٶتپەك. قر ۇلتتىق فتيزيوپۋلمونولوگييا عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى مەلٸك ەدەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ٷش جىلدا رەسپۋبليكادا تۋبەركۋلەزبەن سىرقاتتانۋ, ٶلٸم-جٸتٸم مەن اۋرۋدىڭ تارالۋ كٶرسەتكٸشٸ ەدەۋٸر تٶمەندەي باستاعان, ەمدەۋ مەن دياگنوستيكا دا حالىقارالىق ستاندارتقا ساي كەلەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
قىزمەتتٸڭ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۋبەركۋلەزبەن سىرقاتتانۋ 9,9%-عا تٶمەندەپ, 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 30,1 بولدى (2024 جىلى – 33,4). 2025 جىلى 6 130 جاڭا تۋبەركۋلەز جاعدايى تٸركەلدٸ (2024 جىلى – 6 740 جاعداي). قازاقستان رەسپۋبليكاسى بويىنشا تۋبەركۋلەزدٸڭ تارالۋ كٶرسەتكٸشٸ 12,8%-عا تٶمەندەپ, 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 38,9-دى كٶرسەتتٸ (2024 جىلى – 44,6).
تۋبەركۋلەزدەن بولاتىن ٶلٸم-جٸتٸم كٶرسەتكٸشٸ 10,0%-عا ازايىپ, 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 0,9 بولدى (2024 جىلى – 1,0).
0–17 جاس ارالىعىنداعى بالالار اراسىندا تۋبەركۋلەزبەن اۋىرۋ كٶرسەتكٸشٸ 11,8%-عا تٶمەندەپ, 100 مىڭ بالاعا شاققاندا 7,5-تٸ كٶرسەتتٸ (2024 جىلى – 8,5). 2025 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۋبەركۋلەزدەن قايتىس بولعان 0–17 جاس ارالىعىنداعى بالالاردىڭ ٶلٸمٸ تٸركەلگەن جوق.
«تۋبەركۋلەز – اۋا-تامشى جولىمەن بەرٸلەتٸن جۇقپالى اۋرۋ. الايدا دەر كەزٸندە انىقتالىپ, دۇرىس ەم جٷرگٸزٸلگەن جاعدايدا تولىق جازىلادى. مەملەكەت تۋبەركۋلەزگە قارسى قىزمەتكە ساياسي قولداۋ كٶرسەتەدٸ, بۇل قر “حالىق دەنساۋلىعى جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸ تۋرالى” كودەكسٸندە بەكٸتٸلگەن. بارلىق ەمدەۋ حاتتامالارى ددۇ ۇسىنىمدارىنا سەيكەستەندٸرٸلگەن», – دەدٸ مەلٸك ەدەنوۆ.
ول بٷكٸل ەل بويىنشا مەديتسينالىق-سانيتارييالىق العاشقى كٶمەك دەڭگەيٸندە پتر قولدانۋ ارقىلى تۋبەركۋلەزدٸ جەنە ونىڭ دەرٸگە تٶزٸمدٸ تٷرلەرٸن انىقتاۋدىڭ ەڭ جاڭا جەدەل ەدٸستەرٸ ەنگٸزٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. تۋبەركۋلەز بار-جوعىن, سونىڭ ٸشٸندە تۋبەركۋلەزگە قارسى نەگٸزگٸ دەرٸلەرگە سەزٸمتالدىقتى قوسا العاندا, ەكٸ ساعات ٸشٸندە دەل انىقتاۋعا بولادى. ٶڭٸرلٸك فتيزيوپۋلمونولوگييا ورتالىقتارى بارلىق حالىقارالىق ستاندارتقا ساي زەرتحانالىق ەدٸستەرمەن 100% قامتاماسىز ەتٸلگەن, ۇلتتىق رەفەرەنس-زەرتحانادا تولىق گەنومدى سەكۆەنيرلەۋ ەنگٸزٸلگەن. تۋبەركۋلەز ينفەكتسيياسىن دياگنوستيكالاۋ ٷشٸن مانتۋ سىناماسى, دياسكينتەست پەن كۆانتيفەرون سىناماسى (IGRA) قولدانىلادى. بارلىق ٶڭٸر وسىنداي سىنامالاردى جاساۋعا قاجەت جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن.
«بٸز قازٸر ەرتە انىقتاۋعا تىرىسامىز. ناۋقاستىڭ دياگنوزى نەعۇرلىم ەرتە انىقتالسا, سوعۇرلىم تيٸمدٸ ەم ەرتەرەك باستالىپ, ينفەكتسييانىڭ تارالۋ قاۋپٸ دە تٶمەندەيدٸ. بٸز مولەكۋليارلى-گەنەتيكالىق ەدٸستەردٸ بەلسەندٸ ەنگٸزٸپ, زەرتحانالىق قىزمەتتٸ كٷشەيتٸپ جاتىرمىز. بۇل شارا جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەدٸ مەلٸك ەدەنوۆ.
قازاقستاندا حالىقتىڭ تٷيتكٸلدٸ جەنە وسال توپتارى اراسىندا فليۋوروگرافييالىق سكرينينگ, سونداي-اق بالالار اراسىندا تۋبەركۋليندٸ دياگنوستيكا جالعاسىپ جاتىر. الدىن الۋدىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ – بتسج ۆاكتسيناسى. 2025 جىلى 330 397 جاڭا تۋعان نەرەستەنٸڭ 312 155-ٸ (94,3%) پەرزەنتحانالاردا ەگٸلدٸ, قوسىمشا 6 804 بالا مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كٶمەك مەكەمەلەرٸندە ەكپە الدى. بٸر جاسقا دەيٸنگٸ بالالاردىڭ 96%-دان استامى ۆاكتسينا الدى. ال ددۇ ستاندارتى – كەمٸندە 95%. زەرتتەۋگە سەيكەس, ەگٸلگەن بالالار تۋبەركۋلەزبەن 15 ەسە سيرەك اۋىرىپ, اۋرۋدى جەڭٸل ٶتكەرەدٸ.
تۋبەركۋلەز ينفەكتسيياسىنىڭ پروفيلاكتيكالىق ەمٸنٸڭڭ كٶلەمٸ ەدەۋٸر ۇلعايدى. 2025 جىلى ونى 15 427 ادام الدى, بۇل 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 58,4%-عا كٶپ. ەرەسەكتەر اراسىندا پروفيلاكتيكالىق ەممەن قامتۋ 113,6%-عا, بالالار اراسىندا 26,2%-عا ارتتى. ۇزاقتىعى بٸر ايدان ٷش ايعا دەيٸنگٸ قىسقا مەرزٸمدٸ جاڭا پروفيلاكتيكالىق ەمدەۋ رەجيمدەرٸ, ونىڭ ٸشٸندە «ريفاپەنتين» دەرٸسٸ قولدانىلىپ جاتىر. پروفيلاكتيكالىق ەمنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ 90%-دان استى.
«پروفيلاكتيكالىق ەم – اۋرۋمەن كٷرەستەگٸ ستراتەگييالىق قۇرالىمىز. ەسٸرەسە ەرەسەكتەر اراسىندا پروفيلاكتيكالىق ەممەن قامتۋدىڭ ايتارلىقتاي ارتقانىن كٶرٸپ وتىرمىز. ەمنٸڭ قىسقا رەجيمدەرٸ ەمدەلۋشٸلەر ٷشٸن ىڭعايلى جەنە ولارعا ەمگە بەيٸلٸن ارتتىرادى. بۇل – تۋبەركۋلەز ينفەكتسيياسىنىڭ ٶرشۋٸنٸڭ الدىن الۋعا قوسقان ٷلەس», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ورتالىق ديرەكتورى.
مەلٸك ەدەنوۆتٸڭ ايتۋىنشا, ەلدە دەرٸگە جەنە دەرٸنٸڭ كٶپ تٷرٸنە تٶزٸمدٸ تۋبەركۋلەزدٸ قوسا العاندا, بارلىق ەمدەلۋشٸ ٷشٸن تۋبەركۋلەزگە قارسى دەرٸ-دەرمەك تەگٸن ەرٸ قولجەتٸمدٸ. بٷگٸندە دەرٸسٸ مەن ەمٸن كٷتٸپ وتىرعان ناۋقاس جوق. ينەكتسييالىق دەرٸلەردٸ قولدانۋ تولىق توقتاتىلدى, بۇل ەمگە بەيٸلدٸلٸكتٸ ارتتىرادى. دەرٸگە تٶزٸمدٸ تۋبەركۋلەزدٸ ەمدەۋ مەرزٸمٸ ددۇ ۇسىنىمدارىنا سەيكەس 24 ايدان 9–12 ايعا دەيٸن قىسقارتىلدى, ال 2024 جىلدان باستاپ بۇرىن 18 ايعا دەيٸن سوزىلاتىن ەمدٸ الماستىرعان «پرەتومانيد» پرەپاراتى قولدانىلاتىن جاڭا التى ايلىق رەجيم ەنگٸزٸلدٸ.
2025 جىلى دەرٸگە سەزٸمتال تۋبەركۋلەزدٸ ەمدەۋ تيٸمدٸلٸگٸ 90,5% بولدى (ددۇ ستاندارتى – كەمٸندە 90%), دەرٸگە تٶزٸمدٸ تٷرلەرٸندە – 85,3% (ستاندارت – كەمٸندە 85%). التى ايلىق BPaL رەجيمٸ 100% تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ, BPaLM – 94,2%; توعىز–ون ەكٸ ايلىق رەجيمدەردٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ – 83,3%-دان 87%-عا دەيٸن, بۇل ددۇ ستاندارتتارىنان جوعارى.
امبۋلاتورييالىق ەمدەۋ ٷشٸن ەلدە ەكٸ مىڭنان استام كابينەت تٸكەلەي باقىلاناتىن ەمگە جاراقتاندىرىلعان. بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا امبۋلاتورييالىق ەم قابىلداپ جاتقان 5 708 ەمدەلۋشٸنٸڭ 57,9%-ى تٸكەلەي باقىلاناتىن ەم كابينەتتەرٸندە, 39,2%-ى سمارتفون ارقىلى بەينەباقىلاۋ رەجيمٸندە ەم العان. سونداي اق ەمنٸڭ كٷندٸزگٸ ستاتسيونارداعى, ٷيدەگٸ جەنە موبيلدٸ بريگادالار كٶمەگٸمەن جٷزەگە اساتىن تٷرلەرٸ قولدانىلادى. ەمدەۋ بارىسى تۋرالى بارلىق اقپارات «دەرٸمەن قامتاماسىز ەتۋ» جەنە «تنۇت» اقپاراتتىق جٷيەلەرٸندە تٸركەلەدٸ.
سوڭعى جىلدارى تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىن ناۋقاستاردى ەلەۋمەتتٸك قولداۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ كەلەدٸ. 2025 جىلى ناۋقاستاردىڭ 95%-دان استامى 2,2 ملرد تەڭگە سوماسىندا ەلەۋمەتتٸك كٶمەك الدى, بۇل تۋبەركۋلەزگە قارسى ۇيىمدار بيۋدجەتٸنٸڭ 5,2%-ىنا تەڭ سوما. ودان بٶلەك ەمدەلۋشٸلەردٸڭ بانك كارتالارىنا اقشا اۋدارۋ, ازىق-تٷلٸك ساتىپ الىپ بەرۋ, ىستىق تاماق پەن جول شىعىندارىن ٶتەۋ تٷرٸندە ەلەۋمەتتٸك قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ.
«تۋبەركۋلەزدەن ەمدەلٸپ جاتقان ادام مەملەكەت پەن قوعامنىڭ قولداۋىن سەزٸنۋٸ كەرەك. ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر مەن قارجىلىق قولداۋ, سٷيەمەلدەۋ ەمگە بەيٸلدٸلٸكتٸ ساقتاۋعا جەنە ەمدٸ ٷزۋ سىن-قاتەرٸن ازايتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. بۇل باعىتتا بٸز جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارمەن جەنە ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدارمەن بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەيمٸز», – دەدٸ مەلٸك ەدەنوۆ.
2026 جىلى تۋبەركۋلەزگە قارسى قىزمەت ۇلتتىق اقپاراتتىق جٷيەلەردٸ, قاشىقتان مونيتورينگ پەن باعالاۋ جاساۋمەن بايلانىستى شەشٸمدەرٸن ودان ەرٸ دامىتۋدى, نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەردٸ جەتٸلدٸرۋدٸ, سونداي اق اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋ ٷشٸن مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كٶمەك جەلٸسٸ دەڭگەيٸندە جاساندى ينتەللەكت ەنگٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. زەرتحانالىق دياگنوستيكانى, تولىق گەنومدىق سەكۆەنيرلەۋ جەنە زاماناۋي ەمدەۋ رەجيمدەرٸن جەتٸلدٸرۋ, كادرلاردى دايارلاۋ جەنە حالىقتىڭ وسال توپتارىمەن بەلسەندٸ جۇمىس جالعاسادى.
سپيكەر اتاپ ٶتكەندەي, تۋبەركۋلەزدٸ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ مەسەلەسٸ رەتٸندە جويۋ مەن ەلدەگٸ بۇل اۋرۋمەن كٷرەستەگٸ تۇراقتى وڭ نەتيجەنٸ ساقتاۋ فتيزيوپۋلمونولوگييا سالاسىنىڭ باستى مٸندەتٸ بولىپ قالا بەرەدٸ.
