24 ناۋرىز – دۇنيەجۇزىلىك تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەس كۇنىنە وراي وتەتىن ايلىق اياسىندا وڭىرلىك كوممۋنيكاسيالار قىزمەتىندە باسپا ءسوز كونفەرەنسياسى بولىپ ءوتتى. بيىل قازاقستانداعى ناۋقان «ءبىز تۋبەركۋلەزدى جەڭەمىز! قازاقستان كوش باسىندا. يننوۆاسيا مەن حالىقتىڭ كۇشى» دەگەن ۇران اياسىندا وتپەك. ق ر ۇلتتىق فتيزيوپۋلمونولوگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى مالىك ادەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى ءۇش جىلدا رەسپۋبليكادا تۋبەركۋلەزبەن سىرقاتتانۋ، ءولىم-جىتىم مەن اۋرۋدىڭ تارالۋ كورسەتكىشى ەداۋىر تومەندەي باستاعان، ەمدەۋ مەن دياگنوستيكا دا حالىقارالىق ستاندارتقا ساي كەلەدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
قىزمەتتىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۋبەركۋلەزبەن سىرقاتتانۋ 9،9%-عا تومەندەپ، 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 30،1 بولدى (2024 جىلى – 33،4). 2025 جىلى 6 130 جاڭا تۋبەركۋلەز جاعدايى تىركەلدى (2024 جىلى – 6 740 جاعداي). قازاقستان رەسپۋبليكاسى بويىنشا تۋبەركۋلەزدىڭ تارالۋ كورسەتكىشى 12،8%-عا تومەندەپ، 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 38،9-دى كورسەتتى (2024 جىلى – 44،6).
تۋبەركۋلەزدەن بولاتىن ءولىم-جىتىم كورسەتكىشى 10،0%-عا ازايىپ، 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 0،9 بولدى (2024 جىلى – 1،0).
0–17 جاس ارالىعىنداعى بالالار اراسىندا تۋبەركۋلەزبەن اۋىرۋ كورسەتكىشى 11،8%-عا تومەندەپ، 100 مىڭ بالاعا شاققاندا 7،5ء-تى كورسەتتى (2024 جىلى – 8،5). 2025 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۋبەركۋلەزدەن قايتىس بولعان 0–17 جاس ارالىعىنداعى بالالاردىڭ ءولىمى تىركەلگەن جوق.
«تۋبەركۋلەز – اۋا-تامشى جولىمەن بەرىلەتىن جۇقپالى اۋرۋ. الايدا دەر كەزىندە انىقتالىپ، دۇرىس ەم جۇرگىزىلگەن جاعدايدا تولىق جازىلادى. مەملەكەت تۋبەركۋلەزگە قارسى قىزمەتكە ساياسي قولداۋ كورسەتەدى، بۇل ق ر “حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى” كودەكسىندە بەكىتىلگەن. بارلىق ەمدەۋ حاتتامالارى ددۇ ۇسىنىمدارىنا سايكەستەندىرىلگەن»، – دەدى مالىك ادەنوۆ.
ول بۇكىل ەل بويىنشا مەديسينالىق-سانيتاريالىق العاشقى كومەك دەڭگەيىندە پتر قولدانۋ ارقىلى تۋبەركۋلەزدى جانە ونىڭ دارىگە ءتوزىمدى تۇرلەرىن انىقتاۋدىڭ ەڭ جاڭا جەدەل ادىستەرى ەنگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. تۋبەركۋلەز بار-جوعىن، سونىڭ ىشىندە تۋبەركۋلەزگە قارسى نەگىزگى دارىلەرگە سەزىمتالدىقتى قوسا العاندا، ەكى ساعات ىشىندە ءدال انىقتاۋعا بولادى. وڭىرلىك فتيزيوپۋلمونولوگيا ورتالىقتارى بارلىق حالىقارالىق ستاندارتقا ساي زەرتحانالىق ادىستەرمەن 100% قامتاماسىز ەتىلگەن، ۇلتتىق رەفەرەنس-زەرتحانادا تولىق گەنومدى سەكۆەنيرلەۋ ەنگىزىلگەن. تۋبەركۋلەز ينفەكسياسىن دياگنوستيكالاۋ ءۇشىن مانتۋ سىناماسى، دياسكينتەست پەن كۆانتيفەرون سىناماسى (IGRA) قولدانىلادى. بارلىق ءوڭىر وسىنداي سىنامالاردى جاساۋعا قاجەت جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
«ءبىز ءقازىر ەرتە انىقتاۋعا تىرىسامىز. ناۋقاستىڭ دياگنوزى نەعۇرلىم ەرتە انىقتالسا، سوعۇرلىم ءتيىمدى ەم ەرتەرەك باستالىپ، ينفەكسيانىڭ تارالۋ ءقاۋپى دە تومەندەيدى. ءبىز مولەكۋليارلى-گەنەتيكالىق ادىستەردى بەلسەندى ەنگىزىپ، زەرتحانالىق قىزمەتتى كۇشەيتىپ جاتىرمىز. بۇل شارا جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، – دەدى مالىك ادەنوۆ.
قازاقستاندا حالىقتىڭ تۇيتكىلدى جانە وسال توپتارى اراسىندا فليۋوروگرافيالىق سكرينينگ، سونداي-اق بالالار اراسىندا تۋبەركۋليندى دياگنوستيكا جالعاسىپ جاتىر. الدىن الۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى – بسج ۆاكسيناسى. 2025 جىلى 330 397 جاڭا تۋعان نارەستەنىڭ 312 155ء-ى (94،3%) پەرزەنتحانالاردا ەگىلدى، قوسىمشا 6 804 بالا مەديسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك مەكەمەلەرىندە ەكپە الدى. ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ 96%-دان استامى ۆاكسينا الدى. ال ددۇ ستاندارتى – كەمىندە 95%. زەرتتەۋگە سايكەس، ەگىلگەن بالالار تۋبەركۋلەزبەن 15 ەسە سيرەك اۋىرىپ، اۋرۋدى جەڭىل وتكەرەدى.
تۋبەركۋلەز ينفەكسياسىنىڭ پروفيلاكتيكالىق ەمىنىڭڭ كولەمى ەداۋىر ۇلعايدى. 2025 جىلى ونى 15 427 ادام الدى، بۇل 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 58،4%-عا كوپ. ەرەسەكتەر اراسىندا پروفيلاكتيكالىق ەممەن قامتۋ 113،6%-عا، بالالار اراسىندا 26،2%-عا ارتتى. ۇزاقتىعى ءبىر ايدان ءۇش ايعا دەيىنگى قىسقا مەرزىمدى جاڭا پروفيلاكتيكالىق ەمدەۋ رەجيمدەرى، ونىڭ ىشىندە «ريفاپەنتين» ءدارىسى قولدانىلىپ جاتىر. پروفيلاكتيكالىق ەمنىڭ تيىمدىلىگى 90%-دان استى.
«پروفيلاكتيكالىق ەم – اۋرۋمەن كۇرەستەگى ستراتەگيالىق قۇرالىمىز. اسىرەسە ەرەسەكتەر اراسىندا پروفيلاكتيكالىق ەممەن قامتۋدىڭ ايتارلىقتاي ارتقانىن كورىپ وتىرمىز. ەمنىڭ قىسقا رەجيمدەرى ەمدەلۋشىلەر ءۇشىن ىڭعايلى جانە ولارعا ەمگە بەيىلىن ارتتىرادى. بۇل – تۋبەركۋلەز ينفەكسياسىنىڭ ءورشۋىنىڭ الدىن الۋعا قوسقان ۇلەس»، – دەپ اتاپ ءوتتى ورتالىق ديرەكتورى.
مالىك ادەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، ەلدە دارىگە جانە ءدارىنىڭ كوپ تۇرىنە ءتوزىمدى تۋبەركۋلەزدى قوسا العاندا، بارلىق ەمدەلۋشى ءۇشىن تۋبەركۋلەزگە قارسى دارى-دارمەك تەگىن ءارى قولجەتىمدى. بۇگىندە ءدارىسى مەن ەمىن كۇتىپ وتىرعان ناۋقاس جوق. ينەكسيالىق دارىلەردى قولدانۋ تولىق توقتاتىلدى، بۇل ەمگە بەيىلدىلىكتى ارتتىرادى. دارىگە ءتوزىمدى تۋبەركۋلەزدى ەمدەۋ مەرزىمى ددۇ ۇسىنىمدارىنا سايكەس 24 ايدان 9–12 ايعا دەيىن قىسقارتىلدى، ال 2024 جىلدان باستاپ بۇرىن 18 ايعا دەيىن سوزىلاتىن ەمدى الماستىرعان «پرەتومانيد» پرەپاراتى قولدانىلاتىن جاڭا التى ايلىق رەجيم ەنگىزىلدى.
2025 جىلى دارىگە سەزىمتال تۋبەركۋلەزدى ەمدەۋ تيىمدىلىگى 90،5% بولدى (ددۇ ستاندارتى – كەمىندە 90%)، دارىگە ءتوزىمدى تۇرلەرىندە – 85،3% (ستاندارت – كەمىندە 85%). التى ايلىق BPaL رەجيمى 100% تيىمدىلىگىن كورسەتتى، BPaLM – 94،2%؛ توعىز–ون ەكى ايلىق رەجيمدەردىڭ تيىمدىلىگى – 83،3%-دان 87%-عا دەيىن، بۇل ددۇ ستاندارتتارىنان جوعارى.
امبۋلاتوريالىق ەمدەۋ ءۇشىن ەلدە ەكى مىڭنان استام كابينەت تىكەلەي باقىلاناتىن ەمگە جاراقتاندىرىلعان. بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا امبۋلاتوريالىق ەم قابىلداپ جاتقان 5 708 ەمدەلۋشىنىڭ 57،9%-ى تىكەلەي باقىلاناتىن ەم كابينەتتەرىندە، 39،2%-ى سمارتفون ارقىلى بەينەباقىلاۋ رەجيمىندە ەم العان. سونداي اق ەمنىڭ كۇندىزگى ستاسيونارداعى، ۇيدەگى جانە ءموبيلدى بريگادالار كومەگىمەن جۇزەگە اساتىن تۇرلەرى قولدانىلادى. ەمدەۋ بارىسى تۋرالى بارلىق اقپارات «دارىمەن قامتاماسىز ەتۋ» جانە «تنۇت» اقپاراتتىق جۇيەلەرىندە تىركەلەدى.
سوڭعى جىلدارى تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىن ناۋقاستاردى الەۋمەتتىك قولداۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. 2025 جىلى ناۋقاستاردىڭ 95%-دان استامى 2،2 ملرد تەڭگە سوماسىندا الەۋمەتتىك كومەك الدى، بۇل تۋبەركۋلەزگە قارسى ۇيىمدار بيۋدجەتىنىڭ 5،2%-ىنا تەڭ سوما. ودان بولەك ەمدەلۋشىلەردىڭ بانك كارتالارىنا اقشا اۋدارۋ، ازىق-تۇلىك ساتىپ الىپ بەرۋ، ىستىق تاماق پەن جول شىعىندارىن وتەۋ تۇرىندە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى.
«تۋبەركۋلەزدەن ەمدەلىپ جاتقان ادام مەملەكەت پەن قوعامنىڭ قولداۋىن سەزىنۋى كەرەك. الەۋمەتتىك تولەمدەر مەن قارجىلىق قولداۋ، سۇيەمەلدەۋ ەمگە بەيىلدىلىكتى ساقتاۋعا جانە ەمدى ءۇزۋ سىن-قاتەرىن ازايتۋعا كومەكتەسەدى. بۇل باعىتتا ءبىز جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بەلسەندى جۇمىس ىستەيمىز»، – دەدى مالىك ادەنوۆ.
2026 جىلى تۋبەركۋلەزگە قارسى قىزمەت ۇلتتىق اقپاراتتىق جۇيەلەردى، قاشىقتان مونيتورينگ پەن باعالاۋ جاساۋمەن بايلانىستى شەشىمدەرىن ودان ءارى دامىتۋدى، نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى جەتىلدىرۋدى، سونداي اق اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋ ءۇشىن مەديسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك جەلىسى دەڭگەيىندە جاساندى ينتەللەكت ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. زەرتحانالىق دياگنوستيكانى، تولىق گەنومدىق سەكۆەنيرلەۋ جانە زاماناۋي ەمدەۋ رەجيمدەرىن جەتىلدىرۋ، كادرلاردى دايارلاۋ جانە حالىقتىڭ وسال توپتارىمەن بەلسەندى جۇمىس جالعاسادى.
سپيكەر اتاپ وتكەندەي، تۋبەركۋلەزدى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەسى رەتىندە جويۋ مەن ەلدەگى بۇل اۋرۋمەن كۇرەستەگى تۇراقتى وڭ ناتيجەنى ساقتاۋ فتيزيوپۋلمونولوگيا سالاسىنىڭ باستى مىندەتى بولىپ قالا بەرەدى.
