بۇگىن الماتىدا ىلە-الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي، پارك قىزمەتكەرلەرى جۋرناليستەرگە ارناپ باسپا ءسوز وتىرىسىن وتكىزدى. ءباساپسوز جيىنىنا رەسپۋبليكالىق ب ا ق وكىلدەرىمەن قاتار، پارك قىزمەتكەرلەرى دە قاتىستى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"ىلە الاتاۋى" مۇتپ باس ديرەكتورى ەلنۇر مۇحامەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا، بيىل پارك اۋماعىندا 30 جىلدىققا ارنالعان 30 ءىس-شارا وتكىزۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق باسپا ءسوز جيىنىندا پارك قىزمەتكەرلەرى ۇلتتىق پارك اۋماعىندا وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالدى. ايتالىق، ءۇش ونجىلدىق ىشىندە پارك اۋماعى اناعۇرلىم كەڭەيىپ، «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن سيرەك جانۋارلار سانى بىرنەشە ەسە كوبەيىپ، بىرنەشە ميلليون ءتۇپ اعاش وتىرعىزىلعان، ەكولوگيالىق تۋريزم جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەن، جاڭا تۋريستىك باعىتتار اشىلعان.
پارك اۋماعى كەڭەيىپ، اۋقىمى ارتقان 1996 جىلى 164 450 گەكتار جەرمەن قۇرىلعان پارك بۇگىندە 200 160 گەكتارعا دەيىن كەڭەيدى. ياعني، ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق 35 710 گەكتارعا ۇلعايدى. بۇل – مەملەكەت تاراپىنان تابيعاتتى قورعاۋ ىسىنە بەرىلگەن ستراتەگيالىق ماڭىزدىڭ ايقىن دالەلى.
ۇلتتىق پارك قۇرىلعان كۇننەن بەرى نەگىزگى باسىمدىقتار وزگەرگەن جوق:
- تابيعي ەكوجۇيەلەردى ساقتاۋ؛
- بيوالۋانتۇرلىلىكتى قورعاۋ؛
- ورمان قورىن قالپىنا كەلتىرۋ؛
- ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ.
5 ميلليون ءتۇپ اعاش
سوڭعى 30 جىلدا پارك اۋماعىندا 1637 گەكتار جەرگە 5 010 000 ءتۇپ اعاش كوشەتى ەگىلىپتى. ورماندى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. قىلقانجاپىراقتى جانە جاپىراقتى اعاش تۇرلەرىن وسىرەتىن 7 ءتالىمباق تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى.
اعاش وتىرعىزۋ شارالارى تاۋلى ايماقتىڭ تابيعي تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋعا جانە كليماتتىق وزگەرىستەردىڭ اسەرىن ازايتۋعا باعىتتالعان يگى امال.
«قىزىل كىتاپقا» ەنگەن جانە سيرەك جانۋارلار ءوستى
وتىز جىلدىڭ ىشىندە تابيعاتتى قورعاۋ جۇمىستارى ناقتى ناتيجە بەردى. بۇعان پارك باسشىسى «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن جانۋارلار سانىنىڭ ايتارلىقتاي ارتۋىمەن ءتۇسىندىردى. ماسەلەن:
• ءىلبىس (قار بارىسى) – 5–10 باستان بۇگىنگى كۇنى 39 باسقا جەتكەن؛
• تاس سۋسارى – 100-دەن 493 باسقا كوبەيگەن؛
• قوڭىر ايۋ – 15–20 باس بولعان، ءقازىر 85 باسقا ارتىپتى؛
• بۇركىت – بۇرىن 50 باس بولعان، ءقازىر 97 ءتۇزقۇسى بار.
«قىزىل كىتاپقا» ەنگەن جانۋارلار ىشىندە قار بارىسىنىڭ كوبەيۋى – پارك ماماندارىنىڭ كەشەندى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى دەگەن ءجون شىعار. بۇرىن جويىلىپ كەتۋ ءقاۋپى جوعارى سانالاتىن بۇل جىرتقىشتىڭ سانى بۇگىندە ءتورت ەسەگە جۋىق ارتقان. سونىمەن قاتار، پارك اۋماعىندا سيرەك جانۋارلارعا سپۋتنيكتىك قارعىباۋ ورناتۋ ارقىلى عىلىمي باقىلاۋ جۇرگىزىلۋدە.
ۇلتتىق پاركتە سيرەك كەزدەسەتىن وسىمدىكتەردى جاساندى ورتادا كوبەيتەتىن زاماناۋي in-vitro زەرتحاناسى اشىلعان. بۇل – بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ باعىتىنداعى عىلىمي جۇمىستىڭ جاڭا كەزەڭى.
عىلىمي مونيتورينگ، جانۋارلاردى ەسەپكە الۋ جانە ەكوجۇيەلىك زەرتتەۋلەر تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلەدى دەگەن ءسوز.
تۋريزم تۇرلەندى
1996 جىلى ۇلتتىق پارككە 27،4 مىڭ ادام كەلگەن بولسا، بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 945،9 مىڭ ادامعا جەتكەن. ياعني، كەلۋشىلەر سانى 34،5 ەسەگە ارتتى دەگەن ءسوز. تۋريستىك مارشرۋتتار سانى دا ايتارلىقتاي ارتتى: بۇرىن پارك اۋماعىندا 8 مارشرۋت بولسا، بۇگىندە بۇل 46-عا دەيىن كوبەيگەن.
ەڭ تانىمال باعىتتار:
• ۇلكەن الماتى كولى؛
• بۋتاكوۆكا شاتقالى؛
• ايۋساي ۆيزيت-ورتالىعى؛
• وي-قاراعاي؛
• تۇرگەن سارقىرامالارى؛
• ەسىك كولى؛
• قاسكەلەڭ جانە اقساي شاتقالدارى.
ەلنۇر مۇحامەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا، الداعى ءۇش جىلدا تاعى 30 جاڭا مارشرۋت اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. بيىل اققايىڭ–كوكجايلاۋ، كۋزنەسوۆ سايى باعىتتارى مەن بۇتاقتى ۆيزيت-ورتالىعىندا جانە ءمارمار سوقپاعىندا اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.
ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق پارك اۋماعىندا 94 ينۆەستيسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىندە مۇندا:
• 3 شاڭعى كۋرورتى؛
• 5 ۆيزيت-ورتالىق؛
• بىرنەشە زاماناۋي دەمالىس نىسانى جۇمىس ىستەيدى.
بۇل جوبالار ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ارتتىرىپ، تۇراقتى تۋريزم قاعيدالارىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرۋدە.
تاۋلى ايماقتاعى ورمان القاپتارىن قورعاۋ ءۇشىن ءورت قاۋىپسىزدىگى شارالارى كۇشەيتىلگەن.
• ورتكە قارسى جولاقتاردىڭ ۇزىندىعى 2000 شاقىرىمنان اسادى؛
• 4 ءورت ءسوندىرۋ ستانسياسى تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيدى؛
• 41 مامان ارنايى قىزمەت اتقارادى.
مەرەيتوي اياسىندا ۇلتتىق پارك اۋماعىندا 30 ارنايى ءىس-شارا وتكىزۋ جوسپارلانعان تۋرالى ايتتىق. ولاردىڭ قاتارىندا ەكولوگيالىق اكسيالار، عىلىمي كونفەرەنسيالار، تۋريستىك فەستيۆالدەر جانە اعاش وتىرعىزۋ ناۋقاندارى بار.
