قاسيەتتٸ پارىز
سونىمەن بٸرگە حازرەتٸ مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبارىمىز: «كٷمەنسٸز, اللا تاعالا سەندەرگە قاجىلىقتى پارىز ەتتٸ, قاجىلىقتى ورىنداڭىزدار جەنە كٸسٸ ٶز ٷيٸنەن ٷلكەن نەمەسە كٸشٸ قاجىلىق پارىزىن ورىنداۋ ٷشٸن ساپارعا شىقسا, اياعىن ادىمداپ جٷرگەن سايىن كٷنەلارى دەنەسٸنەن اعاشتان تٷسكەن جاپىراقتار سەكٸلدٸ تٶگٸلەدٸ. ال, مادينا قالاسىنا جەتٸپ, مەنٸمەن امانداسسا, ونىمەن پەرٸشتەلەر دە قولىن الىپ امانداسادى…», – دەپ ايتقان.
يە, قاجىلىق مۇسىلماننىڭ ٶز ادال قاراجاتى جەنە بار بولمىسىمەن ورىندايتىن قۇلشىلىعى. بۇل عيباداتقا تٷيٸردەي اتاققۇمارلىق نەمەسە داڭققا بٶلەنۋ سەكٸلدٸ جات نيەت ارالاستىرماۋ قاجەت. ٶيتكەنٸ, مەككە بارشا مۇسىلمان ٷممەتٸ ٷشٸن اسا قاسيەتتٸ دە قاستەرلٸ. وندا اللا تاعالانىڭ ٷيٸ – قاسيەتتٸ قاعبانى تۇرعىزعان يبراھيم (ع.س.) مەن يسمايل (ع.س) پايعامبارلار كٷن كەشتٸ. حازرەتٸ مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبارىمىز وسى قالادا دٷنيەگە كەلدٸ. قاسيەتتٸ قۇران كەرٸمنٸڭ العاشقى سٷرەلەرٸ دە وسىندا ۋاحي ەتٸلٸپ, پايعامبارلىق كەلگەن. وسى ٷشٸن دە مەككە ەربٸر مۇسىلمان ٷشٸن اسا قىمبات, جٷرەگٸنە دە سونشالىق جاقىن.
قاجىلىققا بارعان مۇسىلماندار مٸندەتتٸ تٷردە مەدينا قالاسىنا بارىپ, پايعامبارىمىزدىڭ قابٸرٸن زييارات ەتەدٸ جەنە «ماسجيدۋن-ناباۋي» (پايعامبار مەشٸتٸ) مەشٸتٸندە ناماز وقيدى. اتالمىش مەشٸتتە وقىلعان نامازدىڭ ساۋابى جايلى اللا ەلشٸسٸنٸڭ (س.ع.س.): «مەنٸڭ مەشٸتٸمدە وقىلعان ناماز ٶزگە مەشٸتتە وقىلعان مىڭ نامازدان ابزال…», – دەگەن.
قاجىلىقتى نيەت ەتكەن كٸسٸ ٶزٸ جوقتا وتباسىن ٸشٸپ-جەمنەن تارىقتىرمايتىن, تابىسى مەن مال-مٷلكٸنەن زەكەت جەنە مۇقتاجدارعا ساداقا بەرەتٸن, جاساعان كٷنەلەرٸ ٷشٸن اللا تاعالادان كەشٸرٸم سۇراپ, تەۋبەگە كەلگەن مۇسىلمان بولۋى قۇبا-قۇپ. سونىمەن بٸرگە شاريعات تالاپتارىنا ساي قاجىلىق پارىزىن ٶتەۋگە نيەت ەتكەن مۇسىلماننىڭ اقىل-ەسٸ دۇرىس, دەنساۋلىعى جاقسى, جاسى كەمەلەتكە تولعان جەنە قاجىلىق شىعىنىن ادال ەڭبەگٸمەن تاپقان بولۋى شارت.
قاجىلىق كٸمدەرگە پارىز?
دٷنيە-مٷلٸك ارقىلى ەرٸ دەنەمەن جاسالاتىن قاجىلىق عيباداتىنىڭ تٶمەندەگٸدەي شارتتارى بار: 1. مۇسىلمان بولۋ 2. اقىل-ەسٸ دۇرىس بولۋ 3. باليعات جاسىنا جەتۋ 4. بوستاندىقتا بولۋ 5. نەگٸزگٸ ٶزٸنٸڭ جەنە قامقورىنداعى ادامداردىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن ٶتەي الاتىن مال-مٷلٸككە يە بولۋى 6. قاجىلىق جولىنا جۇمسايتىن اقشاسىنىڭ بولۋى 7. قاجىلىق ۋاقىتىنىڭ كەلۋٸ.
قاجىلىقتى ٶتەۋدە پارىز بولۋىنىڭ شارتتارى قانداي?
جوعارىدا اتالعان شارتتاردان باسقا قاجىلىق مٸندەتٸن ورىنداۋعا بايلانىستى ٶزگە دە شارتتارى بار. بۇلار قاجىلىقتىڭ ٶتەلۋٸنٸڭ پارىز بولۋىنىڭ شارتتارى دەپ اتالادى.
ادامعا زاعيپتٸك, مەشەلدٸك سيياقتى قاجىلىق عيباداتىن ورىنداۋعا كەدەرگٸ بولاتىن سىرقاتى مەن قاجىلىقتى ٶتەي المايتىنداي دەرەجەدە كەرٸ بولماۋى, تٷرمەگە تٷسۋ سيياقتى قاجىلىققا كەدەرگٸنٸڭ بولماۋى, جول قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ بولۋى, قاجىلىققا بارۋشى ەيەلدٸڭ قاسىندا كٷيەۋٸنٸڭ نەمەسە ٷيلەنە المايتىن ماحرامىنىڭ بولۋى, كٷيەۋٸنەن اجىراسقان نەمەسە كٷيەۋٸ قايتىس بولعان ەيەلدٸڭ كٷتەتٸن مەرزٸمٸنٸڭ (يددە) بٸتۋٸ.
قاجىلىقتىڭ دۇرىس بولۋىنىڭ شارتتارى
1.مۇسىلمان بولۋ; 2.اقىل-ەسٸ دۇرىس بولۋ; 3.يحرامعا كٸرۋ; 4.قاجىلىقتى قاجىلىق ۋاقىتىندا جاساۋ; 5.(ارافاتتا تۇرۋ (ۋاقفا) جەنە ساي سيياقتى قاجىلىق امالدارىن بەلگٸلەنگەن ورىندارىندا جاساۋ.
قاجىلىقتىڭ پارىزدارى
قاجىلىقتا ٷش پارىز بار. ونىڭ بٸرٸنشٸسٸ شارت, قالعان ەكەۋٸ رٷكٸن. 1.يحرام كييۋ;
- تاۋاف (زييارات تاۋافى نەمەسە ەكٸنشٸ بٸر اتاۋى «يفادا» تاۋافى);
3.ۋاقفا (ارافاتتا تۇرۋ)
قاجىلىقتىڭ ۋەجٸپتەرٸ
1.ساي. سافا مەن مەرۋا دەپ اتالاتىن ەكٸ تٶبەنٸڭ اراسىندا, تٶرت مەرتە سافادان مەرۋاعا, ٷش مەرتە مەرۋادان سافاعا تەزدەتٸپ جٷرۋ – ساي بولىپ تابىلادى. بٸرٸنەن ەكٸنشٸسٸنە بارۋ «شاۋت» دەپ اتالادى. دەمەك بٸر سايدا جەتٸ شاۋت بار.
2.مۋزداليفادا تۇرۋ (ۋاقفا).
كٷن باتقاننان كەيٸن كٶكجيەكتەن كٷننٸڭ قىزىلى كەتكەن ۋاقىت پەن كەلەسٸ كٷننٸڭ كٷنٸ شىققانعا دەيٸنگٸ ارالىقتا از ۋاقىت بولسا دا مۋزداليفادا تۇرۋ – ۋەجٸپ. بٷتكٸل تٷندٸ سول جەردە ٶتكٸزۋ – سٷننەت. ال «مەشارۋ حارام» دەپ اتالاتىن تاۋعا بارۋ – مۋستاحاب. مۋزداليفادا تۇرۋ – ۋەجٸپ, دەگەنمەن بٸر سەبەپپەن ورىندالماي قالسا ەشنەرسەنٸ كەرەك ەتپەيدٸ. سەبەبٸ, حازٸرەتٸ پايعامبارىمىز بۇل امالدى ورىنداي الماعان ادامدارعا كەففارات (ايىپتى جۋىپ-شايۋ) جاساسىن دەپ ايتپاعان. ال سەبەپسٸز ورىنداماعان قۇربان شالىپ ايىبىن ٶتەيدٸ.
- مينادا شايتانعا تاس لاقتىرۋ.
- شاشتى تاقىرلاپ الۋ نەمەسە قىسقارتۋ. مينادا تاس لاقتىرۋ رەسٸمٸنەن كەيٸن «تەمەتتۋ» قاجىلىعىن ٶتەگەن ادام قۇربان شالۋى كەرەك. بۇدان كەيٸن مەككە حارامىندا جەنە ايتتىڭ العاشقى ٷش كٷنٸندە شاشىن تاقىرلاپ الۋ نەمەسە قىسقارتۋ ۋەجٸپ.
- قوشتاسۋ تاۋافى. سىرتتان كەلٸپ ميقاتتاردىڭ بٸرٸنەن كٸرگەن قاجىلار قاجىلىق امالدارىن بٸتٸرگەننەن كەيٸن قاسيەتتٸ مەكەنمەن قوشتاساردا قاعبانى تاۋاف ەتۋ ۋەجٸپ.
قاجىلىق ەدەپتەرٸ
- قاجىلىق, نە ۋمرا جاساۋشى كٸسٸ اللاعا جاقىنداۋدى نيەت ەتٸپ, ماقتانگەرشٸلٸككە, جالعان اتاققا جەنە كٶزبوياۋشىلىققا جول بەرمەۋٸ كەرەك.
- العان قارىزدارىن ٶتەپ, قولىندا امانات زاتتار بولسا يەسٸنە قايتارعان, نە ساپارعا شىعىپ بارا جاتقانىن ەسكەرتكەنٸ جٶن.
- ٶتكەن كٷنەلارىنا ٶكٸنٸپ تەۋبەگە كەلۋ جەنە ونداي كٷنەلاردى قايتالاماۋعا شەشٸم قابىلداۋ.
- بٸرەۋلەرگە قاتىستى ەدٸلەتسٸزدٸك جاساعان بولسا, ونىڭ ورنىن تولتىرىپ, كەشٸرٸم سۇراۋ.
- حالال قاراجاتپەن جولعا شىعۋ.
- بارلىق كٷنە اتاۋلىدان بويىن اۋلاق سالۋ, ەشكٸمگە زييان تيگٸزبەۋ, بالاعاتتاماۋ, سىرتىنان تٸلدەمەۋ, داۋلاسپاۋ جەنە ٶتٸرٸك ايتپاۋ.
- قاجىلىق پەن ۋمرا ٷكٸمدەرٸن مۇقييات ورىنداۋى تيٸس.
- بارلىق پارىزدارىنا, ونىڭ ٸشٸندە بەس ۋاقىت نامازدى جاماعاتپەن وقۋعا كٶڭٸل بٶلۋ, قۇران وقۋ, زٸكٸر ەتۋ, دۇعا جاساۋ, ادامدارعا قارايلاسۋ, مۇقتاجدارعا كٶمەك قولىن سوزۋ, كەدەي-كەپشٸككە ساداقا تاراتۋ, جاقسىلىققا بۇيىرىپ, تەرٸس ٸستەردەن قايتارۋ سيياقتى ساۋاپتى ٸس-امالداردى كٶبەيتۋ.
- جولسەرٸك رەتٸندە ٸزگٸ, ساليقالى ادامدى جولداس ەتۋ.
- سابىرلىلىق, كەشٸرٸمشٸلدٸك, جايساڭدىق, جۇمساقتىق, بايسالدىلىق, كٸشٸپەيٸلدٸلٸك, جومارتتىق, ەدٸلدٸك, مەيٸرٸمدٸلٸك, اماناتشىلدىق, شىنشىلدىق, ۇيالشاقتىق سيياقتى كٶركەم مٸنەزدٸ بولۋ.
- ساپارعا شىعار الدىندا وتباسىنا اللاعا بويسۇنۋدا بولۋدى تابىستاۋ.
- سٷننەتكە ساي دۇعالاردى, سونىڭ قاتارىندا ساپار بارىسىندا ايتىلاتىن دۇعالاردى قالدىرماي ايتىپ جٷرۋ.
مٸنە, قاجىلىققا نيەت ەتكەن كٸسٸ بارىنشا شاريعي ٷكٸمدەرگە مۇقييات بولعانى جٶن. سونداي-اق, ساناۋلى كٷندەردٸ بوس نەرسەمەن ەمەس, قۇلشىلىق جەنە دۇعا-تٸلەكپەن ٶتكٸزگەن ابزال. قاسيەتتٸ ساپارعا شىققان قاجىلارىمىزعا سەت-ساپار تٸلەيمٸز. يە, قاجىلىق ادام بالاسىن رۋحاني كەمەلدەندٸرٸپ, تەۋبەگە جەتەلەيدٸ. اللا ەلشٸسٸ (س.ع.س.): «قابىل بولعان قاجىلىقتىڭ سىيى – جەننات», - دەيدٸ. شىنىندا اللا قابىل بولعان قاجىلىقتى نەسٸپ ەتسٸن.
باتىرجان مانسۇروۆ, قمدب-نىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا ٶكٸلٸ, «يمانعالي» ورتالىق مەشٸتٸنٸڭ باس يمامى.
