جەر بەتٸندەگٸ ادامداردىڭ ەرتٷرلٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸنەن بولۋى – اللانىڭ ٷلكەن نىعمەتتەرٸ مەن بەلگٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ. حاق تاعالا قۇراندا: «كٶك پەن جەردٸڭ جاراتىلۋى مەن تٸلدەرٸڭنٸڭ جەنە تٷرلەرٸڭنٸڭ الۋان تٷرلٸ بولۋى ونىڭ بەلگٸلەرٸنەن. شٷبەسٸز مۇندا بٸلٸم يەلەرٸ ٷشٸن عيبراتتار بار», – دەيدٸ («رۋم سٷرەسٸ», 22-ايات).
ادام بالاسى دٷنيەگە كەلگەن سوڭ, راببىسىن تانىماس بۇرىن, جارىق دٷنيەنٸ تانىپ-بٸلە باستايدى. ول ٷشٸن, ەڭ ەۋەلٸ, انا تٸلٸن ٷيرەنۋٸ قاجەت. تەلٸم-تەربيەنٸ, جاقىندارىمەن قارىم-قاتىناستى تۋعان تٸلٸندە الا باستايدى. بۇل جٶنٸندە احمەت يٷگٸنەكي: «تەربيە باسى – تٸل!», – دەپ, دەل ايتىپ كەتكەن بولاتىن. ولاي بولسا, وسى انا تٸلدٸڭ ماڭىزى جٶنٸندە پايعامبار (س.ع.س.) سٷننەتٸنە ٷڭٸلٸپ كٶرەلٸك.
راسۋلۋللا قانشا تٸل بٸلگەن?
اللا ەلشٸسٸنٸڭ (س.ع.س.) انا تٸلٸ – اراب تٸلٸ بولاتىن. ال, ٶزگە تٸلدٸ بٸلگەنٸ جٶنٸندە ەشبٸر حابار جوق. تەك كەيبٸر دەرەكتەردە بٸرنەشە پارسى سٶزٸن قولدانعانى تۋراسىندا ايتىلعانىمەن, بۇل پايعامبارىمىز پارسىشا بٸلدٸ دەگەندٸ بٸلدٸرمەسە كەرەك. بۇل كەمشٸلٸك ەمەس, كەرٸسٸنشە اراب تٸلٸندە اللادان تٷسٸرٸلەتٸن ۋاحيدى تەرەڭ تٷسٸنٸپ, قاۋىمىنا اينا-قاتەسٸز جەتكٸزۋٸ ٷشٸن بٸر تٸلدٸ جەتٸك بٸلۋٸ ەرەكشە ماڭىزعا يە بولاتىن.
راسۋلۋللا (س.ع.س.) مەديناعا قونىس اۋدارعان كەزدە ياھۋديلەردەن جەنە ٶزگە دە قاۋىمداردان حاتتار جەنە دەلەگاتتار كەلە باستادى. ولارمەن تٷسٸنٸسۋ ٷشٸن ساحابا زەيد بين سەبيتكە يۆريت تٸلٸن ٷيرەنۋگە ەمٸر بەرەدٸ. سەبەبٸ, ياھۋديلەردٸڭ جازعاندارىنىڭ دۇرىس نە بۇرىستىعىن تەكسەرٸپ, ەلەپ-ەكشەپ وتىراتىن ادام قاجەت بولدى. زەيد بين سەبيت 15 كٷندەي قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە تاپسىرمانى ورىنداپ, يۆريتشە حاتتاردى وقىپ, جاۋاپ جازاتىن دەڭگەيگە جەتەدٸ.
كٶپ ۇزاماي سۋرياني تٸلٸندە حاتتار كەلە باستاعان سوڭ, تاعى دا اللا ەلشٸسٸنٸڭ تاپسىرماسىمەن زەيد بين سەبيت 17 كٷن ٸشٸندە سول تٸلدٸڭ جازۋ ەملەسٸن مەڭگەرٸپ, وقىپ, جاۋاپ جازاتىنداي جاعدايعا جەتتٸ.
اللا ەلشٸسٸ انا تٸلٸن جەتٸك مەڭگەردٸ
پايعامبارىمىز ٶز انا تٸلٸن ٶتە جەتٸك مەڭگەرٸپ, اراب تٸلٸنٸڭ مايىن تامىزىپ, كٶركەم سٶيلەگەن. راسۋلۋللانىڭ سٷت اناسى حاليما بەنۋ ساعد رۋىنان بولاتىن. بۇل رۋ ارابتار اراسىندا اراب تٸلٸن ەڭ كٶركەم, ەدەبي سٶيلەيتٸن رۋ رەتٸندە تانىمال ەدٸ. پايعامبارىمىز حاليما اناسىنىڭ وتباسىندا 4 جىل ٶمٸر سٷرٸپ, ەدەبي كٶركەم سٶيلەۋگە ەبدەن ماشىقتانادى. اللا تاعالا بۇل جٶنٸندە قۇران كەرٸمدە: «بٸز بارلىق پايعامباردى اياتتارىمىزدى تٷسٸندٸرۋٸ ٷشٸن, سول قاۋىمنىڭ ٸشٸنەن, سولاردىڭ تٸلٸندە سٶيلەيتٸندەردەن جٸبەردٸك» («يبراھيم» سٷرەسٸ, 4-ايات); «بٸز قۇراندى سەندەر تٷسٸنسٸن دەپ اراب تٸلٸندە تٷسٸردٸك» («يۋسۋف» سٷرەسٸ, 2-ايات); «ول انىق اراب تٸلٸندە جٸبەرٸلدٸ» («شۋعارا «سٷرەسٸ, 195-ايات), – دەيدٸ.
«اللا تاعالا ەر پايعامباردى ٶز ۇلتىنىڭ تٸلٸمەن پايعامبار ەتٸپ جٸبەردٸ», – دەگەن ەبۋ زەرردان جەتكەن حاديس وسى اياتتاردى قۋاتتاپ تۇرعانداي (تەفسيرۋ يبن كەسير, 2:522). يسلام دٸنٸ ارابتار ارقىلى بٷكٸل جەر بەتٸنە تاراۋى ٷشٸن اللا تاعالا پايعامبارىمىزدى «سەبە» سٷرەسٸنٸڭ 28-اياتىندا ايتىلعانىنداي, «بارلىق ادامدارعا سٷيٸنشٸلەۋشٸ ەرٸ ەسكەرتۋشٸ ەتٸپ» جٸبەردٸ.
مۇحاممەد پايعامبارىمىز ٶز انا تٸلٸن جەتٸك بٸلۋمەن قاتار, ٶز ۇلتى مەن رۋىن دا جاقسى كٶرگەندٸگٸن مىنا حاديستەردەن اڭعارامىز: «مەن كٷمەنسٸز پايعامبارمىن جەنە مەن ەبدٸلمۋتەلٸپتٸڭ ۇلىمىن, مەن ارابتاردىڭ ٸشٸندەگٸ اراب تٸلٸن ەڭ ەدەبي سٶيلەۋشٸمٸن جەنە قۇرايىش رۋىنانمىن», «مەن ارابپىن, قۇرايىش رۋىنان شىقتىم. مەنٸڭ تٸلٸم بەنۋ ساعد تايپاسىنىڭ تٸلٸ».
مۇسىلمان بالاسىنىڭ ٶز ۇلتىن جاقسى كٶرۋٸ – اللانىڭ تاعدىرىنا ريزالىقتىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ. ال ٶز ۇلتىن سٷيۋدٸڭ بەلگٸسٸ ٶز انا تٸلٸندە سٶيلەۋ ارقىلى كٶرٸنٸس تابارى حاق. ساحابالاردىڭ بٸرٸ راسۋلۋللادان: «ۋا, اللانىڭ ەلشٸسٸ! بٸر ادامنىڭ ٶز قاۋىمىن جاقسى كٶرۋٸ ۇلتشىلدىق پا?», – دەپ سۇراعاندا, ول (س.ع.س.): «جوق, تەك ەگەر ٶز قاۋىمىنىڭ زۇلىمدىعىنا بولىساتىن بولسا, ول – ۇلتشىلدىق», – دەپ جاۋاپ بەرگەن بولاتىن.
بەلگٸلٸ بٸر ۇلتتىڭ ٶكٸلٸ بولىپ جاراتىلۋىمىز اللانىڭ حيكمەتٸ ەكەندٸگٸن مىنا ايات دەدەلدەي تٷسەتٸندەي: «ەي, ادامدار! راسىندا بٸز سەندەردٸ بٸر ەر جەنە بٸر ەيەلدەن جاراتتىق. جەنە دە بٸر-بٸرٸڭدٸ تانۋلارىڭ ٷشٸن ۇلتتار مەن رۋ-تايپالار ەتتٸك. انىعىندا, سەندەردٸڭ ەڭ قايىرلىلارىڭ تاقۋالارىڭ. اللا بەرٸن بٸلۋشٸ, حاباردار» («حۋجۋرات» سٷرەسٸ, 18-ايات).
ولاي بولسا, يسلام دٸنٸ, ۇلت, رۋ, حالىق, تٸل ۇعىمدارىن جوققا شىعارمايدى. كەرٸسٸنشە, وسى ارقىلى ادامداردىڭ ٶزارا تانىسىپ, بٸلٸسۋٸ ٷشٸن اللانىڭ زاڭى, قاجەتتٸلٸگٸ دەپ تٷسٸنگەن ابزال. مۇحاممەد پايعامبارىمىزدىڭ ٶز انا تٸلٸن جەتٸك بٸلۋٸ, اراب تٸلٸندە كٶركەم سٶيلەي بٸلۋٸ پايعامبارلىق سيپاتتارى-نىڭ بٸرٸ ەكەندٸگٸ جوعارىداعى اياتتاردان ايقىندالدى. ال پايعامبار (س.ع.س.) بويىنداعى قاسيەت پەن قابٸلەت, ەربٸر ٸس-امال بارشا مۇسىلمان ٷممەتٸنە ٷلگٸ-ٶنەگە ەكەندٸگٸ قۇراندا بىلاي باياندالادى: «سەندەر ٷشٸن اللانىڭ ەلشٸسٸندە كٶركەم ٶنەگەلەر بار» («احزاپ» سٷرەسٸ, 21-ايات).
سوندىقتان, ٶز قاۋىمىمىزعا دٸندٸ دۇرىس جەتكٸزۋٸمٸز ٷشٸن ٶز تٸلٸمٸزدٸ جەتٸك مەڭگەرٸپ, ەرٸ كٶركەم, ەدەبي سٶيلەي بٸلۋ پايعامبارىمىزدان قالعان ٶنەگەلەردٸڭ بٸرٸ ەمەس پە?!
نۇربەك ەسماعانبەت,
الماتى ورتالىق مەشٸتٸنٸڭ باس يمامى
