بٷگٸندە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايى قارقىندى دامىپ, رەسپۋبليكا بويىنشا الدىڭعى قاتارلاردى يەلەنٸپ كەلەدٸ. «ەل بولاشاعى – جاستاردىڭ قولىندا» دەمەكشٸ, وبلىسىمىزداعى جاستار ساياساتىنا قاتىستى ٶزٸندٸك باعىت-باعدارى كٶپشٸلٸك تاراپىنان قولداۋلارعا يە بولۋدا. جاستارعا ساپالى بٸلٸم بەرۋ شارالارىنىڭ كٸدٸرٸسسٸز جٷزەگە اسۋىنا وبلىستىق بٸلٸم باسقارماسىنىڭ ەڭبەگٸ ٶلشەۋسٸز.
مەملەكەتتٸڭ ٶركەنيەتتٸ دامۋى, ەلەمدٸك ارەنادا الدىڭعى قاتارلى ەلدەردٸڭ بٸرٸنە اينالۋى ونىڭ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا تٸكەلەي تەۋەلدٸ ەكەندٸگٸن ەلەمدٸك تەجٸريبە ايقىن دەلەلدەپ كەلەدٸ. جيىرما بٸرٸنشٸ عاسىر – بٸلەككە ەمەس, بٸلٸمگە سٷيەنگەن عاسىر. ولاي بولسا, قازٸرگٸ كٷنٸ قازاق ەلٸ دە بٸلٸم بەرۋ سالاسىن قارقىندى دامىتىپ, الداعى جيىرما-وتىز جىلدىق پەرسپەكتيۆاعا نارىقتىق بەسەكەلەستٸك تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە الاتىن ساپالى ماماندار دايارلاۋ ٸسٸن جەتٸلدٸرە تٷسۋٸ تيٸس. ٶيتكەنٸ, جيىرما-وتىز جىلدان كەيٸن بٷگٸنگٸ بەرٸلگەن بٸلٸم ساپاسى قوعامنىڭ بٷكٸل سالاسىنا ٶز ىقپالىن تيگٸزبەك. سەيكەسٸنشە, بٷگٸنگٸ قوعامداعى كەلەڭسٸزدٸكتەر, كەشەگٸ مەكتەپ جٸبەرگەن قاتەلٸكتەردٸڭ كٶرٸنٸسٸنە اينالادى.
اعىمداعى جىلى 4 بالاباقشا قولدانىسقا بەرٸلدٸ (ريددەر قالاسىندا – 140 ورىندىق, شەمونايحا قالاسىندا – 280 ورىندىق, زىريان قالاسىندا – 280 ورىندىق جەنە اباي اۋدانىنىڭ قاراۋىل اۋىلىندا 140 ورىندىق بالاباقشا). تاياۋدا 140 ورىنعا ارنالعان بٸر بالاباقشا اياگٶز قالاسىندا قولدانىسقا بەرٸلمەكشٸ. ال 2016 جىلى ريددەر قالاسىندا تاعى بٸر بالاباقشا بٶبەكتەرگە ەسٸگٸن ايقارا اشپاقشى.
2015 جىلى مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك اياسىندا 1 ملرد. تەڭگە بيزنەس قارجىسىنا 2142 ورىندىق 29 جەكەمەنشٸك بالاباقشا اشىلعان. وسىلايشا مەملەكەت پەن جەكەمەنشٸكتٸڭ ەرٸپتەستٸك اياسىندا قولعا الىنعان جۇمىستار ٶز نەتيجەسٸن بەردٸ. وسىنداي ٸرگەلٸ جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا 2014 جىلى 1-دەن 6 جاسقا دەيٸنگٸ بالالاردى مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋمەن قامتۋ – 74,2%, 3 جاستان 6 جاسقا دەيٸن 98,3%-دى قۇراعان. بارلىق 5-6 ارالىعىنداعى بالالار مەكتەپكە دەيٸنگٸ دايارلىقپەن قامتىلعان.
رەسپۋبليكا بويىنشا العاش شىعىس قازاقستان وبلىسىندا مەملەكەت باسشىسى ن.ە. نازارباەۆتىڭ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە اعىلشىن تٸلٸندە بٸلٸم بەرۋگە ساتىلى كٶشۋدە بەرٸلگەن مٸندەتتەرٸن جٷزەگە اسىرۋ ماقساتىندا 2015-2018 جىلدارعا ارنالعان كٶپتٸلدٸكتٸ دامىتۋدىڭ ايماقتىق باعدارلاماسى جاسالدى. اتالمىش باعدارلاما اياسىندا تٸلدٸك پەندەردٸڭ ۇستازدارىن 100% اعىلشىن تٸلٸنە ٷيرەتۋدٸ ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ۇستازدارى مەن حالىقارالىق ماماندار كەلٸپ, تەجٸريبە الماسۋىنان دا ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەردە بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرۋ جەنە شىنايى پاتريوتتار دايارلاۋ ٷشٸن, ەڭ بٸرٸنشٸ, ەرتەڭگٸ مەكتەپتٸڭ تۇتقاسىن ۇستايتىن جاس پەداگوگ ماماندار بويىنا تەرەڭ بٸلٸم جەنە ۇلتتىق تەربيە باستاۋلارىن قاتار سٸڭٸرۋ قاجەت. ال ونى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندارىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك, ياعني بٸلٸمدٸ, تەربيەلٸ ۇرپاق ٶسٸرەمٸز دەسەك, بٸلٸكتٸ پەداگوگ ماماندار دايىنداۋ ٷردٸسٸن دۇرىس جولعا قويۋعا تيٸسپٸز. سوندىقتان پەداگوگيكالىق ورتا جەنە جوعارى وقۋ ورىندارى تٷگەلدەي مەملەكەت مەنشٸگٸنە بەرٸلٸپ, وعان تالاپكەرلەر قاتاڭ ٸرٸكتەۋ ارقىلى عانا ٶتكٸزٸلۋٸ تيٸس جەنە ولارعا مەملەكەت ەسەبٸنەن تەگٸن بٸلٸم الۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلۋٸ كەرەك.
ٶسكەمەن قالاسىندا 100 ورىندىق مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالالارعا ارنالعان ينتەرنات قۇرىلىسى باستالدى. وندا بالالارعا تۇرۋعا جەنە تولىق وڭالتۋدان ٶتۋگە جاعدايلار جاسالماق. سونىمەن قاتار پانسيوناتتا تۇراتىن بالالار بۋحگالتەر, پروگرامميست, ديزاينەر ماماندىقتارى بويىنشا قوسىمشا كەسٸبي بٸلٸم جەنە ەلەۋمەتتٸك وڭالتۋ قىزمەتتەرٸن الۋ مٷمكٸندٸكتەرٸنە يە بولادى.
ايماقتاعى 41 بٸلٸم بەرۋ مەكەمەسٸ دۋالدى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە كٶشٸرٸلدٸ. مودۋلدٸ باعدارلامالار نەگٸزٸندە وبلىستىڭ 166 كەسٸپورنى كوللەدجدەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك ەرٸپتەسٸ رەتٸندە 36 ماماندىق بويىنشا بٸلٸم بەرٸپ, 2517 ستۋدەنتتٸ (جالپى كونتينگەنتتٸڭ 8,2%-ى) قامتىدى.
بالاباقشا قۇرىلىسى كەشەندەرٸنٸڭ كونتسەسسييالىق جوبالارى بويىنشا 2015 جىلعى 5 تامىزدا «ٶسكەمەن قالاسىندا 6 بالاباقشا قۇرىلىسىن جٷرگٸزۋ جەنە پايدالانۋعا بەرۋ» كونتسەسسييالىق جوباسى بويىنشا شقو بٸلٸم باسقارماسى مەن «Global Construction Technologies» كومپانيياسى اراسىندا 4,1 ملرد. تەڭگە سومماعا كونتسەسسييالىق كەلٸسٸم جاسالدى.
2015 جىلعى 30 قاراشادا شقو بٸلٸم باسقارماسى «سەمەي قالاسىندا 6 بالاباقشا قۇرىلىسىن جٷرگٸزۋ جەنە پايدالانۋعا بەرۋ» كونتسەسسييالىق جوباسى بويىنشا «KAZ–AZMECO (كاز-ازمەكو)» جشس كەلٸسٸمگە قول قويدى.
پاتروناتتىق ۇيىمدارمەن 1600-گە جۋىق ەلەۋمەتتٸك كەلٸسٸمدەر جاسالىپ, جىل باسىنان بەرٸ بالالاردىڭ «تۇرعىن ٷي قۇرىلىس بانك» ەسەپ شوتتارىنا 237,7 ملن. تەڭگە اۋدارىلدى.
بٷگٸندە ٶسكەمەندە دۋالدى وقىتۋ جٷيەسٸ ارقىلى بٸلٸم الىپ جاتقان جاستار كٶپ. ولار بولاشاقتا ٶزدەرٸنٸڭ جۇمىسسىز قالمايتىنىنا سەنٸمدٸ. قازاقستاندا تۇڭعىش بولىپ دۋالدى وقىتۋ جٷيەسٸ شىعىس قازاقستاننان باستاۋ العانىن بٸرەۋ بٸلسە, بٸرەۋ بٸلمەۋٸ مٷمكٸن. مامانداردىڭ پيلوتتىق جوبا ٶزٸنٸڭ ٶمٸرشەڭدٸگٸن دەلەلدەگەنٸن العا تارتۋدا. وقۋىنىڭ 65%-ىن كەسٸپورىنداردا, تەجٸريبە تٷرٸندە ٶتكٸزگەن ستۋدەنتتەردٸڭ الدى بٷگٸندە بٸلٸكتٸ مامان اتانىپ, جۇمىسقا ورنالاسقان.
دۋالدى وقىتۋ بۇل – بٸلٸم مەن تەجٸريبەنٸ بٸر مەزگٸلدە ۇشتاستىرۋدى كٶزدەيتٸن جٷيە. بٷگٸندە ٶڭٸردٸڭ ەر جوعارعى وقۋ ورنى كەسٸپورىنداردىڭ تاپسىرىسى بويىنشا ماماندار دايىنداي باستاعان. سوندىقتان بولار, تاباقتاي ديپلومعا يە بولسا دا جۇمىسقا ورنالاسا الماي جٷرگەن ماماندار از. كەسٸپورىندار بولسا تەحنيكالىق باعىتتاعى مامانداردىڭ كٶبەيٸپ كەلە جاتقانىنا قۋانىشتى.
دۋالدى وقىتۋ جٷيەسٸ باستاۋ العان 2011-جىلى جوعارعى وقۋ ورنىنىڭ 35% تٷلەكتەرٸ جۇمىسقا ورنالاسسا, ال بىلتىر بۇل كٶرسەتكٸش 50%-دان اسقان. ٶز كەزەگٸندە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا سەتتٸ ٸسكە اسقان دۋالدى وقىتۋ جٷيەسٸنە قىزىققان قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسلان سەرٸنجٸپوۆ:
– بٸز بۇل جوبانى شىعىستا بۇدان ەرٸ دامىتامىز. ٶزگە ٶڭٸرلەرگە تەجٸريبە الماسۋ ارقىلى ەنگٸزەمٸز. بٸلٸم بەرۋ تۋرالى زاڭعا دۋالدى وقىتۋ بويىنشا ٶزگەرٸس ەنگٸزٸپ, الداعى بەسجىلدىقتا بٸلٸكتٸ مامان دايارلاۋعا كٷش سالامىز, – دەپ اعىنان جارىلعان بولاتىن.
شىعىس قازاقستان وبلىسىندا تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋ كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق ماماندارعا دەگەن سۇرانىستى ارتتىرعانىن بايقاۋ قيىن ەمەس. قازٸرگٸ تاڭدا شىعىستاعى ٸرگەلٸ كەسٸپورىنداردىڭ ٶزدەرٸ دۋالدى وقىتۋ جٷيەسٸ بويىنشا مامان دايارلاۋ ٸسٸنە بەل بۋىپ, بٸلەك سىبانا كٸرٸسٸپ وتىر. وسى رەتتە «AES ٶسكەمەن جەو» كومپانيياسى كەسٸپتٸك باعدار بەرۋ جۇمىسىنا باسا مەن بەرٸپ وتىرعانىن اتاپ ايتۋعا بولادى. ٶز كەزەگٸندە «AES ٶسكەمەن جەو» باس ديرەكتورى گەورگي يلچوۆسكيگە بۇل باعىتتاعى جۇمىستارعا بىلايشا باعا بەردٸ.
– «AES ٶسكەمەن جەو» – بۇل جاس كادرلاردىڭ كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق دايارلىعىنا ٷلكەن نازار اۋداراتىن سەرپٸنمەن دامىپ كەلە جاتقان كەسٸپورىن. بٸز شقو كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ بەلسەندٸ ارالاسۋىمەن تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ جەرگٸلٸكتٸ وقۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاستىقتامىز. 2014 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ ٶسكەمەن جەو-عا «سەرٸكتەستٸك كٶشباسشىسى-2014» اتاعىن بەرۋٸ جەتٸستٸگٸمٸزدٸڭ مويىندالعانىنا كۋە. AES كومپانيياسى شىعىس قازاقستان وبلىسى كەسٸپكەرلەر پالاتاسىمەن جەنە وبلىستىڭ بٸلٸم بەرۋ باسقارماسىمەن بٸرگە قالا مەكتەپتەرٸندە كەڭ كٶلەمدٸ كەسٸپتٸك باعدار بەرۋ جۇمىسىن جٷرگٸزەدٸ. 2014 جىلى «نۇر وردا» حالىقارالىق مەكتەبٸندە كەسٸپتٸك باعدار بەرۋ كابينەتٸن اشتى. 2014-2015 وقۋ جىلىندا ستۋدەنتتەر, وقۋ ورىندارىنىڭ تٷلەكتەرٸ, سونىمەن قاتار وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى ٷشٸن 35 ەكسكۋرسييا ٶتكٸزٸلدٸ. كەسٸپكەرلەر پالاتاسىمەن بٸرگە دايىندالعان كەستە بويىنشا قالا مەكتەپتەرٸ وقۋشىلارى ٷشٸن AES كومپانيياسى كەسٸپورىندارىنا ەكسكۋرسييالار ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى جالعاسۋدا. AES كومپانيياسىنىڭ ٶسكەمەندەگٸ وقىتۋ ورتالىعى قازٸردە شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ٸرٸ كورپوراتيۆتٸك وقۋ ورتالىعى بولىپ تابىلادى. ورتالىقتا وقىتۋ پروتسەسٸنە قاجەت قۇرالدارمەن جابدىقتالعان وقۋ اۋديتورييالارى بار. كومپيۋتەر سىنىبى, قاۋٸپسٸزدٸك تەحنيكاسى سىنىبى, ەكٸ وقۋ پوليگونى (ەلەكتر جابدىق جەنە جىلۋ ەنەرگەتيكا جابدىعى), زاماناۋي كونفەرەنتس-زال جاساقتالعان. اتالمىش ورتالىقتا جىلىنا كومپانييامىزدىڭ, مەردٸگەر ۇيىمدار مەن سەرٸكتەستەرٸمٸزدٸڭ 3 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەرٸ بٸلٸم الادى, – دەپ دۋالدى بٸلٸم بەرۋدٸڭ ماڭىزىنا قاتىستى ويىن ورتاعا سالعان بولاتىن.
دۋمان تاناباسوۆ
