قوعام ءبىر ورىندا تۇرماسى انىق. داميدى، وزگەرەدى، تۇرلەنەدى. قوعامنىڭ ءتۇرلى شىرعالاڭىنان ءوتىپ، بىردە قۇلدىراسا، بىردە ورلەگەن وزگەرىس زاڭدىلىعى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ناۋرىزعا دا ءتان. بۇل ۇلى مەرەكە دابىرالى ناۋقانعا، قۇر كەزەكتى ەسەپ-قيساپقا كونبەيتىنىن ۋاقىت ءوزى دالەلدەپ بەردى. بۇقارالىق سيپاتتان اجىراپ، ساحنالىق كەيىپتەن، فولكلورلىق قويىلىمنان اسپاي جاتقان ناۋرىزعا بىرلەستىك اتىنان «SENBOL NAURYZ» دەپ جاڭا ءپىشىم بەرۋ باستاماسى – وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ، سول ارقىلى ورتامىزعا رۋحتى ورالتۋ بولاتىن.
«سەنىمەن بولاشاق» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى - ناۋرىزدى جاڭا مازمۇندا تويلاۋدى ەكى جىل الدىن باستادى. بۇل پرەزيدەنتتىڭ مەيرامنىڭ ماڭىزىن ارتتىرىپ، رۋحاني قۋاتىن زاماناۋي تۇردە جاڭعىرتۋ تۋرالى سۇحباتىنا ءدوپ ءتۇستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋدىڭ جولى ناۋرىز مەيرامىن ازاماتتىق مەرەكەگە اينالدىرۋ ەكەنىن تۇسىنگەن بىرلەستىك تولىق جۇيەلەنگەن ماڭىزدى «SenBol Nauryz» تۇجىرىمداماسىن جاسادى، ياعني بۇل جەردە ەشكىم كورەرمەن ەمەس، ءبارى قاتىسۋشى.
ادامنىڭ ۇلتىنا، تىلىنە، سەنىم-نانىمىنا قاراماستان، ناۋرىزدىڭ تالىمدىك ءارى تاربيەلىك مازمۇنىن اشىپ كورسەتىپ بەرۋگە لايىقتالعان «جاڭارۋ» مەن «ادەپتى وركەنيەت» قۇندىلىقتارىنا ساي مادەني ءىس-شارانىڭ رۋحاني نەگىزى مەن ۇيىمداستىرىلۋ جۇيەسى ناقتىلاندى. وسى ارقىلى جاڭاشىل ناۋرىز مەرەكەسى جالپىۇلتتىق بىرەگەيلىك پەن ازاماتتىق ۇستانىمعا نەگىزدەلدى.
31 جەلتوقسان كۇنتىزبەلىك جاڭا جىل ءوز كەزەگىمەن تويلانا بەرەدى، ال ناۋرىز مەيرامى – رۋحاني جاڭعىرۋ تىرەگى.
جاڭا جىلدا اياز اتانىڭ بالالارعا سىيلىق بەرۋى جانە بۇل ءداستۇردىڭ بەرىك ورنىعۋى مەرەكەنى حالىققا بارىنشا جاقىنداتتى. سول سەكىلدى ناۋرىزدا دا، اسىرەسە جاستاردىڭ، بالالاردىڭ ەسىندە قالاتىنداي جاڭالىقتار، توسىنسىيلار سىيلاعانىمىز ءجون. دەمەك ناۋرىزدى جاڭاشا تويلاۋ ارقىلى مەرەكەدە اتقارىلاتىن ءسالت-داستۇر، تانىم-ۇعىمداردى ۇلگى-ونەگە بەرەتىن تالىم-تاربيەلىك فورماتقا نەگىزدەي الۋ كەرەك. ادامدى باۋىرمالدىلىققا، مەيىرىمدىلىككە، ىزگىلىككە، پاراساتتىلىققا باۋرايتىن ۇلتتىق مادەنيەتىمىز ءارى قاراي دا ومىرشەڭ بولۋى ءۇشىن زاماناۋي تالاپتارعا ساي ناسيحاتتاي ءبىلۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇر. «سەنىمەن بولاشاق» ۇسىنعان تاعى ءبىر جول – ناۋرىزدىڭ كۇنتىزبەلىك جاڭا جىلمەن بايلانىستىرىلۋى.
31 جەلتوقساندا تۇنگى ساعات 00:00-دە كۇنتىزبە بويىنشا كەلەر جىل باستالسا، ناۋرىزدىڭ 22-سىندە جاڭا كۇندى قارسى الۋ ءداستۇرىن تۇلەتىپ وتىر. اتقان تاڭعا، كەلەر كۇنگە ۇمىتپەن قاراعان ادامزات تىرشىلىك جاڭاراتىن ناۋرىزدى جاقسىلىققا نيەت ەتىپ باستاسا، ۇلكەن دە، كىشى دە ريزا بولارى ھاق. جاڭا جىل – ناۋرىزدى قارسى الۋ وسى قاسيەتىمەن دە باسىم بولىپ تۇر.
تاڭدى قارسى الۋ – سانانىڭ ويانۋى
مەرەكەنىڭ تاڭدى قارسى الۋمەن باستالۋى – كەزدەيسوق تاڭدالعان ءراسىم ەمەس. فيلوسوفيالىق تۇرعىدا بۇل – ادامنىڭ ىشكى جاڭارۋى، قوعامداعى ءار ازاماتتىڭ ءوز ءرولىن سەزىنۋ ءساتى. تاڭ – ءۇمىتتىڭ، ادال نيەتتىڭ، جاۋاپتى تاڭداۋدىڭ ۋاقىتى. بۇل ءراسىم ارقىلى قاتىسۋشىلار «مەن قوعامعا نە بەرە الامىن؟» دەگەن ويعا جەتەلەيدى.
وتشاشۋدىڭ ورنىن شاشۋ تولىقتاي الماستىرا الادى. قۋانىشتىڭ ايعاعى رەتىندە جاسالاتىن سالتاناتتى ءداستۇردىڭ ەرەكشەلىگى – ءار تاتتىدە (شاشۋدا) سەنىمەن بولاشاق ۇجىمىنىڭ اق تىلەكتەرى جازىلادى.
تاڭعى راسىمنەن كەيىن ىزگى تىلەك جازىلعان ءتاتتى شاشۋ تاراتىلادى. ءاربىر تىلەك – بىر-بىرىنە دەگەن سەنىم مەن قولداۋدىڭ كورىنىسى. قوعام ءۇشىن بۇل – ىنتىماق پەن ورتاق جاۋاپكەرشىلىكتى نىعايتاتىن ماڭىزدى سيمۆول.
وتباسى قۇندىلىعى – قوعام تىرەگى
قازاقتىڭ تاڭعى اسى ىقشامدالعان ۇلگىسىن ازىرلەۋ باعدارلاماداعى نەگىزگى باسىمدىقتىڭ ءبىرى. تاڭعى اس كۇنى بويى كۇش-قۋات پەن جىگەر بەرىپ قانا قويماي، قۇنارلىلىعىمەن ۇزاق ۋاقىت اشتىقتى سەزبەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جەنت، تالقان، بالقايماق، كىلەگەي، سۇزبە، ۋىز، ىرىمشىك سىندى قۇنارلى تاڭعى اس بەلسەندى قيمىل-قوزعالىستىڭ كەپىلى عانا ەمەس اعزانىڭ كۇنى بويى الاتىن كالوريالىق قۋاتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا جول اشادى.
داستارحان – قازاق دۇنيەتانىمىندا تەك تاماقتانۋ ورنى ەمەس، پىكىر الماسۋ، تاربيە بەرۋ، ورتاق قۇندىلىقتاردى بەكىتۋ كەڭىستىگى. اتا-انالار ءۇشىن بۇل – بالا تاربيەسىندەگى ورتاق جاۋاپكەرشىلىكتى ۇعىندىراتىن ماڭىزدى ءسات.
قازاقى تاڭعى اس – تەك كۇندى باستاۋعا ارنالعان تاعام ەمەس، ول حالقىمىزدىڭ ومىرگە دەگەن كوزقاراسىن بەينەلەيتىن تەرەڭ فيلوسوفيالىق قۇبىلىس. تاڭ¬ – جاڭا كۇننىڭ، جاڭا ءۇمىتتىڭ باستاۋى. سوندىقتان قازاق حالقى تاڭدى قۇرمەتتەپ، ونى اسىقپاي، تازا نيەتپەن قارسى العان.
قازاقى تاڭعى استىڭ قاراپايىم بولۋى قاناعات ۇعىمىمەن تىعىز بايلانىستى. باۋىرساق، ماي، قۇرت، قىمىز سياقتى تاعامدار ارتىق ءسان-سالتاناتتى ەمەس، تابيعيلىق پەن جەتكىلىكتىلىكتى دارىپتەيدى. بۇل – «ازعا قاناعات، كوپكە شۇكىر» دەگەن ومىرلىك ۇستانىمنىڭ كورىنىسى.
تاڭعى اس ارقىلى ادام مەن تابيعات اراسىنداعى ۇيلەسىم ايقىن سەزىلەدى. بارلىق تاعام تابيعي جولمەن، ماۋسىمعا ساي دايىندالىپ، كوشپەلى ءومىر سالتىنا بەيىمدەلگەن. قازاق دۇنيەتانىمىندا ادام تابيعاتتان ۇستەم ەمەس، ونىڭ ءبىر بولشەگى. دۇنيەنىڭ ديدارىنا ساي ءاربىر تاجىريبەمەن بۇل تۇجىرىمدامانىڭ تولىعىپ وتىرۋى دا زاڭدىلىق.
ناۋرىز كوكتەمنىڭ كەلۋىمەن، تابيعاتتىڭ جاڭارۋىمەن كورىنىس بەرەدى. كوكتەم– جىلى جاققا قايتا ورالعان قۇستارمەن دە ءساندى. قازاق ءۇشىن قارلىعاشتىڭ وزىندىك تاريحي ورنى بار. ول –بەرەكەنىڭ، شاڭىراقتىڭ، وشاق پەن وتباسىنىڭ سيمۆولى ىسپەتتەس. بەسىكتەگى بوبەكتى ايلاكەر ماسادان، اجداھا ايداھاردىڭ ايبارىنان امان الىپ قالعان قارلىعاشتىڭ ەرلىگى – كيەلى ۇعىمعا اينالدى. بىرلەستىكتىڭ بيىلعى داستارقانىنىڭ باستى اسى – «قارلىعاش» ءتاتتى توقاشى بولماق.
سونىمەن قاتار تاڭعى اس – وتباسى بىرلىگىنىڭ بەلگىسى. ءبىر داستارحان باسىندا جينالۋ ۇلكەنگە قۇرمەت پەن ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن قالىپتاستىرادى. وسىلايشا قازاقى تاڭعى اس رۋحاني قۇندىلىقتاردى كۇندەلىكتى ومىرمەن بايلانىستىرادى.
قورىتا ايتقاندا، قازاقى تاڭعى اس – ەڭبەكتى، قاناعاتتى، تابيعاتپەن ۇيلەسىمدى جانە بەرەكەلى ءومىردى دارىپتەيتىن ۇلتتىق فيلوسوفيانىڭ ايقىن كورىنىسى.
بىرلەستىك ميسسياسىنىڭ ءبىرى سانالى اتا-انا مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ بولعاندىقتان ۇلكەنگە – قۇرمەت، كىشىگە – ىزەت كورسەتكەن دالا فيلوسوفياسى «SenBol Nauryz» تۇجىرىمداماسىندا بەرىك ورىن العان. «اناعا تاعزىم» ءبولىمى ارقىلى ۇلكەنگە سالەم بەرىلىپ، اقساقال مەن انادان باتا الۋ ءداستۇرى ورىندالادى. بۇل – وتباسى تاربيەسىنىڭ، اكەن مەن انانىڭ قوعامداعى ءرولىن ايقىندايتىن تەرەڭ ماعىنالى ءراسىم. ۇرپاق ساباقتاستىعى، قۇرمەت پەن ىزەت وسى ساتتە ناقتى ءىس ارقىلى كورىنىس تابادى.
ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك جانە تابيعاتقا قۇرمەت
TREE OF LIFE. كوكتەممەن بىرگە كەلىپ، كوڭىلدى كورىكتەندىرەتىن مەيرامدى جاڭاشا مەرەكەلەۋدىڭ جوباسىنا بىرلەسىپ اعاش وتىرعىزۋ دا ەنگىزىلدى. بۇل ساباقتاستىقتىڭ، جاڭا ءومىردىڭ، تابيعاتپەن ەتەنە جاقىندىقتىڭ جانە جاھاندىق ەكولوگيالىق قوزعالىسقا قوسقان ۇلەستىڭ ۇلگىسى. ودان بولەك استىن سىزىپ ايتار دۇنيە – جاڭا جىلدا شىرشالاردى كەسىپ، تابيعاتقا زالال كەلتىرسە، ناۋرىزدا كەرىسىنشە، «ءبىر تال كەسسەڭ، ون تال ەك» قاعيداسىن بەرىك ۇستانىپ، ەلىمىزدى كوگالداندىرۋعا ۇلەس قوسادى. اعاش وتىرعىزىڭىز – ءومىر سىيلاڭىز. «سەنىمەن بولاشاق» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى ءۇشىن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك – تەك سوزبەن ەمەس، ناقتى ارەكەتپەن كورىنەتىن ۇستانىم. وسى تۇرعىدا اعاش وتىرعىزۋ شاراسى ەرەكشە مانگە يە. تابيعاتقا جاسالعان ءاربىر قامقورلىق – بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى بورىش. بۇل ءىس-شارا اتا-انالار مەن بالالارعا ەكولوگيالىق مادەنيەتتى، ورتاق كەڭىستىككە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋدى ۇيرەتەدى.
فيلوسوفيالىق تۇرعىدان العاندا، اعاش وتىرعىزۋ – ۋاقىتپەن كەلىسىم جاساۋ. بۇگىنگى ەڭبەك – ەرتەڭگى يگىلىككە اينالادى. بۇل – ازاماتتىق سانانىڭ ەڭ قاراپايىم ءارى ەڭ تەرەڭ كورىنىسى.
ەڭبەك شەبەرحاناسى – تاربيەنىڭ ءتىرى الاڭى
مەرەكە اياسىنداعى ەڭبەك شەبەرحاناسى قولونەر ارقىلى تاربيەلەۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالادى. مۇندا تەك بۇيىم جاسالمايدى، مۇندا ەڭبەككە قۇرمەت، سابىر، ۇقىپتىلىق سياقتى قاسيەتتەر قالىپتاسادى. اتا-انا مەن بالا بىرلەسە ارەكەت ەتىپ، تاربيەنىڭ سوزبەن ەمەس، ىسپەن بەرىلەتىنىن سەزىنەدى.
ەڭبەك شەبەرحاناسى – ادام ءومىرىنىڭ نەگىزى. ەڭبەك – ادامدى ماتەريالدىق دا، مورالدىق تا دامىتۋ قۇرالى. قازىرگى الفا ۇرپاققا ەڭبەك قۇندىلىعىن دارىپتەۋدە ناۋرىز مەيرامى تاپتىرماس قۇرال. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى» دەپ جاريالاۋى بەكەر ەمەس. جوعارى باعالانۋى ءتيىس ەڭبەك ادامىنىڭ قادىر-قاسيەتىن ارتتىرۋ ارقىلى جاستاردى تاربيەلەۋ ۇستانىمى جاتىر.
ءبىر قازان – ءبىر قوعام
ناۋرىز كوجەنى بىرگە دايىنداۋ جانە بىرگە ءدام تاتۋ – بىرلىك پەن تەڭدىكتىڭ ايقىن بەلگىسى. ءار ءتۇرلى دامنەن قۇرالعان كوجە سەكىلدى، قوعام دا ءارتۇرلى كوزقاراستار مەن تاجىريبەلەردەن تۇرادى. الايدا ورتاق ماقسات پەن جاۋاپكەرشىلىك ءبارىن ءبىر ارناعا توعىستىرادى. بۇل – ازاماتتىق قوعام ءۇشىن اسا ماڭىزدى وي. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى دايىندالاتىن اس – ناۋرىز كوجەنىڭ ادام اعزاسىنا بەرەر قۋاتى مەن ءنارى بولەك. قۇرامىنا جەتى ءتۇرلى ءدام قوسىلىپ دايارلاناتىن كوجەنى قازان تولىپ، اق مول بولسىن دەگەن نيەتپەن بىرلەستىك قىزمەتكەرلەرى بىرلەسە دايارلايدى.
ءتورت ءتۇس – ءبىر مەرەكەنىڭ رۋحاني كودى
ناۋرىز مەيرامىنىڭ جاڭا فورماتتاعى تۇجىرىمداماسىندا مەرەكەنىڭ يدەيالىق وزەگىن ايقىندايتىن ءتورت سيمۆوليكالىق ءتۇس تاڭدالدى: اق، كوك، جاسىل جانە قىزىل. بۇل تۇستەر تەك ەستەتيكالىق شەشىم ەمەس، ولار – ادامنىڭ ىشكى الەمىن، قوعامنىڭ رۋحاني باعىتىن جانە ازاماتتىق ۇستانىمىن بەينەلەيتىن فيلوسوفيالىق جۇيە.
اق ءتۇس – تازالىق پەن ساۋلەنىڭ، جارىقتىڭ نىشانى. ول رۋحاني اعارۋدى، نيەتتىڭ تازالىعىن، ءادىل وي مەن ادال ارەكەتتى بىلدىرەدى. اق ءتۇس – جاڭا باستامانىڭ بەلگىسى، ءومىردى «اق پاراقتان» باستاۋعا دەگەن دايىندىق. بۇل – ۇرپاق ساناسىنا تازا قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرۋ، ال قوعام ءۇشىن – اشىقتىق پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن قارىم-قاتىناس ورناتۋ.
كوك ءتۇس – اسپان مەن سۋدىڭ، تىنىشتىق پەن تەرەڭدىكتىڭ ءتۇسى. ول مەملەكەتتىك تۋمەن ۇندەسە وتىرىپ، تەكتىلىكتى، ەلدىك سانانى، بەيبىتشىلىك پەن رۋح ەركىندىگىن بىلدىرەدى. كوك – كەڭىستىكتى ويلاۋ، جاۋاپتى شەشىم قابىلداۋ، ازاماتتىق ۇستانىمدى ايقىنداۋ ءتۇسى. بۇل ءتۇس ءاربىر اتا-انانى ءوز وتباسىمەن قاتار، قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنۋگە جەتەلەيدى.
جاسىل ءتۇس – دامۋ مەن بالعىندىقتىڭ، جاڭارۋ مەن ءۇمىتتىڭ سيمۆولى. ول تابيعاتتىڭ ويانۋىن عانا ەمەس، ادامنىڭ ساناسىنىڭ جاڭعىرۋىن بىلدىرەدى. جاسىل – جامان ادەتتەن ارىلۋ، دۇرىس تاڭداۋ جاساۋ، ەكولوگيالىق جانە رۋحاني تازالىققا ۇمتىلۋ. اعاش وتىرعىزۋ باستاماسى وسى ءتۇستىڭ ماعىناسىن ناقتى ارەكەتپەن بەكىتەدى. بۇل – بولاشاق ۇرپاققا جاسالعان جاۋاپتى قادام.
قىزىل ءتۇس – ەنەرگيا مەن ىشكى وتتىڭ، ومىرلىك كۇش پەن تاباندىلىقتىڭ بەلگىسى. ول سەنىمنىڭ بەرىكتىگىن، ارەكەتكە دايىندىقتى، قورقىنىشتان ەمەس، جاۋاپكەرشىلىكتەن تۋىندايتىن باتىلدىقتى بىلدىرەدى. قىزىل – اعا بۋىننىڭ كەلەشەك ءۇشىن كۇرەسى، قوعامداعى بەلسەندى ازاماتتىڭ ءۇنسىز قالماۋ ۇستانىمى. بۇل – وزگەرىس جاساۋعا يتەرمەلەيتىن قۋات.
فيلوسوفيالىق تۇتاستىق
ءتورت ءتۇستىڭ ءبىر مەرەكەدە توعىسۋى – ادام بولمىسىنىڭ تولىقتىعىن كورسەتەدى: اق – نيەت، كوك – سانا، جاسىل – دامۋ، قىزىل – ارەكەت.
وسى ءتورتتاعان ارقىلى ناۋرىز مەيرامى تەك داستۇرلىك شارا ەمەس، ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىككە باستايتىن ومىرلىك باعدار رەتىندە ۇسىنىلادى.
قوعامدىق بىرلەستىك ءۇشىن بۇل تۇستەر – ۇرپاق تاربيەسىندەگى ورتاق فيلوسوفيا، ال مەرەكە – سول فيلوسوفيانى بىرگە سەزىنىپ، بىرگە ىسكە اسىراتىن كەڭىستىك.
ناۋرىزدى جاڭاشا جانە زامان تالابىنا سايكەس وتكىزۋ، ياعني بۇل مەرەكەنى شوۋ دەڭگەيىندە ەمەس، ءوز بولمىسىندا اتاپ ءوتىپ، قوعامدىق ۇردىسكە اينالدىرۋ.
سوڭعى جىلدارى ءبىرقالىپتى سارىنعا ءتۇسىپ بارا جاتقان ناۋرىزدى تويلاۋدىڭ جاڭاشا فورماتىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسا بىلگەن بىرلەستىك جوعارىدا اتالعان ماعىنالى باعدارلاماسى ارقىلى ناۋرىزدى ورتاق مەرەكەگە اينالدىرۋدى كوزدەيدى. دەسەك تە ادامدىق-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتار زامانعا ەمەس، ادامعا ءتان، سونى ءوز تۇعىرىندا ۇستاي ءبىلۋ ءارقايسىمىزعا بايلانىستى. «ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول» شىعارىپ، بىرلەسە تىرلىك ەتسەك، ءبىز المايتىن قامال بولمايدى. «سەنىمەن بولاشاقتىڭ» ازاماتتىق ۇستانىمى رەتىندە باستالعان بۇل ءۇردىس قوعامدا قولداۋ تاۋىپ، بەلەڭ السا، قوعامنىڭ ۇتارى مول. بىرلەستىك قۇرىلتايشىسى، يدەيا اۆتورى نۇركەن اسانوۆ: «ەستى ەلگە ءىس قىلار، ەسسىز ەلدى كۇس قىلار»، - دەمەكشى، ەلگە ءىس قىلاتىن ازاماتتاردىڭ قاتارىنان بولايىق.
«سەنىمەن بولاشاق» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى
