قازاقستاننان ارنايى كەلگەن جۋرناليسكە سۇحبات بەرگەن ول: «مەن ۋكراينادان كەيٸن قازاقستانعا كٸرٸسەمٸز دەپ ايتپادىم» دەپتٸ. «رەسەيلٸكتەر قازاقستاندى جاقسى كٶرەدٸ, ونىڭ ٸشٸندە مەن دە بارمىن» دەگەن ەكەن. بٸزدٸ بالا كٶرەتٸن سيياقتى...
سۇحباتىندا قىرعىزدارعا تيٸسە كەتٸپتٸ. «ٶزٸ جوقتىڭ, كٶزٸ جوق» دەگەنگە سالسا كەرەك.
جۋرناليستٸڭ العاشقى ساۋالى كٶپ كٷمەن تۋعىزدى. جيرينوۆسكييگە جاقتاسىپ وتىرعانداي ەسەر قالدىردى. سوندىقتان كەيبٸر ساۋالداردى قىسقارتىپ العاندى جٶن كٶردٸك.
– سٸزدٸڭ قازاقستانعا دەگەن كٶزقاراسىڭىز قانداي? قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن, ەگەمەندٸگٸن مويىندايسىز با? ونىڭ ٷستٸنە الماتى سٸزدٸڭ تۋعان قالاڭىز عوي...
رەسەيدە ەشبٸر ادام قازاقستاننىڭ ستاتۋسىنا كٷمەن كەلتٸرمەيدٸ. ونىڭ شەكاراسىنا كٶز الارتپايدى. كەيبٸر جۋرناليستەر بٸزدٸڭ سٶزٸمٸزدٸڭ ٶڭٸن اينالدىرىپ جٸبەرەدٸ.
بىلتىر «ەحو موسكۆى» راديوسىندا پليۋششەۆ دەگەن جۋرناليستكە سۇحبات بەردٸم. ۋكراينانى تالقىلادىق. دونباسس بەرٸ كٸردٸ. بٸر كەزدە ول «ۋكراينادان كەيٸنگٸ كەزەكتە كٸم تۇر?» دەگەن سۇراق قويدى. مەنەن سۇراعانى عوي...مەن بولسام «بۇل تۋرالى كەيٸن, كەيٸن...بٸز قازٸر ۋكراينامەن اينالىسىپ جاتىرمىز» دەدٸم.
قازاقستانعا قانداي اقپار جەتتٸ? «ۋكراينادان كەيٸنگٸ ەل قازاقستان بولادى» دەپ ەستٸدٸ. بٸز تەك ۋكراينانىڭ تاعدىرىن, دونباسستى, ازاماتتىق سوعىستى عانا تالقىلادىق.
قازاقستانعا مٷلدە باسقا اقپار جەتتٸ. «مەن ۋكراينانى بٸتٸرٸپ الايىق, ودان كەيٸن قازاقستانعا كٸرٸسەمٸز» دەپ ايتىپپىن. مۇنداي مٷلدە بولعان جوق. بۇل مەسەلەنٸ ەشكٸم كٶتەرمەيدٸ.
قازاقستانمەن بايلانىسىمىز ٶتە جاقسى. ونىڭ جەتەكشٸسٸ نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىمەن جاقسى سىيلاسپىز.
قازاقستان كٷن تەرتٸبٸندە تۇرعان جوق. شەكارانى ٶزگەرتۋ تۋرالى مەسەلە كٶتەرٸلمەيدٸ. بٸز تاتۋ كٶرشٸمٸز.
قازاقستاندا كٶرشٸلەرٸڭٸز قىرعىزستانداعىداي (وش وبلىسى) نەمەسە تەجٸكستانداعىداي (اۋعانستانمەن شەكارالاس) مەسەلەلەر جوق. بٸراق, بٸرەۋلەردٸڭ قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ اراقاتىناسىنا كٶلەڭكە تٷسٸرمەك ويى بار.
ايتالىق, ارمەنييا. ول جاقتا تۇرمىستىق قىلمىس بولدى. ەسكەري بازاداعى ورىس سولداتى بٸرنەشە ارمياندى ٶلتٸردٸ. بۇدان كەيٸن ٸلە شالا بٸر ورىستى ٶلتٸردٸ. نە ٷشٸن? قاقتىعىس تۋعىزۋ ٷشٸن. ارمەنييا كەدەندٸك وداققا قوسىلماۋ ٷشٸن. مۇنى بٸزدٸڭ ورتاق جاۋلارىمىز جاساپ وتىر. ايتالىق, سامارقان مەن بۇقارا ٷشٸن تەجٸكستان مەن ٶزبەكستاندى ارازداستىرىپ قويعان دا سولار.
قازاقستانمەن ەشقانداي مەسەلە جوق. جۋرناليستەر تەك اسىرىپ ايتادى.
قىرعىزستانمەن دەل سونداي جاعداي بولعان. ولاردىڭ سىرتقى قارىزى باسىنان اسادى. قارىزعا بەلشەسٸنەن باتقان ەل. مەن «ەندەشە ىستىقكٶلدٸ ساتىڭدار. اقشاعا كٶمٸلەسٸڭدەر» دەدٸم. مىسال رەتٸندە ايتتىم. بٸتتٸ, شۋ كٶتەرٸلدٸ. «جيرينوۆسكيي ىستىقكٶلدٸ تارتىپ الماق» دەدٸ.
قىرعىزداردىڭ قولىندا ٷلكەن بايلىق جاتىر. ىستىقكٶل دەگەن. تەڭٸزدەن دە ارتىق. قارا تەڭٸزدٸ ايتامىن. كٶلدٸ جالعا بەرٸڭدەر, ساتىڭدار تٸپتٸ بولماسا اتىن ٶزگەرتٸڭدەر. ايتالىق, ونى ورىس كٶلٸ دەپ اتاڭدار. مٸنە, سول كەزدە سٸبٸردەگٸ قالىڭ حالىق قىرعىزدارعا قاراي اعىلادى.
ال ىستىقكٶل دەگەن نە? ادام اتىنان قورقادى. قارا تەڭٸزدٸ بٸلەدٸ, ازوۆ تەڭٸزٸن بٸلەدٸ. ىستىقكٶلگە بارعانشا تٷركيياعا كەتٸپ قالعاندى جٶن كٶرەدٸ. سول-اق ەكەن قىرعىزدار مەنٸ قارا تٸزٸمگە كٸرگٸزٸپ تاستادى. مەن تەك ولارعا ەكونوميكالىق تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن ۇسىندىم.
بٸز دە بٸر كەزدەرٸ الياسكانى ساتىپ جٸبەرگەنبٸز. جارتى ساحاليندٸ ساتىپ جٸبەرە جازدادىق. بۇل تاريح.
قازاقستاندا ەشقانداي شارۋامىز جوق. ارانداتىپ وتىرعان جۋرناليستەر. باتىسشىل جۋرناليستەر... ولار تمد, كەدەندٸك وداق ەلدەرٸن ۇرىستىرىپ قويعىسى كەلەدٸ. بۇعان نازار اۋدارماڭىزدار.
ەرينە, ەگەر ۇلتارازدىق قاقتىعىستار تۋىنداسا (قازاقستان تۋرالى مۇندايدى ەستٸگەن جوقپىن) بٸز تيٸسٸنشە ٷكٸمەتتەن ول جاقتاعى باۋىرلارىمىزدى قورعاۋدى تالاپ ەتەمٸز. ايتالىق, مولداۆييادا, بولماسا بالتىق ەلدەرٸندە ورىستاردى ەل ازاماتتارى دەپ ەسەپتەمەيدٸ. قازاقستانمەن مۇنداي جاعداي بولعان جوق.
رەسەيلٸكتەر قازاقستاندى قاتتى قۇرمەتتەيدٸ. ونىڭ ٸشٸندە مەن دە بارمىن.
قازاقستان مەنٸڭ كٸشٸ وتانىم. الماتىداعى ماسانچي كٶشەسٸن مەنٸڭ اتىما بەرسە قارسىلىعىم جوق. مەن وقىعان №25 مەكتەپكە مەنٸڭ اتىمدى بەرسە تٸپتٸ قاتىپ كەتەر ەدٸ. مەن تۇرعان ٷيدٸ مۇراجايعا اينالدىرسا...بولاشاقتا دەگەنٸم عوي. ەسەسٸنە سٸزدەرگە تۋريستەر كەلەدٸ. بۇل سٸزدەرگە پايدا.
– تەك قانا جۋرناليستەر ەمەس, جاقىندا رەسەيدٸڭ مەملەكەتتٸك ارحيۆٸنٸڭ ديرەكتورى: «ەشقانداي 28 پانفيلوۆشىلاردىڭ ەرلٸگٸ بولعان جوق!» دەدٸ. تاريحتا پانفيلوۆشىلار دا, گەنەرال پانفيلوۆ تا بولعان. بٸراق, ەلگٸ ديرەكتور «ولار ەرلٸك جاساعان جوق!» دەيدٸ. بۇعان نە دەيسٸز? بۇل دا ارانداتۋ ما?
– ونى تاعى دا دۇرىس تٷسٸنبەدٸڭٸزدەر. باتىرلار بولعان. پانفيلوۆشىلاردىڭ بارلىعى باتىر. بٸراق, ارحيۆتەرگە ولاردىڭ ەرلٸگٸن دەلەلدەيتٸن ماتەريالدار جەتٸسپەيدٸ. بەلكٸم, بٸزدٸڭ ساربازدار كەيٸن شەگٸنگەن شىعار... مۇنداي دا بولۋى مٷمكٸن. بٸراق, جالپى العاندا ەرلٸك جاسالدى. مەسكەۋدٸ قورعاپ قالدى.
ولار ارحيۆشٸلەر ولارعا دەلەل كەرەك. سٸزدەر مۇنى اۋىر قابىلدايسىزدار. ەشكٸم دە پانفيلوۆشىلاردىڭ ەرلٸگٸنە كٷدٸكتەنبەيدٸ.
سول سيياقتى ەشكٸم دە قازاقستان شەكاراسىنا كٷمەن كەلتٸرمەيدٸ. بٸراق...كٸشٸ جٷزدٸڭ حانى ەبٸلقايىر سانكت-پەتەربۋرگكە يمپەراتورعا بارىپ, قازاقتاردى قورعاپ قالۋ تۋرالى ٶتٸنٸش ايتتى عوي. بۇل رەسەيمەن شەكارالاس ايماق. بٸرٸنشٸدەن, جاي عانا كٶمەك سۇراعان جوق, قازاقتاردىڭ رەسەيدٸڭ قول استىنا قاراعىسى كەلەتٸنٸن ايتتى. مۇنداي جايتتاردى دا جاسىرۋعا بولمايدى. وسىلايشا قازاقستاننىڭ سولتٷستٸگٸندەگٸ قازاقتار رەسەي يمپەريياسىنىڭ باعىنىشتىلارى اتاندى.
سٸزدەر بٸزدٸڭ سٶزٸمٸزدٸ اۋىر قابىلدايسىزدار. تاريحتىڭ قىرلارى كٶپ. فاكتٸلەر جەتٸپ ارتىلادى.
باستىسى, قازاقستان بٸزدٸڭ ەڭ جاقىن ەرٸ ەڭ تاتۋ كٶرشٸمٸز.
– قازاقستانداعى جٷزەگە اسپاق رەفورمالار تۋرالى نە ويلايسىز?
– بارلىق رەفورمالارعا بايسالدىلىقپەن جەنە ساقتىقپەن قاراۋ كەرەك. بۇل ەم, دەرٸ سيياقتى. رەفورما ەلدٸڭ ەكونوميكاسىن جاقسارتۋى دا قۇردىمعا كەتٸرۋٸ دە مٷمكٸن. رەفورما جاساعاندا كالكانىڭ قاجەتٸ جوق. ياعني, بٸرەۋدەن كٶشٸرۋ پايدا ەكەلمەيدٸ. مىسالعا, باتىستان, اقش-تان. ول جاقتاعى جاعداي بٶلەك. جالپى سوڭعى 30-40 جىلدا قولعا الىنعان رەفورمالاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ سەتسٸز اياقتالدى...سەبەبٸ, كٶپشٸلٸگٸ كٶشٸرمە. رەفورما ەلدٸڭ ٶز ٸشٸنەن شىعۋى كەرەك. كٶشٸرٸلمەگەن. تٷپنۇسقا بولسا نەتيجەسٸ دە بولدى. باتىستان ٷلگٸ الۋدىڭ قاجەتٸ جوق.
