ەرقاشان كٶزٸ كٸرتيٸپ, ٶڭٸنٸڭ بوزارىپ جٷرگەنٸن كٶرەسٸڭ. ەرينە, ۇيقىسى قانباعاندىقتان. تٷننٸڭ بٸر ۋاعىنا دەيٸن ويناپ, ەرتەسٸ كٶزٸن تىرناپ اشا سالىپ جۇمىسىنا كەتەدٸ. كەيدە ۇيىقتاپ قالىپ, كەشٸگٸپ تە جاتادى. ەيتسەدە ويىنعا دەگەن «ماحابباتى» سۋىعان ەمەس. جۇمىستان كەلە سالا ٷيرەنشٸكتٸ ەدەتٸنە باسادى. ياعني, ٶزٸنٸڭ كٷن تەرتٸبٸنە ەندٸرٸپ قويعان. اينالادا نە بولىپ جاتقانى ول ٷشٸن قىزىق ەمەس. بار نازارى مونيتوردا, قولدارى تٸنتۋٸر مەن پەرنەتاقتادا. ويىن ٷستٸندە ونىمەن ەڭگٸمەلەسەم دەپ ٷمٸتتەنۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. ون سۇراعىڭىزعا بٸر جاۋاپ الا الماۋىڭىز ەبدەن مٷمكٸن. ەگەر تاقۋىرلاپ قويماي جاتساڭىز, نە سٶز ەستيسٸز, نە جاعا جىرتىسىپ تىناسىز. كەيدە ونى وسىنداي تەۋەلدٸلٸككە ۇرىندىرىپ, ساناسىن وتارلاعان قانداي سيقىرلى كٷش دەگەن ويعا قالاسىڭ. ەرينە, بالا بولسا «بالا عوي» دەپ جىلى جاۋىپ قويۋعا بولار ەدٸ. بٸراق ول جارىقتىق تەپسە تەمٸر ٷزەتٸن اتپال ازامات قوي. بٷگٸندە وندايلاردىڭ قاتارى كٶبەيٸپ كەلە جاتقانى جاسىرىن ەمەس. نەلٸكتەن سول «ازاماتتار» بالانىڭ تٸرلٸگٸن ٸستەپ, قۇرىپ كەتكٸر ويىننىڭ قۇلىنا اينالدى? بٸر سەت وسى جايلى ويلانىپ كٶردٸك پە? ويىننىڭ تەك كومپيۋتەرلٸك تٷرٸ بولادى دەپ تاعى ايتا المايمىز. قازٸر نە كٶپ, ويىننىڭ تٷرٸ كٶپ. سونىڭ ەربٸرٸنٸڭ سوڭىندا جٷرگەن جٸگٸتتەردٸ, ەل اعالارىن كٶرگەندە, وسى سۇراقتار تٸپتەن مازالاي تٷسەدٸ.
ويىن مەن بالا – ەگٸز ۇعىم. بالاسىز ويىندى, ويىنسىز بالانى ەلەستەتە المايتىنىمىز شىندىق. ٶيتكەنٸ بالا ويىن ارقىلى جەتٸلەدٸ, اينالاسىن تانيدى, ادام بولىپ قالىپتاسادى. بەرٸمٸزدە بالالىق دەيتٸن بالدەۋرەننٸڭ باسپالداعىنان اتتاعانىمىز كەشە عانا. ويىن ٷشٸن ىستىق تاماق پەن قايماقتى قويۋ شايعا قاراماي, قويىنعا تىعىپ شىققان نانىمىز بەن قارا سۋدى تالعاجاۋ ەتكەندٸ ارتىق كٶرەتٸن ەدٸك. تٸپتەن, قاس قارايىپ, قاراڭعى تٷسسە دە ٷيگە قايتۋعا اسىقپايتىنبىز. شىجىعان ىستىق پەن شىڭىلتىر ايازدا ويناۋعا كەدەرگٸ كەلتٸرمەيتٸن. ويىن دەگەندە ەستە شارشامايسىڭ ەرٸ ەشقاشان جالىقپايسىڭ. بۇل دا ويىننىڭ قۇدٸرەتٸ. دەسەدە جوعارىداعى ويىنمەن سالىستىرۋعا كەلمەيتٸن. ەگەر سول ادامدارعا ٶزٸڭٸزدٸڭ بالا كەزٸڭٸزدە ويناعان ويىندارىڭىزدى ويناۋدى ۇسىنساڭىز سٸزدٸ مازاق ەتەرٸ انىق. «بالا ەمەسپٸن عوي» دەگەن ۋەج ايتۋى دا مٷمكٸن. وسى سٶزدٸ ايتۋىن ايتسا دا ٶز ٸسٸنەن باس تارتپاسى تٷسٸنٸكتٸ. ول دا بالا بولعان. ول دا بٸز ويناعان ويىندى ويناعان. قازٸر ونى ويناعىسى كەلمەيدٸ. ٶيتكەنٸ, ەرەسەك بولدى, ەسٸ كٸردٸ. دەسە دە كومپيۋتەرلٸك ويىندارعا نە ٷشٸن سونشالىقتى قۇمار? بۇل سٸز بەن بٸز ٷشٸن عانا ەمەس, جالپى قوعام ٷشٸن ٶزەكتٸ مەسەلە.
ويىن اتا-بابالارىمىزدان بەرٸ ٷزٸلٸسسٸز جالعاسىپ كەلەدٸ. سول سەبەپتٸ دە ەر ۇلتتىڭ ٶزٸنە تەن ويىندارى بار. قازاقتىڭ ۇلتتىق ويىندارى دا بٸرشاما. ويىننىڭ گەوگرافييالىق اۋماققا, ماۋسىمدىق اۋىسۋلارعا, ويناۋشىنىڭ جاس ەرەكشەلٸگٸ مەن جىنىسىنا ت.ب. بايلانىستى ٶزگەرٸپ وتىراتىنى بار. بٸراق ۋاقىتتىڭ ٶتۋٸمەن ويىندا زامانىنا ساي ٶزگەرە باستادى. بۇرىنعى ويىندار كٶبٸنەسە قيمىل-قوزعالىسقا قۇرىلسا, ەندٸ ورنىڭنان تۇرماي-اق ويناي بەرەتٸن ويىندار پايدا بولدى. پايداسىنان زييانى باسىمداۋى كٶبٸرەك. تەحنيكانىڭ دامۋىنا ساي ويىننىڭ دا سانى ارتىپ, دامي كەلە بيزنەسكە اينالىپ شىعا كەلدٸ. بۇل قۇبىلىس ادامداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرماي قويمايتىنى زاڭدىلىق. باسىندا قىزىعۋشىلىقپەن باستالىپ, سوڭىندا شىرماۋىنان شىعا الماي جاتاتىنى تاعى بار.
مەسەلەن, سٸز بالاڭىزدىڭ بٸزدٸڭ سٶز ەتٸپ وتىرعان كومپيۋتەرلٸك ويىندار ويناۋىنا قارسىسىز دەيٸك. سٸز بالاڭىزعا ويناتپاۋ ٷشٸن كومپيۋتەر الىپ بەرمەدٸڭٸز, كومپيۋتەرلٸك كلۋبقا بارۋىنا شەكتەۋ قويدىڭىز دەلٸك. بٸراق بالاڭىز سٸز ايتتى ەكەن دەپ تىيىلا قويۋى ەكٸتالاي. ٶزٸندە كومپيۋتەر جوق بولسا دا, دوستارىندا بار ەكەنٸ انىق. سٸزدەن تىعىلىپ جٷرٸپ وينايتىنى دا راس. «يت قورىعان جەرگە ٶش» دەگەندەي, بالاڭىزدىڭ قۇمارلىعى شەكتەگەن سايىن ارتا تٷسەتٸنٸ داۋسىز. بالا كەزٸندە ويناماعانىمەن, وعان دەگەن قىزىعۋشىلىعى كٶڭٸلٸنٸڭ بٸر تٷكپٸرٸندە قالىپ قويادى. ۋاقىت ٶتكەن سايىن ول قىزىعۋشىلىعى ارتا بەرەدٸ. كەلە-كەلە قىزىعۋشىلىق قۇمارلىققا, قۇمارلىق تەۋەلدٸلٸككە ۇرىندىرادى. وسىلاي جاسى كەلسە دە كومپيۋتەرلٸك ويىنداردىڭ قۇلىنا اينالعان جارتىكەش ادام پايدا بولادى.
«ويىنى قانباعان بالا» تٷسٸنٸگٸ پسيحولوگييادا تەرەڭ زەردەلەنگەن تاقىرىپ. بالالىق شاعىندا ويىنى قانباعان ادام ٶمٸرلٸك جولىندا تالاي كەدەرگٸگە تاپ بولادى, ياكي نەشە تٷرلٸ بٶگەسٸندٸ ٶزٸ ٶزٸنە جاسايدى. ونداي ادامدار نە نەرسەگە بولسا دا تەز تەۋەلدٸ بولۋعا شاق تۇرادى.
نۇرسەرٸك تٸلەۋقابىل.
