«قازٸر ەلەمدە ساندىق تەحنولوگييالار قارقىندى دامىپ, تٸرشٸلٸكتٸڭ تٷرلٸ سالاسىنىڭ تەگەۋرٸندٸ تٸرەگٸنە اينالىپ وتىر. زامان كٶشٸ «جٷرەك قاعىسى» ٸسپەتتٸ, كٸبٸرتٸكتەسەڭ, ٸلەسپەي قالاسىڭ. العا ۇمتىلساڭ, ٸلگەرٸلەيسٸڭ. ۋاقىت كەرۋەنٸ ەشقاشان توقتاعان ەمەس, ٷنەمٸ جاڭارىپ, جاندانىپ, جاسارىپ وتىرادى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جۋىردا ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا تسيفرلىق جٷيەنٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن بارىنشا پايدالانۋدى تاعى بٸر ەسكە سالدى. تٸپتٸ, «قازاقستان ەلەمدەگٸ «تسيفرلىق كٶشپەندٸلەردٸڭ ورداسىنا» اينالۋى كەرەك» دەدٸ.
«ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ ٸسٸن جالعاستىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيياسىن كەڭٸنەن قولدانۋ اسا ماڭىزدى... شەتەلدٸڭ بەلگٸلٸ ماماندارىن تارتۋ ٷشٸن Digital Nomad Residency ارنايى باعدارلاماسىن ٸسكە قوسۋ كەرەك. ياعني, ەلٸمٸزدٸ ەلەمدەگٸ «تسيفرلىق كٶشپەندٸلەردٸڭ ورداسىنا» اينالدىرۋىمىز قاجەت. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, زاماننىڭ اعىمىنان قالماۋ كەرەك. تسيفرلىق تەحنولوگييانى نەعۇرلىم جەدەل ەرٸ تيٸمدٸ پايدالانساق, دامۋ قارقىنىمىز دا سوعۇرلىم تابىستى بولماق», –دەدٸ پرەزيدەنت.
«تسيفرلىق كٶشپەندٸلەر» – بەلگٸلٸ بٸر تۇرعىلىقتى مەكەنگە بايلانىپ قالماي, ەلەمنٸڭ كەز كەلگەن جەرٸنەن جۇمىس ٸستەي الاتىن ادام. ۋاقىت كەشەگٸ پاندەمييا جەنە جان-جاقتى تسيفرلاندىرۋ ٷردٸسٸ قاشىقتان قىزمەت ەتۋ مەن يكەمدٸ جۇمىس كەستەسٸن قولدانۋعا مٷمكٸندٸگٸن كٶرسەتتٸبٸرقاتار مەملەكەتقاشىقتاعى جۇمىسشىلار ٷشٸن تسيفرلىق كٶشپەندٸ نەمەسە Digital Nomad ۆيزاسىن ۇسىنا باستادى. Digital Nomad Visa - بۇل شەت مەملەكەتتە جۇمىس ٸستەپ جەنە تاعى ٶزگە ەلدە تابىس تابۋ قۇقىعىن بەرەتٸن قاشىقتاعى قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان ۆيزا. ۆيزا ەدەتتە بٸر جىل نەمەسە ودان دا كٶپ مەرزٸمگە بەرٸلەدٸ. بٸر جىلدان كەيٸن كەي مەملەكەتتە ونى ۇزارتۋعا بولادى, ال بٸرقاتار ەلدە تٸپتٸ تۇرۋعا دا رۇقسات بەرٸلەدٸ. بٷگٸندە 35-تەن استام ەل 6-12 ايعا دەيٸن ٶمٸر سٷرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن تسيفرلىق كٶشپەندٸ ۆيزالارىن بەرەدٸ. ەڭ تانىمالى پورتۋگالييا, كوستا-ريكا, يسپانييا, ماجارستان, گرەتسييا, برازيلييا, چەرنوگورييا باعىتتارى.مۇنداي ۆيزا بەرۋدٸ قازاقستان ٷكٸمەتٸ دە قاراستىرىپ وتىر.
ايتا كەتەرلٸك, ٷكٸمەت 87 مەملەكەتتٸك مەلٸمەتتەر بازاسىنان قۇرالاتىن دەرەكقور قالىپتاستىرعان. الايدا جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ وزىق ٷلگٸلەرٸن جاساۋ ٷشٸن مۇنىڭ ٶزٸ ازدىق ەتەدٸ. بۇل رەتتە توقاەۆ مەملەكەتتٸك جەنە كوممەرتسييالىق سەكتورداعى يەسٸ ناقتىلانباعان دەرەكتەردٸ جيناقتاي بەرۋ ماڭىزدى ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى پرەزيدەنتتٸك جاستار كادر رەزەرۆٸنٸڭ فورۋمىندا IT-شەشٸمدەر ارقىلى مەملەكەتتٸك قىزمەت جٷيەسٸن وڭتايلاندىرۋ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ايتتى.
«جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيياسىن جەنە اۋقىمدى مەلٸمەتتەر قورىن, ياعني Big Data-نى تيٸمدٸ قولدانۋ كەرەك. زاماناۋي تەحنولوگييالار ارقىلى حالىقپەن ەتەنە بايلانىس ورناتۋدىڭ جولدارىن جاقسارتقان جٶن. سەبەبٸ بارلىق ماڭىزدى شەشٸمدەر ازاماتتاردىڭ پٸكٸرٸ نەگٸزٸندە قابىلدانۋعا تيٸس», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
وسى رەتتە وتاندىق عالىمدار مەن ماماندار ەلٸمٸزدە جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋ ٸسٸن قۇپتاپ, قازاقستاننىڭ ەلەمدەگٸ «ساندىق كٶشپەندٸلەر ورداسىنا» اينالۋى باعىتىندا جاسالىپ جاتقان جۇمىستارعا وڭ باعاسىن بەرٸپ وتىر.
مادينا مانسۇروۆا, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت, ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جاساندى ينتەللەكت جەنە Big Data كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ:
مەن پرەزيدەنتتٸڭ بٸلٸمدٸ جەنە پاتريوت ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتٸ باسقارۋعا قاتىسۋىنىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى پٸكٸرٸمەن تولىق كەلٸسەمٸن. سىني تۇرعىدان ويلاۋعا قابٸلەتتٸ جاستارىمىز شىنىمەن دە ەلدٸڭ دامۋى ٷشٸن قۇندى رەسۋرس دەپ سانايمىن. پرەزيدەنتتٸك جاستار كادرلىق رەزەرۆٸن قۇرۋ باستاماسى وسى باعىتتاعى تابىستى قادام بولىپ كٶرٸنەدٸ. وسى رەزەرۆتٸڭ بٶلٸگٸ سيياقتى جاس ماماندار بٸزدٸڭ قازٸرگٸ رەفورمالارىمىز بەن قايتا قۇرۋلارىمىزدىڭ قوزعاۋشى كٷشٸ بولا الادى. ولاردىڭ تەك مەملەكەتتٸك ورگانداردا عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە بيزنەستە دە جاۋاپتى لاۋازىمدارعا يە بولۋى, جالپى يگٸلٸككە ٶز بٸلٸمدەرٸ مەن تەجٸريبەلەرٸن بەرۋٸ ماڭىزدى.
مەملەكەتتٸك قىزمەتتەگٸ رەفورمالارعا قاتىستى اشىقتىق, زاماناۋي تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ جەنە جەكە سەكتوردان بٸلٸكتٸ كادرلاردى تارتۋ يدەياسى ٶتە ماڭىزدى جەنە ورىندى شەشٸم بولىپ تابىلادى. جاساندى ينتەللەكت پەن Big Data قوسا العاندا, تەحنولوگييالاردى تيٸمدٸ پايدالانۋ حالىقپەن ٶزارا ٸس-قيمىلدى ەدەۋٸر جاقسارتىپ, مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرا الادى دەپ سانايمىن. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەملەكەتتٸ باسقارۋدا جاساندى ينتەللەكت (AI) جەنە ٷلكەن دەرەكتەر (Big Data) تەحنولوگييالارىن تيٸمدٸ پايدالانۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ايتقان سٶزدەرٸ كٷردەلٸ مٸندەتتەردٸ شەشۋگە زاماناۋي كٶزقاراستى كٶرسەتەدٸ. قازٸرگٸ زامانعى تەحنولوگييالار ارقىلى ازاماتتارمەن ٶزارا ٸس-قيمىل تەسٸلدەرٸن جەتٸلدٸرۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋرالى ونىڭ مەلٸمدەمەسٸمەن كەلٸسەمٸن. ماڭىزدى شەشٸمدەر قابىلداۋدا دەرەكتەر مەن AI قولدانۋ اشىقتىق پەن قوعامدىق پٸكٸردٸ ەسكەرۋدٸ ارتتىرۋى مٷمكٸن, بۇل ەگەمەندٸ جەنە اشىق دەموكراتييانى قۇرۋ ٷشٸن ماڭىزدى. جالپى, پرەزيدەنتتٸڭ «مەملەكەتتٸك قىزمەت ازاماتتاردىڭ نەتيجەلەرٸ مەن قاجەتتٸلٸكتەرٸنە باعدارلانعان وزىق سالاعا اينالۋى تيٸس» دەگەن كٶزقاراسىمەن كەلٸسەمٸن.
مەملەكەت باسشىسى پرەزيدەنتتٸك جاستار كادرلىق رەزەرۆ فورۋمىندا مەلٸمدەگەن Digital Nomad Residency باعدارلاماسى قىزىقتى باستاما. بۇل تسيفلاندىرۋ سالاسىنداعى كٶشپەندٸلەر مەن ەر تٷرلٸ سالاداعى مامانداردى تارتا الادى, بۇل ٶز كەزەگٸندە بٸلٸم مەن تەجٸريبە الماسۋعا ىقپال ەتەدٸ.
ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلدەرٸندە جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا بەلسەندٸ ٶسۋ بايقالۋدا جەنە قازاقستان دا وسى ٷردٸستٸ ۇستاناتىنى سٶزسٸز. قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتتٸڭ دامۋىنا قاتىستى ناقتى باعا بەرۋ قيىن. جاساندى ينتەللەكتتٸ ەنگٸزۋدٸڭ ارتىقشىلىقتارىنا مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ, بيزنەس-پروتسەستەردٸ وڭتايلاندىرۋ جەنە ازاماتتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ كٸرەدٸ. دەگەنمەن, كەز كەلگەن سالاداعىداي, نازار اۋدارۋدى جەنە رەتتەۋدٸ قاجەت ەتەتٸن دەرەكتەردٸڭ قۇپييالىلىعى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸنە ىقتيمال قاۋٸپتەر سيياقتى تەۋەكەلدەر بار. بۇل مەسەلەنٸڭ شەشٸمٸ جايىندى بارلىعىمىز ويلاۋىمىز كەرەك. تۇتاستاي العاندا, تسيفرلاندىرۋ جەنە تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ باعىتىنداعى كٷش-جٸگەر ەلدٸڭ يننوۆاتسييالىق دامۋعا ۇمتىلىسى جەنە تەحنولوگييا سالاسىندا جوعارى بٸلٸكتٸ مامانداردى تارتۋ ٷشٸن جاعداي جاساۋ تۋرالى ايتادى. قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋ كەلەشەگٸ بار باعىت بولىپ تابىلادى جەنە وسى سالادا ودان ەرٸ تابىستى ٸلگەرٸلەۋگە ٷمٸتتەنەمٸز. جوعارى بٸلٸكتٸ ماماندار مەن يننوۆاتسييالىق جوبالاردى تارتۋ ٷشٸن قولايلى جاعدايلار جاساۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋ ماڭىزدى.
ەلٸمٸزگە تۇراقتى دامۋ, زاماناۋي تەحنولوگييالاردى تابىستى ەنگٸزۋ جەنە ٶركەندەۋ تٸلەيمٸن. تسيفرلىق بولاشاققا جاسالعان بۇل قادامدار جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشىپ, ازاماتتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەر دەپ ٷمٸتتەنەمٸن.
رايسا ٶسكەنباەۆا, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ق.سەتباەۆ اتىنداعى قازۇتزۋ اۆتوماتتاندىرۋ جەنە اقپاراتتىق تەحنولوگييالار ينستيتۋتى ديرەكتورى:
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا سٶيلەگەن سٶزٸ قازاقستاندا ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارىن قولدانۋ جاعدايىندا ٶتە ٶزەكتٸ جەنە ماعىنالى. پرەزيدەنتٸمٸز مەملەكەتتٸك جەنە قارجىلىق قىزمەتتەردٸ تسيفرلاندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, سوڭعى تٶرت جىلدا قولما-قول اقشاسىز تٶلەمدەر ٷلەسٸ 88%-عا دەيٸن ٶسكەنٸنٸڭ ەسەرلٸ مىسالىن كەلتٸردٸ. جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنەتٸندٸگٸ مەرزٸمدٸ شەشٸم دەپ سانايمىن. 2026 جىلعا قاراي دٷنيەجٷزٸندەگٸ كەسٸپورىنداردىڭ 80%-دان استامى جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن پايدالانادى دەگەن بولجام بار, بۇل قازاقستاندا وسى سالانى بەلسەندٸ دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كٶرسەتەدٸ.
Digital Nomad Residency باعدارلاماسى ارقىلى جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى جەتەكشٸ شەتەلدٸك ساراپشىلاردى تارتۋ – جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا ساراپشىلار قاۋىمداستىعىن دامىتۋ جەنە بٸلٸممەن الماسۋ ٷشٸن تاماشا باستاما. مۇنداي باعدارلامالار يننوۆاتسييالار مەن تەحنولوگييالىق ٶسۋدٸڭ قۋاتتى درايۆەرٸ بولا الادى.
جالپى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سٶيلەگەن سٶزٸندە قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ٸلگەرٸلەۋٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكتٸنٸ پايدالانۋ جٶنٸندەگٸ ستراتەگييالىق كٶزقاراس كٶرٸنٸس تاپقان.
قايراتبەك شەديەۆ, الماتى قالاسى №178 مامانداندىرىلعان ليتسەيدٸڭ ديرەكتورى:
قازٸرگٸ كەزدە جاڭا تەحنولوگييالار قارقىندى دامىپ, قوعام ٶمٸرٸنە دەندەپ كەلەدٸ. تەحنولوگييالىق ٶزگەرٸستەر ەلەمنٸڭ تٶرتٸنشٸ ٶندٸرٸستٸك رەۆوليۋتسيياكەزەڭٸنە قادام باسقانىن كٶرسەتەدٸ. ونىڭ ايعاعى رەتٸندە كٶلٸكتەردٸڭ ادامسىز جٷرۋٸ, 3د پرينتەرلەر ارقىلى عيماراتتاردىڭ سالىنۋى, wi-fi ينتەرنەتتەردٸڭ پايدا بولۋى ارقىلى اقپاراتتاردىڭ الماسۋى, بۇلتتى تەحنولوگييالاردان تەرابايت اقپاراتتاردىڭ ساقتالۋى, جاساندى ينتەللەكت جەنە درونداردىڭ پايدا بولۋى, تاعى باسقا مىسالداردى كەلتٸرۋٸمٸزگە بولادى.
جاساندى ينتەللەكت بٸزدٸڭ تەحنولوگييالىق دامۋىمىزدىڭ نەگٸزگٸ قاينار كٶزٸ بولماق. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سوڭعى كەزدەرٸ ەلٸمٸزدە جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىپ كەلەدٸ. ەلەمدە الداعى بٸرنەشە جىلدا وسى سالاعا 1 تريلليون دوللاردان استام ينۆەستيتسييا قۇيىلادى دەگەن بولجام بار. وعان ينۆەستيتسييا قۇيىلسا, جاساندى ينتەللەكت سالاسى بويىنشا ٶندٸرٸس تە قارقىندى داميدى. ٶندٸرٸس اۆتوماتتاندىرىلسا, تاۋارلار ساپالى بولادى, قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسى ارتادى. ساپا ارتاتىن بولسا, ەلٸمٸزدٸڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸ دە ارتادى. بۇل بٸزدٸڭ ەكونوميكالىق بٸلٸمنٸڭ ارتۋىنا زور سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. بٸلٸم ەكونوميكاسى ارتۋ ٷشٸن بٸزگە ماماندار قاجەت بولادى. بٸلٸكتٸ ماماندار دايارلاۋ ٷشٸن مەكتەپتەن باستاۋ كەرەك.
الماتىداعى №178 مامانداندىرىلعان ليتسەي فيزيكا, ماتەماتيكا جەنە ينفورماتيكا باعىتىندا تەرەڭدەتٸپ بٸلٸم بەرەدٸ. مۇندا روبوت تەحنيكاسى ٷيٸرمەسٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. وقۋشىلار ەر تٸلدە زاماناۋي كومپيۋتەرلٸك باعدارلامالاردى مەڭگەرٸپ, تٷرلٸ جوبا جاسايدى. ول كومپيۋتەرلٸك جەنە, تەحنيكالىق جوبالار. بٸلٸمگەرلەر باعدارلاما تٸلدەرٸن پايدالانا وتىرىپ, «اقىلدى مەكتەپ», «اقىلدى ٷي» نەمەسە «روبوت اربا» سەكٸلدٸ ٶزدەرٸنٸڭ جوبالارىن ۇسىندى. «اقىلدى ٷي», «اقىلدى مەكتەپ» بٸر عانا شاپالاقتىڭ كٶمەگٸمەن ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٷنەمدەۋگە بولادى نەمەسە ەلەكتر شامىن جاققانىن-جاقپاعانىن, كەيدە ۇمىتىپ كەتكەن كەزدە الىستان وتىرىپ باسقارىپ, ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٷنەمدەۋدە, قانداي دا بٸر گاز شىقتى دەلٸك, بالالار قاۋٸپسٸزدٸگٸن ساقتاۋ ٷشٸن ارنايى سيگنالداردى بەرٸپ وتىراتىن داتچيكتەردٸ ورنالاستىرۋعا نەمەسە ەسٸكتەردٸ اۆتوماتتى تٷردە جابۋعا كٶمەك بەرەتٸن وسىنداي قۇرىلعىلاردى ويلاپ تاۋىپ جاتىر. مەكتەپتٸ 3د باقىلاۋدا جان-جاقتى كٶرسەتەتٸن ارنايى باعدارلاما ەزٸرلەدٸ. ولاردىڭ بەرٸ بالالاردىڭ جاساندى ينتەللەكتٸنٸ جاساۋعا العاشقى قادامدارى دەپ سانۋعا بولادى.ٶتكەن جىلى ليتسەيدٸڭ 10 وقۋشىسى تىڭ جوبالار جاساپ, اۆتورلىق ەڭبەكتەرٸنە پاتەنت الدى.
اۆتور: ارايلىم ابايقىزى
