– مەيرامبەك مۇحتارۇلى, ٶزٸڭٸز جەتەكشٸلٸك ەتٸپ وتىرعان ەلوردا ەكٸمدٸگٸنٸڭ باسقارماسى سوڭعى جىلدارى ٸرگەلٸ ٸستەردٸڭ ۇيىتقى بولعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك. دەسە دە, قالادا قولعا الىنعان «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى قالاي جٷزەگە اسىرىلدى? الدىمەن وسى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭٸز.
– دۇرىس ايتاسىز, «تسيفرلىق قازاقستان» جوباسى ارقىلى تەك استانادا ەمەس, ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق اۋماعىندا قىرۋار شارۋا اتقارىلدى. كٶپتەگەن قارجى بٶلٸندٸ, بەرٸ دە ماقساتتى يگەرٸلدٸ دەپ ايتا الامىز. ٶيتكەنٸ, بٷگٸنگٸ تاڭدا تسيفرلاندىرۋ مەسەلەلەرٸ ٶمٸردٸڭ بارلىق دەرلٸك سالاسىندا قولدانىلادى.
بۇعان دەيٸن قالالىق دەڭگەيدە تسيفرلاندىرۋعا قاتىستى مەسەلەلەردٸ 2017 جىلى قولعا الىنعان «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى, سونداي-اق سول جىلى قابىدانعان «سمارت استانا» تۇجىرىمداماسى نەگٸزٸندە جٷرگٸزٸپ كەلدٸك. جوعارىدا ايتقانىمداي, بۇل قۇجاتتار اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستار شاش-ەتەكتەن. ولاردى تٸزبەكتەپ, قايتالاپ جاتۋدىڭ قاجەتٸ جوق دەپ ويلايمىن. سەبەبٸ, جاسالعان جۇمىستار حالىقتىڭ يگٸلٸگٸنە اينالىپ كەتكەنٸنە كٶپ بولدى. قۇجاتتاردىڭ قولدانىلۋ مەرزٸمٸنٸڭ اياقتالۋىنا جەنە بٸرقاتار باعىتتار بويىنشا ٶزەكتٸلٸگٸنٸڭ كەمٸگەنٸنە بايلانىستى جۇمىس اياقتالدى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن سالالىق مينيسترلٸكتٸڭ بيىلعى شٸلدەدەگٸ بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلگەن «اقىلدى» قالالار قۇرىلىسىنىڭ ەتالوندىق ستاندارتىنا سەيكەس جۇمىس ٸستەۋدەمٸز. سونىمەن قاتار ەلوردانىڭ ۋربانيزاتسيياسىنىڭ قارقىنىن جەنە جاقىن بولاشاقتاعى مٸندەتتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, قازٸرگٸ ۋاقىتتا 2022-2024 جىلدارعا ارنالعان «تۇراقتى جەنە تسيفرلىق ەلوردا» تۇجىرىمداماسى ەزٸرلەندٸ. وسى قۇجاتتاردىڭ شەڭبەرٸندە جٷيەلٸ تٷردە تۇرعىندارعا جاعىمدى شارالاردى اتقارىپ جاتىرمىز.
جالپى, بٸز ەلوردالىقتاردىڭ التىن ۋاقىتىن ٷنەمدەپ, ٶزدەرٸن جايلى سەزٸنۋٸ ٷشٸن تسيفرلىق دامۋ باعىتىندا قولدان كەلگەننٸڭ بەرٸن جاسايمىز.
– استانانىڭ باستى پروبلەمالارىنىڭ بٸرٸ كٶلٸك سالاسىندا ەكەنٸن انىق. بٸزدٸڭ بٸلۋٸمٸزشە, مۇندا دا تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتٸ. ەسٸرەسە, جولاۋشىلار تاسىمالىندا كٶلەڭكەلٸ قاراجاتتىڭ جەكەنٸڭ قالتاسىنا كەتٸپ جاتقاندىعى كٶتەرٸلٸپ ەدٸ بٸر جولى. ٸلە-شالا ەلەكتروندى بيلەت جٷيەسٸ ٸسكە قوسىلدى. جالپى, نەتيجە قانداي?
ەلوردانىڭ كٶشە-جول جەلٸسٸن باسقارۋ جٷيەسٸن وڭتايلاندىرۋ جەنە كەڭەيتۋ ٷشٸن ينتەللەكتۋالدى كٶلٸك جٷيەسٸ ەنگٸزٸلدٸ. وسىنىڭ ارقاسىندا تاسىمالداۋ جىلدامدىعى 18 پايىزعا, ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ 40 پايىزعا ارتىپ, ورتاشا جول جٷرۋ ۋاقىتى 20 پايىزعا قىسقارادى.
ديسپەتچەرلٸك جٷيەگە جولاۋشىلار تاسىمالىمەن اينالىساتىن, زامان تالابىنا ساي جابدىقتالعان 1000-نان استام اۆتوبۋس قوسىلعان, مارشرۋتتاردىڭ قوزعالىسى, جولاۋشىلار اعىنىنىڭ ديناميكاسى جەنە تاعى باسقا كٷردەلٸ بٶلٸكتەرٸن بٸرشاما رەتتەدٸك. مۇنىمەن توقمەيٸلسٸپ, توقتاپ قالعان جوقپىز, ەلورداداعى جولاۋشىلار تاسىمالى جەلٸسٸ تۇراقتى نەگٸزدە وڭتايلاندىرىلۋدا.
– «اقىلدى» قالانىڭ بٸر ينديكاتورى – قوعامدىق ورىنداردا قىلمىس پەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتى ازايتۋ ەمەس پە? قوعامدىق ورىنداردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ دە اسا ماڭىزدى دەر ەدٸك. ەندەشە, استانا دا وسى ٷدەدەن شىعۋعا تيٸس. ياعني, جولدار مەن اۋلالارداعى قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا قولعا الىنعان شارۋالاردى دا اتاپ ٶتسەڭٸز...
– ەلوردانىڭ ەربٸر تۇرعىنى ٶزٸن جايلى, ىڭعايلى سەزٸنۋٸ تيٸس. بٸزگە قويىلىپ وتىرعان تالاپ وسى. سوندىقتان, قازىنا قاراجاتى ەسەبٸنەن جٷزەگە اسىرىلعان جوبالار اياسىندا جولدار مەن اۋلالارعا 30 مىڭعا جۋىق بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلىپ, بٸرٸكتٸرٸلگەنٸن ايتۋعا تيٸسپٸز. نەتيجەسٸندە, قوعامدىق ورىندارداعى قىلمىستىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸن 73 پايىزعا, قالا جولدارىندا جول-كٶلٸك وقيعالارىنىڭ سانىن 36 پايىزعا, جول-كٶلٸك وقيعالارىنان بولاتىن ٶلٸم-جٸتٸمدٸ 50 پايىزعا, جول-كٶلٸك وقيعالارىنان جاراقاتتانۋ كٶرسەتكٸشٸن 24 پايىزعا تٶمەندەتتٸك.
پوليتسييا دەپارتامەنتٸنٸڭ مەلٸمەتتەرٸ تٸركەلگەن قىلمىستار دەڭگەيٸنٸڭ 78 پايىزعا كەمٸگەندٸگٸن ايعاقتايدى. سونداي-اق قىلمىستىق جەنە ەكٸمشٸلٸك سيپاتتاعى قىلمىستاردى اشۋدىڭ ەكٸ ەسەگە ارتقانىن بايقاۋعا بللادى.
رەتٸ كەلگەندە ايتا كەتەيٸن, اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا وپەراتسييالىق ورتالىق جوباسى ٸسكە اسىرىلدى, وعان بارلىق ستراتەگييالىق نىساندار قوسىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا استانا قالاسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ اقپاراتتىق-تەلەكوممۋنيكاتسييالىق ينفراقۇرىلىمى, سەرگەك قحا, Iqala, ikomek مونيتورينگ ورتالىعى, «استانا-Innovations» اق, «استانا-ەنەرگييا» اق, «استانا-تەپلوترانزيت» اق, «استانا سۋ ارناسى» جشس, «CTS», اق» استانا-رەك» مەكەمەلەرٸ بار. بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ بٸرىڭعاي ينتەرنەتكە قول جەتكٸزۋ شليۋزٸ ارقىلى بارلىق كۆويكي يەلەرٸن عالامتور جەلٸسٸنە قوسۋ, باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدٸڭ جاڭارتىلعان دەرەكقورلارىمەن انتيۆيرۋستىق قورعاۋ قۇرالدارىن جاڭارتۋ شارالارى قابىلداندى.
وسى ورايدا, بٸر عانا مىسال ايتا كەتەيٸن, «اقىلدى» قالانى باسقارۋ ماقساتىندا ikomek-109 ورتالىعىنا 13 703 بەينەباقىلاۋ كامەراسى ورناتىلسا, جىل سوڭىنا دەيٸن قالاداعى بالاباقشالارعا, مەكتەپتەرگە, ەمحانالارعا جەنە تاعى باسقا وسى سەكٸلدٸ ەلەۋمەتتٸك نىساندارعا قوسىمشا 21 781 كامەرانى بٸرٸكتٸرۋ جوسپارلانۋدا.
نەگٸزٸنەن, كامەرالار ساۋدا ورتالىقتارى, مەشٸتتەر, ٷلكەن ايالدامالار, ۆوكزال سيياقتى ادامدار كٶپ جينالاتىن قوعامدىق ورىنداردى قامتيدى. بۇل رەتتە, قىس مەزگٸلٸندە وپەراتورلار قالالىق بەينەباقىلاۋ جٷيەسٸ ارقىلى قاردى ۋاقتىلى تازالاماۋ, جاڭبىر مەن سۋ تاسقىنى كەزٸندە سۋ باسۋ فاكتٸلەرٸن انىقتاپ, قالالىق كوممۋنالدىق قىزمەتتەرمەن جەدەل پىسىقتاۋعا مٷمكٸندٸك الادى. وپەراتورلار GPS-مونيتورينگ جەنە بەينەباقىلاۋ جٷيەلەرٸن پايدالانا وتىرىپ, قالانى سانيتارلىق تازالاۋعا ارنالعان مامانداندىرىلعان تەحنيكانىڭ جۇمىسىن ٷيلەستٸرەدٸ, بۇل كٶلٸكتەردٸڭ تۇرىپ قالۋ دەڭگەيٸن تٶمەندەتۋگە, كٶلٸك جٷرٸسٸن قىسقارتۋعا جەنە سونىڭ نەتيجەسٸندە كٶلٸكتەردٸڭ جٷرۋٸن, وتىن جەنە جٶندەۋ شىعىندارىن ازايتۋعا ٶتە ىڭعايلى.
– مەيرامبەك مۇحتارۇلى, ايتقاندارىڭىزدىڭ بارلىعىن كٷندەلٸكتٸ كٶرٸپ-بٸلٸپ جٷرمٸز. ياعني, تسيفرلاندىرۋدىڭ يگٸلٸگٸن ەلوردالىقتار سەزٸنٸپ جاتىر دەۋگە ەبدەن نەگٸز بار. دەسە دە, ەمحانالار مەن اۋرۋحانالارداعى احۋالدارعا بايلانىستى تۇرعىندار جيٸ شاعىمدانىپ جاتادى. جالپى, مەديتسينا سالاسىندا دا ساندىق جٷيە كەڭٸنەن قولدانىلا باستاعانى بەلگٸلٸ. ونداعى جٷيەلٸ جۇمىستار ەلٸ دە جالعاستىرۋدى قاجەت ەتەتٸن سىڭايلى.
– ٶزٸڭٸز دە بٸلەسٸز, قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى كٷن ساناپ كٶبەيۋدە. الايدا, قول قۋسىرىپ وتىرعان بٸز جوق. پاندەمييا كەزٸندە دە دەنساۋلىق سالاسىن بٸرشاما العا ٸلگەرٸلەتتٸك دەپ ويلايمىن. دەرٸگەرلەر مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸ كٷن دەمەي, تٷن دەمەي قالالىقتارعا تٸك تۇرىپ قىزمەت ەتتٸ. بٸزدٸڭ ماقساتتارىمىزدىڭ بٸرٸ - مەگاپوليستەگٸ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ وراسان زور قىزمەتٸن جەڭٸلدەتٸپ, قالالىقتارعا وڭتايلى جاعداي تۋعىزۋ. وسى مٷددەدە ەربٸر تۇرعىنعا ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتى جاسالدى, تولتىرۋ 100 پايىزدى قۇرايدى, زەرتحانالىق زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەلەرٸ, ەلەكتروندى رەتسەپتتەر, ەڭبەككە جارامسىزدىق پاراقتارى ەلەكتروندى فورماتتا – «دامۋمەد» قوسىمشاسى ارقىلى بەرٸلەدٸ.
استانا قالاسىنداعى تەگٸن مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ كەپٸلدٸك بەرٸلگەن كٶلەمٸ مەن مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ شەڭبەرٸندە مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتۋگە كەلٸسٸم-شارت جاساسقان 118 مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ بارلىعى تولىقتاي مزرك جەنە «ساقتاندىرۋ» اقپاراتتىق جٷيەلەرٸمەن بٸرٸكتٸرٸلگەن مەديتسينالىق اقپاراتتىق بازاعا ەنگٸزٸلدٸ.
وسى سەكٸلدٸ جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسا بەرەدٸ. ٶيتكەنٸ, بٸز بٸر ورىندا تۇرىپ قالۋدى قالامايمىز. ۋاقىتتىڭ ٶزٸ وسىنى تالاپ ەتٸپ وتىر. زامان اعىمىنا ٸلەسۋ كەرەك. سالاداعى سان مىڭ پروبلەمانى بٸر پەستە شەشە سالۋ مٷمكٸن ەمەس. بۇل ورايدا, دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىمەن بٸرلەسە جۇمىس ٸستەي بەرەتٸن بولامىز.
– ٶزٸڭٸز باسقارىپ وتىرعان باسقارمانىڭ ەڭ ماڭىزدى شارۋالارىنىڭ بٸرٸ – جەر قاتىناستارىن تسيفرلاندىرۋ ەكەنٸن بٸلەمٸز. سوڭعى جىلدارى «استانا قالاسىنىڭ گەواقپاراتتىق ورتالىعى», ياعني «ەلوردانىڭ تسيفرلىق ەگٸزٸن» ٸسكە اسىرۋ اياسىندا كٶپتەگەن شارۋا اتقارىلدى دەپ ويلايمىن. سولاردىڭ ٶز اۋزىڭىزدان ەستٸسەك...
– يە, بٸز بۇل باعىتتا قىرۋار جۇمىس اتقاردىق دەپ ايتا الامىن. مەسەلەن, 801 شارشى شاقىرىم كٶلەمٸندەگٸ ەلوردانىڭ جەر تەلٸمدەرٸ 1 پيكسەلگە 3 سم دەلدٸكپەن تسيفرلاندى. ەلوردانىڭ تسيفرلىق رەلەف مودەلٸ مەن تسيفرلىق جەرگٸلٸكتٸ مودەلٸ تولىعىمەن سالىندى, سالىنعان بٶلٸگٸنٸڭ 3D مودەلدەرٸ 100 پايىز قۇرىلدى, قالا اۋماعىنىڭ تولىقتاي (2D كارتاسى) تسيفرلاندىرىلدى.
قالانىڭ نەگٸزگٸ ينجەنەرلٸك جەلٸلەرٸ دە ساندىق جٷيەگە كٶشٸرٸلدٸ. سونداي-اق جەر قاتىناستارى, سەۋلەت جەنە قالا قۇرىلىسى بويىنشا 15 مەملەكەتتٸك قىزمەت تسيفرلىق فورماتقا اۋىستى. تسيفرلانعان ينجەنەرلٸك جەلٸلەر كٶلەمٸ – 16 000 شاقىرىمنان اسادى. ينجەنەرلٸك-گەودەزييالىق جۇمىستاردىڭ نەتيجەلەرٸ بويىنشا ماگيسترالدىق جەنە اۋلاٸشٸلٸك جەلٸلەردٸڭ 205 000 ۇڭعىماسى زەرتتەلدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا گەوپورتال اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك بويىنشا اتتەستاتسييالاۋدان ٶتۋدە.
– مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ تسيفرلاندىرۋ دا الدىڭعى لەكتەگٸ جۇمىستاردىڭ قاتارىندا ەدٸ. بۇل سالاداعى سوڭعى جاڭالىقتارمەن بٶلٸسەسٸز بە?
– ايتىپ وتىرعانىڭىز جٶن. مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ تسيفرلانعانى, ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ ۋاقىتىن تيٸمدٸ جۇمساۋعا, جۇمىسىن جەڭٸلدەتۋگە, سىبايلاس جەمقورلىق تەۋەكەلدەرٸن ازايتۋعا باعىتتالادى. قازٸرگٸ كەزدە جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸك 164 مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتەدٸ دەسەك, سونىڭ بارلىعىن ەلەكتروندى فورماتتا الۋعا بولادى. بٷگٸنگٸ ۋاقىتتا بٸز مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ كٶرسەتۋدٸڭ بيزنەس-پروتسەستەرٸن جەنە جاسىرىن مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر مەن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ فۋنكتسييالارىن ٷنەمٸ انىقتاپ, اۆتوماتتاندىرۋدامىز.
قازٸرگٸ تاڭدا باسقارما مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسە وتىرىپ, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ ەلەكتروندى تٷردە كٶرسەتۋدٸ كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ بويىنشا تۇراقتى نەگٸزدە شارالار قابىلداۋدا. مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ كٶرسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ەكٸمدٸكتٸڭ قۇرىلىمدىق بٶلٸمشەلەرٸمەن «ازاماتتارعا ارنالعان ٷكٸمەت» مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسى» كەاق ەلوردا بويىنشا فيليالىنىڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر كٶرسەتۋ بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸنە 6 وقىتۋ سەمينارى ٶتكٸزٸلدٸ.
حالىقتى مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىمەن قامتۋ 52 مىڭ ادامدى قۇرادى. مەسەلەن, 2022 جىلدىڭ 1 توقسانىندا ەكٸمدٸك 25-تەن استام باسىلىمدى ورنالاستىردى.
– مەيرامبەك مۇحتارۇلى, جاڭا سٶزٸڭٸزدٸڭ اراسىندا IQala قالالىق قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعى تۋرالى ايتىپ قالدىڭىز. وسى ورتالىق جايىندا وقىرماندارىمىزعا كەڭٸرەك ماعلۇمات بەرسەڭٸز.
– راس, ەلوردادا تۇرعىندارعا ىڭعايلى بولۋ ٷشٸن iQala ورتالىعى جۇمىس ٸستەيدٸ, وندا بٸر تەرەزە قاعيداتى بويىنشا تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق سەكتوردى ۇيىمداستىرۋ بويىنشا قىزمەتتەردٸ الۋعا بولادى. بۇرىن قىزمەت كٶرسەتۋدٸڭ رەگلامەنتٸ بولماعان. مەسەلەن, ازامات پەتەر ساتىپ العاننان كەيٸن بارلىق مونوپوليستەردٸ ارالاپ, ەرقايسىسىمەن جەكە-جەكە كەلٸسٸم-شارت جاساسىپ, سان مەرتە تەلەفون سوعىپ, قۇجاتتارىنىڭ دايىندىعىن بٸلٸپ وتىرۋى كەرەك ەدٸ, بۇل ٷردٸس بٸر ايعا سوزىلاتىن. ەندٸ كەز كەلگەن تۇرعىن مۇنداي جاعدايدا iqala.kz سايتىندا ٶتٸنٸش بەرٸپ, 3-5 كٷننٸڭ ٸشٸندە قۇجاتتارىنىڭ دايىندىعى تۋرالى سمس-حابارلاما الا الادى. دەمەك, ورتالىقتىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ سول, كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتٸ الۋشىنىڭ فرونت-وفيس وپەراتورىنا حابارلاسىپ, https://www.iqala.kz/ سٸلتەمەسٸنە ٶز بەتٸنشە كٸرٸپ, قىزمەتتەردٸ الۋ مٷمكٸندٸگٸ بار.
ەلوردالىق iQala ەلدەگٸ بٸرەگەي قىزمەت الۋ الاڭى بولدى. بيىلدان باستاپ iQala ٷلگٸسٸمەن ەلٸمٸزدٸڭ ايماقتارىندا «كوممۋنالدىق حقكو» اشىلا باستادى. ورتالىق ٸرگە قالاعاننان بەرٸ بارلىعى 133 قىزمەت تٷرٸ جٷزەگە اسىرىلدى, 450 مىڭنان استام قىزمەت كٶرسەتٸلدٸ.
ورتالىق كەلەسٸ ۇيىمداردىڭ قىزمەتتەرٸن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ: «استانا-رەك» اق, «استاناەنەرگوسبىت» جشس, «استانا ەنەرگييا ساتۋ كومپانيياسى» جشس, «استاناتەپلوترانزيت» اق, «استاناسۋارناسى» مكك, «استانابتو» جشس, «Clean city» جشس, «SPK Astana Development» جشس - «1000 ورىن», «قازاقتەلەكوم» اق, «ELORDA ECO SYSTEM» شجق مكك.
– ەندٸ استاناداعى بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا ورالساق, كەيٸنگٸ بۋىندى جاڭا تەحنولوگيياعا باۋلۋ جۇمىستارىنا تسيفرلاندىرۋ باسقارماسى دا ٷلەس قوسىپ جاتىر ما?
– ەرينە, بٸز مٷددەمٸز ساي كەلەتٸن باسقارمالاردىڭ بارلىعىمەن بٸرلەسە ەڭبەك ەتۋدەمٸز. قازٸر قالادا 3 IT مەكتەپ بار (№ 8, 73, 85), ولار باعدارلامالاۋ نەگٸزدەرٸ (باعدارلامالاۋ تٸلدەرٸ, كومپيۋتەرلٸك گرافيكا), web-ماستەر; بەينە تەحنولوگييالار; موبيلدٸ قوسىمشالاردى ەزٸرلەۋ; موبيلدٸ روبوتوتەحنيكا (بٸلٸم بەرۋ روبوتوتەحنيكاسى, ەلەكترونيكا جەنە مەحاترونيكا); عىلىمي-زەرتتەۋ (قۇرالدار مەن جاڭا تەحنولوگييالاردى جاساۋ جەنە وقىتۋ) باعىتتارىن قامتيدى. سونىمەن قاتار بٷگٸنگٸ كٷنٸ وقۋشىلار سارايىندا مىڭنان استام بالاعا بٸلٸم بەرەتٸن ەل-فارابي اتىنداعى «تانىم» كرەاتيۆتٸ تەحنولوگييالار ورتالىعى جۇمىس ٸستەپ جاتىر. ەندٸ جىل سوڭىنا دەيٸن 5 مىڭنان استام وقۋشىعا بٸلٸم بەرەتٸن «Sana» شىعارماشىلىق بٸلٸم بەرۋ ورتالىعىن اشۋ جوسپارلانۋدا.
سوڭعى كەزدەرٸ اتا-انالار بالالارىنىڭ مەكتەپتە تاماقتانۋىن باقىلاي الاتىن «مەكتەپتەگٸ تاماقتى قولما-قول اقشاسىز تٶلەۋ» جوباسى ەنگٸزٸلدٸ. سونىمەن قاتار, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تاماعىن ساتىپ الۋ اۆتوماتتاندىرىلدى, بۇل ٶز كەزەگٸندە مەكتەپتەگٸ تاماقتاندىرۋ ساپاسىن ارتتىردى. سونداي-اق قالاداعى مەكتەپتەرگە 4,6 مىڭنان استام بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلدى. ەر بٸلٸم بەرۋ نىسانىندا – 92 مەكتەپتە, 94 بالاباقشادا, 8 كوللەدجدە (بارلىعى 190) 24 كامەرادان بار. قاۋٸپسٸزدٸك تسيفرلىق بەينەباقىلاۋ 90 پايىزدى قۇرايدى.
– بٸزدٸڭ بٸلۋٸمٸزشە, قازٸر ەلەمنٸڭ دامىعان مەملەكەتتەرٸ 5G تالشىقتى ينتەرنەت جەلٸسٸنە قول سوزىپ جاتىر, بٸراز قالالار بۇل يگٸلٸككە قول جەتكٸزٸپ ٷلگەردٸ. ال بٸزدٸڭ استانامىزدا قاشان ٸسكە قوسىلادى? جالپى, مۇنىڭ پايداسى تۋرالى ايتىپ بەرە الاسىز با?
– بۇل سۇراق تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇزٸرەتٸندە, سول سەبەپتٸ قوسىلۋ مەرزٸمٸن سولاردان الۋعا بولادى. دەسە دە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸنٸڭ ۆيتسە-مينيسترٸ اسحات ورازبەك 5G جەلٸسٸمەن نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت جەنە بارلىق وبلىس ورتالىقتارىن قامتۋ جوسپارلانعانىن ايتقان بولاتىن. بيىل راديوجيٸلٸكتەر بويىنشا 5G اۋكتسيونىن ٶتكٸزۋ جوسپارلانىپ جاتقانىنان حاباردارمىن. اۋكتسيون رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ٷش قالادا جەنە بارلىق وبلىس ورتالىقتارىندا ٶتكٸزٸلەدٸ. وپەراتورلارمەن اۋكتسيونعا دايىندىق, مٸندەتتەمەلەردٸ قوسا العاندا, سيپاتتامالاردى ەزٸرلەۋ بويىنشا تيٸستٸ جۇمىس جٷرگٸزٸلەدٸ دەگەن دە اقپارات بار.
5G زاتتار ينتەرنەتٸ تەحنولوگيياسىنىڭ (IoT) ٶسۋٸن جەنە دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدٸ قولدايدى, ال بۇل – اسا جىلدام بٸرىڭعاي جەلٸ ارقىلى كەدەرگٸسٸز قوسىلىپ, دەرەكتەر الماساتىن ميلليونداعان قۇرىلعىلار. موبيلدٸ ينتەرنەتتٸڭ بەسٸنشٸ دەۋٸرٸ بٷكٸل ەلەم بويىنشا ينكليۋزيۆتٸ جەنە تۇراقتى تسيفرلىق قوعامدار قۇرۋعا جەردەمدەسە وتىرىپ, تسيفرلىق كەلەشەكتٸڭ قوزعاۋشى كٷشٸنە اينالادى.
– مەيرامبەك مۇحتارۇلى, ەلوردالىقتارعا ينتەرنەت جەلٸلەرٸ قانشالىقتى قول جەتٸمدٸ? سوعان مونيتورينگ جٷرگٸزٸلٸپ تۇرا ما?
– تسيفرلاندىرۋ جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر باسقارماسى "استانا Innovations" اق-مەن بٸرلەسٸپ, استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارىمەن جەنە بەلسەندٸلەرٸمەن ساپاسىز بايلانىس جەنە موبيلدٸ ينتەرنەت تۋرالى ٶتٸنٸشتەر بويىنشا كەزدەسۋلەر ٶتكٸزۋدە. ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىمەن جەنە تٸركەلگەن بايلانىس وپەراتورلارىمەن ىنتىماقتاستىق شەڭبەرٸندە بازالىق ستانتسييالاردى ورناتۋعا انتەننا-دٸڭگەك قۇرىلىستارىن سالۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
سونىمەن قاتار, "استانا-اەك" اق-مەن بٸرلەسە ينۆەستورلاردى تولىق قارجىلاندىرۋ ەسەبٸنەن ەلوردانىڭ تۇرعىن ٷي الاپتارىندا ەلەكتر بەرۋ جەنە جارىقتاندىرۋ تٸرەكتەرٸ بويىنشا وپتيكالىق بايلانىس جەلٸلەرٸن جٷرگٸزۋ مەسەلەسٸ پىسىقتالدى. سونداي-اق, "قازاقتەلەكوم" اق-مەن بٸرلەسٸپ تۇرعىن ٷي الاپتارىندا تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلٸلەرٸمەن جابىلماعان ايماقتاردا پايدالانىلاتىن 4G تەحنولوگيياسى بويىنشا جوعارى جىلدامدىقتى سىمسىز ينتەرنەت FWA (Fixed Wireless Access) تەحنولوگييالارى ەنگٸزٸلۋدە.
قازٸردٸڭ ٶزٸندە پروبلەمالى اۋماق سانالىپ كەلگەن, قالانىڭ ٸرگەسٸندەگٸ «كٶكتال-2» شاعىن اۋدانىنىڭ العاشقى ابونەنتتەرٸ ينتەرنەتكە قوسىلدى. تۇرعىندار تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلٸلەرٸن پايدالانا وتىرىپ, جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت پەن تسيفرلىق تەلەۆيدەنيە قىزمەتتەرٸمەن قامتاماسىز ەتٸلدٸ. زاماناۋي GPON تەحنولوگيياسى جارىقتاندىرۋ باعانالارى مەن ەلەكتر جەلٸلەرٸنٸڭ بويىمەن جۇمىس ٸستەيدٸ. بارشىن, قۇلانٶتپەس, ساۋمالكٶل, ايدارلى, اقمولا, ۇلىتاۋ جەنە سيياقتى كٶشەلەر بويىندا ورنالاسقان 200 ٷي قوسىلۋعا دايىن.
ايتا كەتەيٸن, GPON تەحنولوگيياسىنىڭ (Gigabit Passive Optical Network) باستى ارتىقشىلىعى جوعارى جىلدامدىعى جەنە سىمدارسىز بٸر جەلٸدە بٸردەن بٸرنەشە تسيفرلىق قىزمەتتەردٸ قوسۋ مٷمكٸندٸگٸ بار. GPON تەحنولوگيياسى ابونەنتتٸڭ ٷيٸنە وپتيكالىق كابەل تارتۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت, جۇمىستارىڭىزعا جەمٸس تٸلەيمٸن!
