باۋىرلاس ەلدەر, باۋىرلاس ۇلت. بٸراق, بٷگٸنگٸ ٶمٸرگە, بولاشاق دامۋعا قاتىستى كٶزقاراستارى ەكٸ بٶلەك.
بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 70-شٸ سەسسيياسىندا سٶز سٶيلەگەن لۋكاشەنكو «باتىس پەن اقش ەلەمٸنەن» قايمىعاتىنىن اڭعارتىپ السا, اعىلشىنشا سٶيلەگەن پوروشەنكو ٶز بايانداماسىندا نەگٸزٸنەن رەسەي اگرەسسيياسى تۋرالى ايتتى.
لۋكاشەنكو نە دەدٸ?
كسرو قۇلاعاننان سوڭ مەملەكەتتەر اراسىنداعى «قىرعي-قاباق» جوعالادى, ەسكەري قاقتىعىستار تىيىلادى دەپ توپشىلاعانبىز. ولاي بولماي شىقتى. ەلەم ەلٸ دە تۇراقسىز. بۇۇ-نىڭ جۇمىسىن جوققا شىعارمايمىن. بٸراق... كٷنٸ كەشە عانا ۇيىمنىڭ الداعى 15 جىلعا ارنالعان جوسپارىن قابىلدادىق. 5 ستراتەگييالىق باعىتتان تۇرادى. بۇلار: ادام, عالامشار, دامۋ, بەيبٸتشٸلٸك جەنە ەرٸپتەستٸك. يە, ماڭىزدى. بٸراق ورىندالارىنا كٷمەن كٶپ. ٶيتكەنٸ ادامزات ٶركەنيەتٸ ەلٸ دە ٶتكەن دەۋٸردە ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر. ەسكٸ جارالار قايتا قوزۋدا.
بۇۇ دەگەنٸمٸز – بٸز. بٸزدٸڭ ٸس-ەرەكەتٸمٸز قانداي بولسا, ەلەم دە سونداي كەيٸپكە ەنبەك.
حالىقارالىق قاتىناستار تۋرالى
حالىقارالىق قاتىناستار ٶتە نەزٸك دٷنيە. وسى نەزٸك دٷنيەنٸڭ جٸبٸ ٷزٸلگەلٸ تۇر. حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸك ٷلكەن داعدارىستا. گەوساياسي ويىندارعا ارالاسىپ كەتكەن كٷللٸ ەلەم قالقادا جاڭا ەرٸ قاۋٸپتٸ تەررورلىق توپتاردىڭ پايدا بولعانىن اڭعارماي قالدى. جاھاندىق ويىنشىلار بٸر-بٸرٸنە سەنبەيتٸن, بٸر-بٸرٸنە دەس بەرمەيتٸن بولدى. بٸر-بٸرٸن تىڭداعاسى, سٶزٸنە قۇلاق اسقىسى جوق. بۇرىنعى «قىرقي-قاباق سوعىستىڭ» دەۋٸرٸنە قايتا اينالىپ كەلدٸك. انىعى, الاپات سوعىستىڭ الدىندا تۇرمىز.
دەموكراتييا تۋرالى
بٸر مەملەكەت باسقا بٸر مەملەكەتكە ٶزٸنٸڭ دامۋ ٷلگٸسٸن تىقپالاعىسى, كٸرٸكتٸرگٸسٸ كەلەدٸ. مۇنىڭ سالدارى قانداي? سىرتتان ارالاسۋدىڭ نەتيجەسٸندە «تٷرلٸ-تٷستٸ» رەۆوليۋتسييالار بٸر ەلدەن بٸر ەلگە كٶشٸپ قونىپ جٷر, بٸر كەزدە تۇراقتى مەملەكەتتٸ بٸر كٷندە حاوستاعى ەلگە اينالدىرۋ «دەستٷرگە» ەندٸ. مۇنىڭ بەرٸن دەموكراتييامەن كٶلەگەيلەيتٸن بولدىق. بٸراق, ۋەدە ەتٸلگەن دەموكراتييانىڭ ورنىنا ٷلكەن قايعى كەلدٸ. تۇرعىنداردىڭ تۋعان وتانىنان قاشۋىنا تۋرا كەلٸپ جاتىر.
لۋكاشەنكو: سىرتتان ارالاسۋدىڭ نەتيجەسٸندە «تٷرلٸ-تٷستٸ» رەۆوليۋتسييالار بٸر ەلدەن بٸر ەلگە كٶشٸپ قونىپ جٷر, بٸر كەزدە تۇراقتى مەملەكەتتٸ بٸر كٷندە حاوستاعى ەلگە اينالدىرۋ «دەستٷرگە» ەندٸ.
دەرجاۆالار جايىندا
ەلەمدٸ بيلەگٸسٸ كەلگەن دەرجاۆالار ٶزٸنٸڭ كٷشٸ مەن ەكونوميكالىق قۋاتىن پايدالانىپ, بەلگٸلٸ بٸر ەلدەگٸ ىقپالىن ٷلكەيتە, زورايتا تٷسكٸسٸ كەلەدٸ. سايىپ كەلگەندە ەلەم ەزٸر بۇۇ-نىڭ حالىقارالىق قۇقىق پرينتسيپٸندە بەكٸتٸلگەن جارعىدان باس تارتۋدىڭ الدىندا تۇر. حاوستىڭ كٶكەسٸن سوندا كٶرەمٸز...
ۇرپاق تۋرالى
بٸز بەرٸمٸز دە بولاشاقتىڭ, بولاشاق ۇرپاقتىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸمٸزدٸ سەزٸنۋٸمٸز كەرەك. ناقتىراق ايتسام, ٶزٸمٸزدەن كەيٸن ارتىمىزعا نە قالدىراتىنىمىزدى ويلانۋعا تيٸسپٸز.
كەيٸنگٸ كەزدە كەيبٸر ەلدەر «تولىق بوستاندىق» تۋرالى ۇرانداتىپ جٷر. مۇنداي بوستاندىق قوعامدى ۇستاپ تۇراتىن قۇندىلىقتاردى قيراتىپ جاتىر. وتباسى, مورال, ار-ۇيات. ادام قۇقىعىن قورعايمىز. ٷكٸمەتتٸ قۇلاتىپ, بٷتٸن بٸر مەملەكەتتٸ قيراتىپ جاتقاندار وسى ۇرانمەن اقتالاتىن سيياقتى.
قايتالاپ ايتايىن, بەلارۋس جەرٸندە انارحييا, حاوسقا زورلىق زومبىلىققا ەشقاشاندا جول بەرٸلمەيدٸ. ەشقانداي لوزۋنگتەرگە الدانبايمىز, مۇنىڭ ٸشٸندە دەموكراتييا دا بار.
ٶز ەلٸ جايىندا
ادامزات ححٸ عاسىرعا كٶپتەگەن ەلسٸز ەرٸ تيٸمسٸز مەملەكەتتەرمەن اياق باستى. ەلسٸز مەملەكەت دەگەن نە? ەلسٸز مەملەكەتتە زاڭ ورىندالمايدى, تۇراقسىزدىق, تەڭسٸزدٸك, كەدەيلٸك جايلاعان, جاستاردىڭ ٶمٸر سٷرۋگە دەگەن ۇمتىلىسى جوق.
سوڭعى 20 جىل بويىنا بٸز, بەلارۋس مەملەكەتٸ ەلەۋمەتكە باعىتتالعان ەكونوميكالىق تەۋەلسٸز مەملەكەت قۇردىق. «وتان – وتباسىنان باستالادى». بٸز بٸرٸنشٸ كەزەكتە وتباسىنىڭ مەسەلەسٸنە كٶڭٸل بٶلەمٸز. كەيبٸر ەلدەردە دەستٷرلٸ وتباسىنىڭ قابىرعاسى قيراتۋدا. جاڭا ەلەۋمەتتٸك «نوۆاتسييالار» پايدا بولىپ جاتىر... دەموكراتييانى جالاۋ ەتكەندەر مۇنى تابيعي, قالىپتى دٷنيە رەتٸندە قابىلداڭدار دەيدٸ. ولاي بولسا ەرتەڭگٸ كٷنٸ بالانى كٸم تۋادى? بٸز ٶز تاراپىمىزدان نەمەرە, شٶبەرەلەرٸمٸزدٸڭ بابالاردان قالعان قۇندىلىقتاردى, دەستٷر مەن مەدەنيەتتٸ ساقتاۋىنا بارىنشا كٷش سالامىز.
پوروشەنكو نە دەدٸ?
ورىس اگرەسسيياسى تۋرالى
ۋكراينا ورىس اگرەسسيياسىنا قارسى تۇرا وتىرىپ جٷيەلٸك رەفورمالار ەندٸرۋدە. كرەمل بٸزگە كەدەرگٸ بولعىسى كەلەدٸ. ۋكراين حالقى تاڭداپ العان دەموكراتييالىق (ەۋروپالىق) دامۋ جولىن رەسەي كٶرە الماي وتىر.
قىرىم جەنە دونباسس تۋرالى
قىرىمدى باسىپ العان رەسەيلٸك اگرەسسييا جەنە دونباسستاعى وقيعالار سالدارىنان مىڭداعان ادام ٶلدٸ. رەسەيمەن اراداعى سوعىس ۋكرايناعا ەكولوگييالىق جەنە ەپيدەميولوگييالىق قاۋٸپ تٶندٸرٸپ وتىر. سوعىس جٷرٸپ جاتقان ەلدٸڭ شىعىسىنداعى حيمييالىق وشاقتار اسا قاۋٸپتٸ. تٸپتٸ تەحنوگەندٸ اپات بولۋى مٷمكٸن.
سوعىستىڭ شىعىنى جايلى
ورىس اگرەسسيياسىنىڭ سالدارىنان كەدەيلٸكتٸڭ جاڭا فورمالارى, اتاپ ايتقاندا – اياقاستى جەنە كٷتپەگەن كەدەيلٸك پايدا بولدى. شىعىستاعى سوعىستىڭ كەسٸرٸنەن 1,5 ملن ادام ۋكراينانىڭ ٶز ٸشٸندە قونىس اۋدارۋعا مەجبٷر بولدى. ۋكرايندىق دونباسستاعى سوعىستىڭ ەربٸر كٷنٸ بٸزگە 5 ملن. دوللارعا شىعادى. سوعىس بولماسا, بٸز بۇل اقشانى ەلدٸڭ دامۋىنا باعىتتار ەدٸك. قازٸرگٸ كٷنٸ ۋكراينانىڭ ٶز ٸشٸندە قونىس اۋدارۋعا مەجبٷر بولعان 1,5 ملن ادام ايماقتىق قانا ەمەس, تۇتاس مەملەكەتتٸك دەڭگەيدەگٸ پروبلەماعا اينالىپ وتىر.
پوروشەنكو: ۋكرايندىق دونباسستاعى سوعىستىڭ ەربٸر كٷنٸ بٸزگە 5 ملن. دوللارعا شىعادى. سوعىس بولماسا بٸز بۇل اقشانى ەلدٸڭ دامۋىنا باعىتتار ەدٸك.
ول نەدەن ٷمٸتتٸ?
ەسكەري اگرەسسيياسى اياقتالعاننان كەيٸن ۋكراينا دونباسس پەن قىرىمدى قول استىنا قايتارعان سوڭ ميلليونداعان ادامدارعا بۇرىنعى ٶمٸرٸ مەن تۇرمىسىنا قايتىپ كەلۋگە جاعداي جاساۋ كەرەك. بٸز بۇل مٸندەتتٸ ورىنداۋعا ەزٸرمٸز, الايدا بٸزگە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ كٶمەگٸ قاجەت.
كەڭەستٸك يدەولوگييا تۋرالى
بٸز ورىس اگرەسسيياسىنا قالاي قارسى تۇرۋدى عانا ويلاپ جٷرگەن جوقپىز. ۋكراينا مەن ەۋروپا وداعىنىڭ اياسىنداعى كەلٸسٸمشارت نەگٸزٸندە ۋكراين قوعامىنىڭ وي-ساناسىن ٶزگەرتۋگە كٷش سالىپ جاتىرمىز. بٸرٸنشٸدەن, بۇل كوررۋپتسييامەن كٷرەس. كوررۋپتسييادان ارىلساق, كەڭەستٸك پسيحولوگييادان دا قۇتىلامىز. قازٸرگٸ ۋكراين قوعامىنداعى «جامان ەدەتتەردٸڭ» كٶپشٸلٸگٸ بٸزگە كوممۋنيستٸك يدەولوگييادان جۇققان.
تاعى دا رەسەي تۋرالى
ەزٸرگٸ ەلەمگە اگرەسسيۆتٸ, وزبىر, ٶزٸمشٸل يدەولوگييادان قۇتىلاتىن كەز كەلدٸ. مۇنداي يدەولوگييالار ەلٸ دە ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر. كٸمدٸ مەڭزەپ وتىرعانىمدى جاقسى بٸلەسٸزدەر. مۇنداي يدەولوگييالاردا ادام قۇقىعى مەن بوستاندىعى تابانعا تاپتالادى. مۇنداي يدەولوگييامەن ٶمٸر سٷرەتٸن ەل كٶرشٸ مەملەكەتكە شابۋىل جاساسا دا ونىسىن ٶز تاراپىنان اقتاپ الادى. ٶزٸنە كٸر جۇقتىرمايدى. مىنانى تٷسٸنۋ كەرەك: بەيبٸتشٸلٸك پەن بوستاندىق بولماي, ەشقانداي تۇراقتى دامۋ بولمايدى.
دايىنداعان, دۋمان بىقاي
قىزىقتى دەموتيۆاتورلار...
