2025 جىلدىڭ قاڭتار-اقپان ايلارىندا ەلٸمٸزگە 17,9 مىڭ توننا كارتوپ شەتەلدەن ەكەلٸنگەن. بۇل - ٶتكەن جىلعى كٶرسەتكٸشتەن ەكٸ ەسە ارتىق كٶلەم. ەڭ باستىسى, بٸزدٸڭ بٷگٸندەرٸ جەپ جٷرگەنٸمٸز – قىتايدىڭ, پەكٸستاننىڭ كارتوبى. ال بۇل قازاقستاننىڭ ٶز ٶنٸمٸ جوق دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. مەسەلەن, كەشە سقو-نىڭ تۇراقتاندىرۋ قورىننان قىسى-جازى جاتىپ قالعان 90 توننا ارتىق كارتوپ تابىلىپ, جەرگٸلٸكتٸ باق ۋ-شۋ بولدى. "سولتٷستٸك" ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸك كورپوراتسيياسى مۇنشا كٶلەمدەگٸ كارتوپتىڭ دەر ۋاقىتىندا حالىققا نەگە جەتپەگەنٸن جەرگٸلٸكتٸ جۋرناليستەرگە تٷسٸندٸرە دە المادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ٶڭٸردەگٸ ەكك باسشىسىلىعىنا: "تۇراقتاندىرۋ قورىنداعى ارزان كارتوپ (1 كەلٸسٸ 115 تەڭگەلٸك) وسى كٷنگە دەيٸن نەگە دٷكەن سٶرەلەرٸنە شىقپاعان" دەگەن ناقتى سۇراق قويىلدى.
ول: "بۇل ساۋالعا مەن جاۋاپ بەرە المايمىن, نە ايتاتىنىمدى دا بٸلمەيمٸن" دەپ اعىنان جارىلعان. كٶپ ۇزاماي جۋرناليستەر الدىنا قايتا شىققان "سولتٷستٸك" ەكك" باسقارماسى تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى عامالي جۇماشەۆ: "200 توننا كارتوپتىڭ 160 تونناسىن بٸز يگەردٸك, ال قالعان 90 توننانى (بٷلٸنٸپ كەتپەسٸ ٷشٸن) جەكە كەسٸپكەرگە بەردٸك, ول كٷزدە تۋرا وسىنداي كٶلەمدە قورعا كارتوپ ەكەلٸپ قوياتىن بولدى", - دەدٸ. "كەسٸپكەرگە نەگە بەرەسٸز, ەلدە بٸزدٸڭ دٷكەندەردە كارتوپقا سۇرانىس جوق پا, سوندا بۇل ارتىلعان كٶلەم بە" دەپ ارتىنشا قارشا بوراعان سۇراقتارعا شەندٸ جاۋاپ بەرمەۋدٸ جٶن كٶردٸ.
كارتوپتىڭ 1 كەلٸسٸ - 1300 تەڭگە
دەمەك, تۇراقتاندىرۋ قورلارىندا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزدى تاۋار بارىنا قاراماستان ەلٸمٸزدەگٸ دٷكەندەردە تاپشىلىق تۋىنداپ, باعالار ەسەلەپ ٶسە بەرگەن. مەسەلەن, كٷنٸ كەشە الماتىداعى سۋپەرماركەتتەردٸڭ بٸرٸندەگٸ كارتوپ باعاسى كٶپتٸڭ جاعاسىن ۇستاتقانى بەلگٸلٸ.
1 كەلٸسٸ – 1300 تەڭگە! تٸپتٸ, ساۋدا مينيسترلٸگٸنٸڭ ٶزٸ بۇل رەتتە تٷسٸنٸكتەمە بەرۋگە مەجبٷر بولدى. ەبٷيٸر بولعاندا, الماتىلىقتار شىعىندانعان بۇل كٶكٶنٸستٸ شەتەلدٸڭ ەمەس, تٷركٸستاننىڭ فەرمەرلەرٸ ٶسٸرٸپتٸ. مينيسترلٸك باعانى تەكسەرگەندەرٸن, بٸراق ەشقانداي بۇزۋشىلىق تٸركەلمەگەنٸن ايتقان. ال باعا ٶسٸمٸ ماۋسىمدىق سيپاتقا يە, ياعني ۋاقىتشا نارىقتىق قۇبىلىس دەپ تٷسٸندٸرگەن. بٸر اپتادان سوڭ مۇنداي باعا بولمايتىنىن دا ناقتىلاپتى.
شەكارادا ٸرٸپ-شٸرٸگەن كارتوپ
"ٶندٸرٸس – ٶزٸمٸزدٸكٸ" دەمەكشٸ, بيىل قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ٶزبەكستانمەن شەكاراسىندا مىڭداعان توننا كارتوپ شٸرٸپ قالعانى بەلگٸلٸ. سەبەبٸ, پاۆلوداردان تاشكەنتكە جەتكٸزٸلۋگە تيٸس كارتوپتى اۋىل شارۋاشىلىعى بٶلٸمٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ "تەكسەرەمٸز" دەپ, سارىاعاش شەكاراسىندا توقتاتقان. سٶيتٸپ 10 كٷن بويى شەنەۋنٸكتەر قۇجات تەكسەرٸپ جٷرگەندە, 43 ۆاگونعا ارتىلعان كارتوپ بۇزىلا باستاعان. وسىلايشا نە جۇرتقا, نە ٶزدەرٸنە بۇيىرماعان كٶكٶنٸسكە يە كەسٸپكەرلەر قۇزىرلى ورگاندارمەن سوتتاسۋعا نيەتتٸ ەكەندٸكتەرٸن مەلٸمدەگەن. ونىڭ ارتى نەمەن تىنعانى بٸزگە بەيمەلٸم. باستىسى, وسىدان-اق وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەرگە دەگەن بيلٸكتٸڭ قارىم-قاتىناسى قانداي ەكەنٸن اڭعارا بەرۋگە بولادى.
جالپىلاي العاندا, 2024 جىلى 2,6 ملن توننا كارتوپ جيناپ العانىنا قاراماستان قازاقستان يمپورتقا تەۋەلدٸ. وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر ٸشكٸ نارىقتان گٶرٸ تاۋارىن سىرتقا جٶنەلتۋدٸ جٶن كٶرەدٸ. مەسەلەن, 2024 جىلى شەتەلگە 564 مىڭ توننا كارتوپ بوساتىلعان, بۇل 2023 جىلعى كٶلەممەن سالىستىرعاندا 37,2 %-عا ارتىق. قازاقستان كارتوبىن ساتىپ الۋشىلار - ٶزبەكستان (506,3 مىڭ توننا), تەجٸكستان (34,5 مىڭ توننا) جەنە تٷرٸكمەنستان (18,5 مىڭ توننا). ەسٸرەسە, ماۋسىمارالىق كەزەڭدە قازاقستان كارتوپتى شەتەلدەن بەلسەندٸ ساتىپ الا باستايدى. اتاپ ايتقاندا, قىتايدان, پەكٸستاننان, مىسىردان. بيىل, ەسٸرەسە قىتاي وتاندىق سٶرەلەردٸ كارتوپپەن بٶگٸپ تاستاعان. 2024 جىلى ەلٸمٸزدٸ 19 توننا كارتوپپپەن قامتىعان قىتاي بيىل 11,3 مىڭ توننا جەتكٸزٸپتٸ. ال پەكٸستاننان 4,2 مىڭ توننا كارتوپ كەلگەن.
تۇراقتاندىرۋ قورلارىنداعى قارتوپ قايدا كەتەدٸ نەمەسە ەكٸمدەر بەرگەن ەسەپ نەگە جالعان?
ال قىستا-كٶكتەمدە, ياعني كەرەك كەزدە شىعارامىز دەگەن تۇراقتاندىرۋ قورىنداعى كٶكٶنٸستەردٸڭ قايدا كەتٸپ جاتقانى بەلگٸسٸز. ەكٸمدٸكتەردٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 12 ناۋرىزداعى جاعداي بويىنشا, ەكك-لار وتىرعان كەلٸسٸمشارتتارعا ساي تۇراقتاندىرۋ قورلارىنداعى كارتوپتان قالعان كٶلەم 41,3 مىڭ توننانى قۇرايدى. الايدا, ٷكٸمەتتٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ حابارلاعانداي, جەكەلەگەن ايماقتاردا جٷرگٸزٸلگەن رەۆيزييا بۇل ارادا تسيفرلاردان ايتارلىقتاي سەيكەسسٸزدٸكتەردٸ انىقتاعان. مىسالى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەكك-ٸ "قوردا 2,5 مىڭ توننا كارتوپ بار" دەپ ەسەپ بەرسە, تەكسەرە كەلگەندە بارى 25 توننا بولعان. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 1,6 مىڭ توننانىڭ ورنىنا 35 توننا كٶكٶنٸس شىققان. تاعىسىن تاعى دەگەندەي. بۇل ٷشٸن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ سەرٸك جۇمانعاريننٸڭ بٸراز شاشى اعارىپ, جٷيكەسٸ جۇقاردى, اقىرى بٸرنەشە وبلىس ەكٸمدەرٸ ورىنباسارلارىنا سٶگٸس تە جارييالادى. الايدا اتقامٸنەرلەردٸڭ بۇل مەسەلە بويىنشا شەشٸم تاپقان-تاپپاعانىن, ال تاپسا ونىڭ ۇتىمدى-ۇتىمسىز بولعانىن جىلدىڭ سوڭىنا قاراي بٸلٸپ قالارمىز.
