قازاقستاندا زاڭ بار, سوت بار, رەفورمالار دا جٷرٸپ جاتىر. بٸراق قاراپايىم ادام ٷشٸن ەڭ باستىسى – ەدٸلدٸك پەن سەنٸم. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا, تەرگەۋ ٸسٸنە, سوت شەشٸمٸنە دەگەن سەنٸم بولماسا, ەڭ مٸنسٸز زاڭدار دا قاعاز جٷزٸندە عانا قالادى. ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل ارتۋر لاستاەۆتىڭ سٶزٸ وسىنىڭ ايقىن دەلەلٸ.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ەلٸمٸزدە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق قورعالۋى باعىتىندا بەلگٸلٸ بٸر العا جىلجۋ بار. بٸراق مۇنىڭ بەرٸ جەتكٸلٸكتٸ مە دەگەن سۇراق – اشىق كٷيٸندە. قوعامدا سوت ٷكٸمدەرٸنە, تەرگەۋ امالدارىنا, ەسٸرەسە, سوت تٶرەلٸگٸنٸڭ ەدٸلدٸگٸنە كٷمەندانۋ توقتاعان جوق. سەبەبٸ ەربٸر رەسمي كٶرسەتكٸشتٸڭ ارتىندا ادامنىڭ تاعدىرى تۇر. ال تاعدىر ويىنشىق ەمەس.
لاستاەۆ سوت القاسىنىڭ جۇمىسى تۋرالى ايتا كەلٸپ, بۇل جٷيەنٸڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا سەيكەس ەكەنٸن مويىندايدى. القا سوتى – بۇل قىلمىستىق ٸستٸ كەسٸبي سۋديامەن قاتار, قاراپايىم ازاماتتاردان قۇرالعان 12 ادام دا قارايتىن جٷيە. ولار ايىپتالۋشىنى كٸنەلٸ مە, جوق پا – سونى شەشەدٸ. سۋديا تەك ٷكٸم شىعارادى. بۇل تەسٸل – حالىقتىڭ سوت ٸسٸنە ارالاسۋىن قامتاماسىز ەتەتٸن دەموكراتييالىق قادام. بٸراق بۇل – مٸنسٸز جٷيە ەمەس.
لاستاەۆتىڭ ٶزٸ دە ونى جاسىرمايدى: ايىپتالۋشى سوت وتىرىسى بارىسىندا القا مٷشەلەرٸن كٶرەدٸ. بۇل ولاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. ٷكٸم قىسقا عانا – كٶبٸنە بٸر-ەكٸ بەتتەن اسپايدى. سەبەبٸ القا مٷشەلەرٸنە ٷكٸمنٸڭ نەگە سولاي قابىلدانعانىن دەلەلدەپ جازۋدىڭ قاجەتٸ جوق. بۇل – قاۋٸپسٸزدٸك ٷشٸن ەنگٸزٸلگەن جەڭٸلدٸك. بٸراق دەل وسى جەڭٸلدٸك كەي جاعدايدا ەدٸلەتتٸلٸككە كٶلەڭكە تٷسٸرۋٸ مٷمكٸن. سەبەبٸ تٷسٸنٸكتەمە بەرٸلمەگەن ٷكٸم – كٷمەن تۋعىزادى. ونىڭ ٷستٸنە مۇنداي ٷكٸمگە شاعىم تٷسٸرۋ دە وڭاي ەمەس. تەك پروتسەسسۋالدىق زاڭ بۇزىلعان بولسا عانا قايتا قاراۋعا مٷمكٸندٸك بار. ياعني, ٷكٸمنٸڭ مازمۇنىنا, ەدٸلەتتٸلٸگٸنە بايلانىستى داۋ ايتۋ تەتٸكتەرٸ شەكتەۋلٸ.
ازاماتتاردىڭ شاعىمىنا كەلسەك, ٶتكەن جىلى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل كەڭسەسٸنە 6 700-دەن استام ارىز تٷسكەن. بۇل – بٸر قاراعاندا سەنٸمنٸڭ ارتقانى. ەكٸنشٸ جاعىنان – پروبلەما ازايماي تۇرعانىنىڭ دەلەلٸ. ەڭ كٶپ شاعىم – تەرگەۋ امالدارىنا قاتىستى. بۇل سانات جىل سايىن شاعىمدار تٸزٸمٸندە بٸرٸنشٸ ورىندا تۇر. ودان كەيٸن – شارتتى تٷردە مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتۋ نەمەسە جازانى جەڭٸلدەتۋ تۋرالى ٶتٸنٸشتەردٸڭ قاناعاتتاندىرىلماۋىنا بايلانىستى ارىزدار. ٷشٸنشٸ ورىندا – سوت شەشٸمدەرٸمەن كەلٸسپەۋ. ونىڭ ٸشٸندە 70 پايىزدان استامى – قىلمىستىق ٸستەرگە قاتىستى ٷكٸمدەر.
ال ادام ساۋداسى سيياقتى اسا قاۋٸپتٸ قىلمىسقا كەلسەك, جاعداي تىم ەرەكشە. ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, بيىلعى توعىز ايدا ادام ساۋداسىنا قاتىستى 194 قىلمىستىق ٸس تٸركەلگەن. بٸراق ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل كەڭسەسٸنە بۇل مەسەلەگە بايلانىستى بٸردە-بٸر ازامات جٷگٸنبەگەن. بۇل قالاي? مۇنداي كٷردەلٸ مەسەلە بويىنشا ازاماتتار ٷنسٸز قالدى ما? ەلدە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا سەنبەيدٸ مە? بۇل سۇراق جاۋاپسىز تۇر.
ارتۋر لاستاەۆ بۇل جاعدايدى وڭ ٷردٸس رەتٸندە باعالاعىسى كەلەدٸ. قازاقستان ادام ساۋداسىنا قارسى زاڭناماسىن حالىقارالىق تالاپتارعا ساي كەلتٸردٸ. ەلەۋمەتتٸك جەنە قۇقىقتىق كٶمەك جٷيەلەرٸ دە جەتٸلدٸرٸلٸپ جاتىر. بٸراق بۇل – مەسەلە جوق دەگەن سٶز ەمەس. جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ ٷنسٸز قالۋى – كٶبٸنە جٷيەگە دەگەن سەنٸمسٸزدٸكتەن تۋىندايدى. وسى ورايدا قوعامعا ەدٸلدٸككە سەنەتٸن ورتا قالىپتاستىرۋ – بەرٸنەن ماڭىزدى مٸندەت.
ارتۋر لاستاەۆتىڭ پٸكٸرلەرٸ تەك ەسەپ بەرۋ ٷشٸن ەمەس, وي سالۋ ٷشٸن ايتىلعانداي. ول جٷيەنٸ جوققا شىعارمايدى, بٸراق كەمشٸلٸكتەردٸ اشىق كٶرسەتەدٸ. بۇل – ماڭىزدى. ٶيتكەنٸ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ نەگٸزٸ – اشىقتىق پەن ٶز كەمشٸلٸگٸڭدٸ مويىنداي الۋ.
قازاقستان شىن مەنٸندە قۇقىقتىق مەملەكەت بولعىسى كەلسە, قاعاز جٷزٸندەگٸ زاڭداردان ەمەس, ازاماتتىڭ سوتقا بارعاندا ەدٸلەت تاباتىنىنا سەنەتٸن كٷنگە جەتۋٸ كەرەك. ال بۇل ٷشٸن تەك زاڭ شىعارۋ جەتكٸلٸكسٸز. جٷيەنٸڭ رۋحى مەن مازمۇنى ٶزگەرمەي, ەدٸلدٸك جايلى ايتۋ – بوس سٶز.
