جاڭا ەلەۋمەتتٸك ساياسات مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جارييالاعان اۋقىمدى ٶزگەرٸستەردٸڭ ماڭىزدى اسپەكتٸسٸ بولىپ سانالادى. بۇل قايتا قۇرۋلاردىڭ نەگٸزدەرٸ 2023 جىلعى 1 شٸلدەدە كٷشٸنە ەنگەن ەلەۋمەتتٸك كودەكستە كٶرسەتٸلگەن. بٸرٸنشٸدەن, ول مەملەكەتتٸك قولداۋ پاراديگماسىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋدٸ كٶزدەيدٸ: ول زارداپتاردى جويۋعا ەمەس, قيىن ٶمٸرلٸك جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا كٶبٸرەك باعىتتالاتىن بولادى. ەكٸنشٸدەن, ەلەۋمەتتٸك سالانى تسيفرلاندىرۋدى تەرەڭدەتۋ, بٷگٸندە قولدانىلاتىن ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەردٸ كٶرسەتۋدٸڭ ٶتٸنٸش نەگٸزٸندەگٸ نىسانىنان ولاردى كٶرسەتۋدٸڭ سەيكەستەندٸرۋ نىسانىنا جەنە پرواكتيۆتٸ فورماتىنا كٶشۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ كٶزدەلۋدە. ال ٷشٸنشٸدەن, ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرىلۋىنا جاۋاپكەرشٸلٸك تەك مەملەكەتكە عانا ەمەس, جۇمىس بەرۋشٸلەرگە دە, ازاماتتاردىڭ ٶزدەرٸنە دە جٷكتەلەدٸ. بۇل مٸندەتتەمەلەر جاڭا ەلەۋمەتتٸك كەلٸسٸمشارت اياسىندا جٷزەگە اسىرىلاتىن بولادى. تٶرتٸنشٸدەن, ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ جٷيەسٸن دامىتۋ شارالارى ٶنٸمدٸ جەنە رەسمي جۇمىسپەن قامتۋدى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالادى.
قر ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ نازگٷل ساعىندىقوۆا وسى ەلەۋمەتتٸك كودەكستٸ ەزٸرلەۋ بارىسىندا حالىقارالىق تەجٸريبە زەردەلەنگەنٸن, ونىڭ نەگٸزٸنە ەۋروپالىق وداقتىڭ ەلەۋمەتتٸك كودەكسٸنٸڭ قۇرىلىمى الىنعانىن, بٸراق بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸ ەسكەرٸلگەنٸن ەڭگٸمەلەدٸ. ول سونىمەن قاتار, اتالعان قۇجاتتىڭ 5 نەگٸزگٸ جاڭالىعىنا توقتالدى. العاشقى جاڭالىق – مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ بارلىق قولدانىستاعى اقپاراتتىق جٷيەلەرٸنٸڭ دەرەكتەرٸ نەگٸزٸندە قالىپتاستىرىلاتىن تسيفرلىق وتباسى كارتاسى. ونى جٷزەگە اسىرۋدىڭ باستى ماقساتى – قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەتتٸك قولداۋ جٷيەسٸنە تەڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ.
«سوندىقتان بٸز كودەكستٸ ەلەۋمەتتٸك ساياساتتىڭ ورتا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ ماقساتتارى مەن باعىتتارىن ايقىندايتىن قۇرال رەتٸندە بەلگٸلەدٸك. سونداي-اق, ول ادامدارعا وتباسى مٷشەلەرٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايى مەن ەل-اۋقاتىنىڭ دەڭگەيٸنە قاراي الاتىن مەملەكەتتٸك قولداۋ تۋرالى حاباردار ەتەتٸن ەلەكتروندىق حابارلاۋىشتىڭ بٸر تٷرٸ بولىپ ەسەپتەلەدٸ. حابارلاما ەربٸر وتباسىنا ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگان ارقىلى جٸبەرٸلەدٸ. جەردەماقىلار مەن تٶلەمدەر ازاماتتارعا اقپاراتتىق جٷيەدە بار دەرەكتەر نەگٸزٸندە پرواكتيۆتٸ فورماتتا تاعايىندالادى», - دەپ تٷسٸندٸردٸ نازگٷل ساعىندىقوۆا.
ەكٸنشٸ جاڭالىق – اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك قولداۋدى كٷشەيتۋ, وندا الدىمەن ەلەۋمەتتٸك تەۋەكەلدەردٸڭ الدىن الۋ بويىنشا اتاۋلى شارالار, سودان كەيٸن عانا ەلەۋمەتتٸك تەۋەكەلدەردٸڭ سالدارىمەن كٷرەسۋگە باعىتتالعان اتاۋلى كٶمەك كٶرسەتٸلەدٸ. نىسانالى شارالاردىڭ قاجەتتٸلٸگٸ تسيفرلىق كارتاداعى دەرەكتەر نەگٸزٸندە انىقتالادى. بۇل رەتتە, ەلەۋمەتتٸك كودەكستە بالالى وتباسىلاردى ەلەۋمەتتٸك قولداۋدىڭ قوسىمشا شارالارى: بالا كٷتٸمٸ بويىنشا تٶلەمدەردٸ تٶلەۋ مەرزٸمٸن 1,5 جىلعا دەيٸن ۇزارتۋ; اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك الۋشىلار قاتارىنان 1 جاستان 6 جاسقا دەيٸنگٸ بالالارعا كەپٸلدٸك بەرٸلگەن ەلەۋمەتتٸك پاكەتتٸ مونەتيزاتسييالاۋ; «التىن القا» جەنە «كٷمٸس القا» تٶسبەلگٸلەرٸمەن ماراپاتتالعان ەيەلدەرگە ناگرادتالعان انا مەرتەبەسٸن بەرۋ, 7 جەنە ودان دا كٶپ بالا تۋىپ نەمەسە تەربيەلەگەن انالارعا بەرٸلەتٸن جەردەماقى مٶلشەرٸن ارتتىرۋ; حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارىنىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنا مەملەكەتتٸك جەردەماقىلاردىڭ مٶلشەرٸن ارتتىرۋ كٶزدەلگەن.
سونىمەن قاتار, اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك تاعايىنداۋ ٷشٸن كەدەيلٸك شەگٸ ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ ورنىنا ورتاشا تابىسپەن ايقىندالاتىن بولادى. «بٸز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ ۇيىمىنا مٷشە ەلدەردە قولدانىلاتىن تەسٸلدەردٸ زەرتتەدٸك. بٷگٸنگٸ تاڭدا اقش-تا كەدەيلٸك شەگٸ ورتاشا تابىستىڭ 40 پايىزىن, كانادادا – 50 پايىزىن, شۆەتسييا, نورۆەگييا, دانييا, اۆسترييا, گەرمانييا جەنە فرانتسييادا 60 پايىزىن قۇرايدى. بٸز دە وسى تەجٸريبەنٸ ەنگٸزۋدٸ قولعا الىپ وتىرمىز. ەگەر ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸ ادامنىڭ فيزيولوگييالىق قالپىنا كەلۋٸن قامتاماسىز ەتسە, ورتاشا تابىس جالپى حالىقتىڭ ناقتى تۇتىنۋشىلىق شىعىندارىن جاباتىن ورتاشا كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸ بولىپ سانالادى.
2025 جىلدان باستاپ تابىسى تٶمەن ازاماتتارعا اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتٸلەدٸ. بۇل ماقساتتى شارالارمەن بٸرگە وتباسىلاردىڭ قيىن ٶمٸرلٸك جاعدايدان شىعۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», - دەدٸ جاۋاپتى مامان.
ٷشٸنشٸ جاڭالىق – ەلەۋمەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋ جٷيەسٸن ترانسفورماتسييالاۋ, ونىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى مٷگەدەكتەر ٷشٸن ارناۋلى ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ادامعا قىزمەت كٶرسەتۋگە وتباسى مٷشەلەرٸن تارتۋ جوسپارلانۋدا. مٷگەدەكتەردٸڭ تۋىستارى تيٸستٸ ەڭبەكاقىسى جەنە ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمدارى بار جەكە كٶمەكشٸ رەتٸندە ەسەپكە الىنادى.
«تاعى بٸر ٶزگەرٸس - SSU ستاندارتتارىن قايتا قاراۋ جەنە ەنگٸزۋ. قىزمەت كٶرسەتۋدٸڭ جەكە ستاندارتتارى, ٶتەمدٸك تەحنيكالىق قۇرالداردىڭ شەكتٸ باعاسى بولادى. بۇل ٶزگەرٸستەر, بٸر جاعىنان, تەحنيكالىق جابدىقتاردىڭ نەمەسە تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن تٷرلەرٸن ودان ەرٸ مونەتيزاتسييالاۋعا ەكەلسە, ەكٸنشٸ جاعىنان, جەكە سەكتوردى كەڭٸنەن تارتۋ, ەسٸرەسە اۋىلدىق جەرلەردە ەلەۋمەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋ جٷيەسٸنٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتەدٸ», - دەدٸ ۆيتسە-مينيستر.
سونىمەن قاتار, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ جانىنان قۇرىلعان ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەر پورتالىنداعى كوميسسييالارعا جاڭا ٶكٸلەتتٸكتەر بەرۋ كٶزدەلۋدە. ولار ەندٸ مٷگەدەكتەردٸڭ از قامتىلعاندىعى تۋرالى ٶتٸنٸشتەرٸن 5 كٷن ٸشٸندە قابىلداۋ جەنە قاراۋ, ساپالى ٶنٸم نەمەسە قىزمەتتٸ جەتكٸزۋشٸگە ٶتٸنٸم جٸبەرۋ جەنە ونىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ; جەتكٸزۋشٸنٸ ٶقج-دان شىعارۋ جەنە ونى جوسىقسىز جەتكٸزۋشٸلەر تٸزٸمٸنە ەنگٸزۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداۋ قۇزٸرەتتەرٸنە يە بولادى.
تٶرتٸنشٸ جاڭالىق ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنە جەنە ازاماتتاردى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى. نازگٷل ساعىندىقوۆا ٶز سٶزٸندە قازاقستانداعى 5 ەلەۋمەتتٸك تەۋەكەل بويىنشا قازٸرگٸ ساقتاندىرۋ جٷيەسٸ حالىقارالىق ستاندارتتارعا جەنە ناقتى ەكونوميكالىق جاعدايلارعا سەيكەس كەلەتٸنٸن باسا ايتتى. «ول ساقتالادى, بٸراق ونىڭ ماقساتى ٶزگەرۋدە. جٷيە تەك ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ جٷزەگە اسىرۋعا عانا ەمەس, بٸرٸنشٸ كەزەكتە رەسمي جۇمىسپەن قامتىلعان ازاماتتاردى ەلەۋمەتتٸك قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ ٷشٸن زاڭدى جۇمىسپەن قامتۋدى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالاتىن بولادى», - دەدٸ شەنەۋنٸك.
بۇل رەتتە ٶزگەرٸستەردٸڭ نەگٸزگٸ تەندەنتسيياسى مەملەكەتتٸڭ, جۇمىس بەرۋشٸلەر مەن قىزمەتكەرلەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ جٷيەسٸنە قاتىسۋى; جٷيەگە قاتىسۋ ٶتٸلٸ مەن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر مٶلشەرٸ اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋ; ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمداردى ۋاقىتىلى اۋداراتىن قىزمەتكەرلەرگە زەينەتاقى مەن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ارتتىرۋ شارالارىن قامتيدى. وسىلايشا, بيىلدان باستاپ جۇمىسسىز قالعان ازاماتتارعا جارنالاردى تٶلەۋ مەرزٸمٸنە سەيكەس 6 ايعا دەيٸن بۇرىنعى تابىسىنىڭ 45 پايىزى مٶلشەرٸندە مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنان تٶلەماقى تٶلەنەدٸ.
ەلەۋمەتتٸك كودەكستە كٶزدەلگەن زەينەتاقى جٷيەسٸندەگٸ ٶزگەرٸستەرگە توقتالعان ۆيتسە-مينيستر قازٸرگٸ زەينەتكەرلەر ٷشٸن الداعى 5 جىلدا بازالىق زەينەتاقى ٶسەتٸنٸن ايتتى. سونداي-اق ەڭبەك زەينەتاقىسىنىڭ مٶلشەرٸن ەسەپتەۋ ٷشٸن پايدالانىلاتىن ەڭ جوعارى تابىس مٶلشەرٸ 46 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتەن 55 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشكە دەيٸن نەمەسە ورتاشا جالاقىنىڭ 70%-ىنا دەيٸن ارتادى. ٶز جيناقتارى ەسەبٸنەن زەينەتاقى قالىپتاستىراتىن بولاشاق زەينەتكەرلەر ٷشٸن 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇمىس بەرۋشٸلەردەن قوسىمشا زەينەتاقى جارنالارى ەنگٸزٸلەدٸ.
سونىمەن قاتار, ينۆەستورلاردىڭ ٶز اكتيۆتەرٸن باسقارۋ قۇقىعى كەڭەيتٸلدٸ. ەندٸ ازاماتتار بەلگٸلەنگەن شەكتٸ مٶلشەردەن جوعارى زەينەتاقى جيناقتارىن تەك ەمدەلۋگە جەنە باسپانا ساتىپ الۋعا جۇمسايتىن بولادى. ينۆەستورلار اكتيۆتەردٸ باسقارۋ جٶنٸندەگٸ كومپانييانى تاڭداۋ ارقىلى الىنعاننان كەيٸن قالعان زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ 50 پايىزدان اسپايتىن بٶلٸگٸن نەمەسە بارلىق جيناقتالعان سومانى جەكە باسقارۋعا اۋدارا الادى. زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ساقتالۋىنا مەملەكەتتٸك كەپٸلدٸك تەك ۇلتتىق بانك باسقاراتىن جيناقتاردىڭ سول بٶلٸگٸنە عانا قولدانىلاتىنىن اتاپ ٶتكەن جٶن.
بەسٸنشٸ جاڭالىق – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ كەلەسٸ باعىتتارى بويىنشا جٷزەگە اسىرىلاتىن جاڭا تەسٸلدەر: بٸرٸنشٸسٸ – ەڭبەك نارىعىن ىرىقتاندىرۋ. بۇل يكەمدٸ جۇمىسپەن قامتۋدىڭ بارلىق نىساندارىن, سونىڭ ٸشٸندە پلاتفورمالىق جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى مويىنداۋدى بٸلدٸرەدٸ. وسى ماقساتتار ٷشٸن «تەۋەلسٸز جۇمىسشى» - ٶزٸنە تابىس ەكەلەتٸن ەڭبەك قىزمەتٸمەن اينالىساتىن, بٸراق تيٸستٸ ۋەكٸلەتتٸ ورگانداردا رەسمي مەملەكەتتٸك تٸركەلٸمٸ جوق تۇلعا تٷسٸنٸگٸ ەنگٸزٸلدٸ.
«مۇنداي جۇمىسشىلاردىڭ قىزمەتٸ, ەگەر ولار ونلاين پلاتفورمالار ۇسىنىسىنا قوسىلسا نەمەسە جارييا كەلٸسٸم-شارت جاساسا, رەسمي جۇمىسپەن قامتىلعان دەپ تانىلادى. مىسالى, ياندەكس تاكسي ونلاين پلاتفورماسىنا قوسىلعان تاكسي جٷرگٸزۋشٸلەرٸ, Glovo ونلاين پلاتفورماسىنا قوسىلعان كۋرەرلەر وسىنداي جۇمىسشىلار قاتارىنا جاتقىزىلادى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ۆيتسە-مينيستر.
ەكٸنشٸسٸ – تسيفرلىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىن قالىپتاستىرۋ بٷگٸندە مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنان جۇمىسقا ورنالاسۋ, جۇمىسسىز رەتٸندە تٸركەلۋ, جۇمىسىنان ايىرىلۋ بويىنشا ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەرگە ٶتٸنٸش بەرۋ پروتسەسٸ تولىعىمەن تسيفرلاندىرىلىپ, ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسى ارقىلى جٷزەگە اسىرىلۋدا. وسىعان بايلانىستى ەلەۋمەتتٸك كودەكستە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىن ترانسفورماتسييالاۋ قاراستىرىلعان. 2023 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنەن باستاپ قازاقستاندا وبلىس ورتالىقتارى مەن مەگاپوليستەردە 20 ەڭبەك ۇتقىرلىعى ورتالىعى قۇرىلىپ, جۇمىس ٸستەپ تۇرعان جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى مانساپ ورتالىقتارىنا اينالدى.
ۆيتسە-مينيستردٸڭ سٶزٸنە قاراعاندا, ەلەۋمەتتٸك كودەكستە كٶزدەلگەن جاڭاشىلدىقتار ەكٸ كەزەڭدە جٷزەگە اسىرىلۋدا:
– 2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا دايىندالعان زاڭدار شەڭبەرٸندە;
– 2023 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنەن باستاپ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك كودەكسٸنٸڭ كٷشٸنە ەنۋٸ اياسىندا.
