ۇمىتپاساق, 2017 جىلدىڭ كٷزٸ بولۋى كەرەك. ٷكٸمەت العاش رەت ونلاين جيىن ٶتكٸزۋگە بەل بۋدى.
كٷلتٶبەنٸڭ باسى قىپ, باسقا-باسقا ەمەس, وسى فەيسبۋكتٸ تاڭداپتى. وندا دا ٷكٸمەتتٸڭ ەركٸن وي الاڭى – فەيسبۋككە بٸر بٷيٸرٸ جەي بۇرا قالدى دەيسٸز بە? جوق. باياعىشا باس پايدا عوي ويلاعاندارى.
سول, قولعا العان ەلدەبٸر باعدارلامانىڭ جەتٸستٸگٸن كٶرسەتە قويايىق دەگەن بولسا كەرەك, اپىل-عۇپىل. سٶيتٸپ اياق-استىنان قارا حالىققا ٷلكەن مٷمكٸندٸك تۋا قالدى.
ٷكٸمەتتٸڭ تولىق قۇرامى مەن حالىق تاريحتا العاش رەت وسىلاي بەتپە-بەت كەلە كەتتٸ. ۆيرتۋالدى, ەرينە. دەگەنمەن ٷكٸمەتتٸڭ بەتٸنە حالىقتىڭ بار ويىن ايتاتىن كٷن وسىلاي تۋدى عوي اقىرى, اياق-استى...
لاپ قويدى
سودان, سٶزدٸ قايسى باستاعانىن بٸلمەيمٸز, ەيتەۋٸر كەزەك-كەزەك مينيسترلەر مٸنبەگە شىقتى. سىدىرتىپ باياندامالارىن وقىپ جاتتى. ورىسشا, ەرينە. باقىتجان ساعىنتاەۆ وتىردى تٶردە.
«ال سۇراقتارىڭىزدى قويا بەرٸڭٸزدەر» دەمەسٸ بار ەمەس پە بٸر ۋاقىتتا ول كٸسٸنٸڭ. سول-اق ەكەن, ەدەپ ساقتاپ ەرەڭ وتىرعان جەلٸدەگٸ قاۋىم لاپ قويدى. قاسىنداعى اتشى-قوسشىلارىنان تەك ماقتاۋ مەن جاقسى سٶز ەستٸپ ەبدەن ٷيرەنٸپ قالعان اق جاعالىلاردى قىپ-قىزىل قىپ دىرداي قىلدى...
قايتسٸن ەندٸ, جەلٸدە كەڭٸنەن كٶسٸلٸپ, ويىن اشىق ايتىپ ٷيرەنگەن قاۋىم عوي. ەلگٸلەردٸڭ ەشقايسىسىنىڭ بەتٸنە قارامادى. جان-جاقتان شۋىلداپ كەلٸپ, جابىلا كەتتٸ. ٸشتەگٸ قىجىلدارىنىڭ «تيەگٸن» جٸبەرٸپ, بۇرقىراتتى دەيسٸڭ...
مينيسترلەر قولىنداعى گادجەتكە جابىستى دا قالدى. بٸرەۋلەرٸنٸڭ تٶبە شاشى تٸك تۇرىپ, كٶزدەرٸ شىعىپ تا بارادى. شىندىقتىڭ دەمٸ اششى عوي ٶيتكەنٸ.
نە كەرەك, ٷكٸمەتتٸڭ بۇل رەتتەگٸ ارام ەسەپ, باقاي قۋلىعى جٷزەگە اسپاي قالدى. جوسپارلارى بىت-شىت بولدى.
ٶز ٸسٸنە ەسەپ بەرٸپ, مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردى, مٸنە قالتقىسىز اتقارىپ جاتىرمىز دەمەكشٸ بولعان عوي مينيسترلەر. ونى ەلەگەن ەشكٸم بولمادى. بايانداما وقىعان مينيستردٸڭ ٶزٸ بٸر دٶيدالادا قالدى.
ودا شارۋاسى بولمادى ەشكٸمنٸڭ. بۇل كەزدە باسقا مەسەلەلەر كٶتەرٸلٸپ جاتتى تٸكەلەي جەلٸدە. ٸشٸندەگٸ №1 مەسەلە, ەرينە قازاق تٸلٸ بولدى!
يە, «قازاقشا سٶيلەڭدەر» دەگەن تالاپ ٷزدٸكسٸز سۇرالىپ جاتتى وندا. ٷكٸمەتتٸڭ العاشقى ونلاين جينالىسى باستالعاننان اياقتالعانعا دەيٸن بۇل تالاپتان دامىل بولمادى.
اقىرى...
اقىرى مودەراتور كٸرٸستٸ اراعا:
«نەگە قازاقشا سٶيلە دەي بەرەسٸزدەر, ودان سٸزدەردٸڭ باس پروبلەمالارىڭىز شەشٸلمەيدٸ عوي, ناقتىلىققا كٶشەلٸك» دەپ جانى اشىعانسىپ كٶپكە وي تاستادى.
قۇددى, مينيستر بٸر ادامنىڭ مەسەلەسٸن شەشٸپ تاستايتىنداي سول ارادا. وندايعا ەشكٸم سەنبەدٸ, سەنبەگەن دە. ٶيتكەنٸ جاعداي ايتقاندا, ٷكٸمەتتٸڭ جاۋابى قانداي بولاتىنىن جاتتاپ العان عوي حالىق قازٸرگٸ كٷندەرٸ. قىسىلمادى, ونى جاتقا سوقتى سو ارادا, باتىرلار جىرى قۇساتىپ:
«بەنزين نەگە قىمبات دەسە, تٶرت زاۋىتتىڭ بٸرەۋٸ مودەرنيزاتسيياعا جابىلدى دەيسٸزدەر. دوللار نەگە قىمباتتادى دەسە, رۋبل قۇنسىزداندى, مۇناي باعاسى قۇلادى, رەسەيدٸڭ سانكتسيياسى عوي دەيسٸزدەر. باسقا نە ايتاسىزدار سٸزدەر? قۇداي-اۋ, 25 جىل بويى ەستٸپ كەلە جاتقانىمىز وسى. ۇيالمايسىزدار ما? اراسىندا سٶزدەرٸڭٸزدٸ ٶزگەرتٸپ قويساڭىزدارشى. اقىرى وعان دا ەرٸنەسٸزدەر.
حالىق بٸلمەيدٸ دەيسٸزدەر مە, بٸلەدٸ. نە كەرەك, كٶزبوياۋشىلىقتىڭ? حالىقتىڭ ەمەس, ات تٶبەلٸندەي وليگارحتاردىڭ جايىن كٷيتتەپ جٷرگەن جٷرٸس سەندەردٸكٸ. قايسى قىمباتتاسا دا مونوپوليستٸڭ قالتاسىن قامپايتۋ, سونىمەن بٶلٸسۋ بار ويلارىڭ» دەدٸ بىلش-بىلش ەتكٸزٸپ, جان-جاقتان.
«قازاقتار ساياساتتى, ەكونوميكانى قاقپايدى» دەگەن ستەرەوتيپكە سٷيەنەتٸن ورىستٸلدٸ ٷكٸمەتتٸڭ مۇنى ەستٸگەندە شاقشا باستارى شاراداي, ەكٸ كٶزدەرٸ باداناداي بولدى.
ال جەلٸدەگٸلەردٸڭ بٸر پاراسى مىنا جاقتا ٷكٸمەتتٸڭ نەگە قازاقشا سٶيلەۋٸ كەرەكتٸگٸن ەجٸكتەپ تۇرىپ تٷسٸندٸرٸپ جاتتى.
«جەر بايلىعىنان تٷسكەن پايدامەن بٶلٸس دەپ جاتقانىمىز جوق, ۇلتتىق قورداعى بولاشاقتىڭ اقشاسى قايدا كەتٸپ جاتىر دەپ سۇراپ جاتقانىمىز جوق, انا باعدارلامالارعا بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ قايسىسى قايسىڭنىڭ تاماعىنان ٶتٸپ كەتتٸ دەپ سۇراۋ سالىپ جاتقانىمىز جوق, حالىقتىڭ تالابى قاپ-قاراپايىم – قازاقشا سٶيلەڭدەر, بولدى» دەپ جازدى اشىنعان بٸرەۋ ٸشٸندە.
تۋرا وسى كەزدە مودەراتوردىڭ تاعى كيلٸگە قالماسى بار ەمەس پە? نەگە دەيدٸ باياعى. ميىن اقشا تەسكەن بٸرەۋ مە ەكەن, قايدام?
قالىڭ قاۋىمنىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تالاپتان مورالدىق-رۋحاني تالابىن جوعارى قويعانى كٷلكٸلٸ ەرٸ قىزىق بوپ كەتسە كەرەك ٶزٸنە.
كٷيٸپ كەتكەن جۇرت جامان ايتتى. ميلليون فاكتٸ كەلتٸردٸ. بٸراق, سونى انا جەردە وتىرعان مينيسترلەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ تٷسٸندٸ دەگەنگە ٶز باسىمىز سەنبەيمٸز.
ريزا بولدى
ەيتەۋٸر ساعىنتاەۆ ريزا بولدى.
بٸر قاراساق, مينيسترلەرگە بٸر قىرىنان قاراپ, ميىعىنان كٷلٸپ وتىر ەكەن. «سو كەرەك ٶزدەرٸڭە, شوق-شوق» دەپ وتىرعان سەكٸلدٸ. «قانشا ايتتىم, قازاقشا سٶيلەڭدەر دەپ, تىڭداماپ ەدٸڭدەر, ال كٶرٸڭدەر» دەيتٸندەي مە, قالاي?..
ال الدىنداعىلاردىڭ باستارى سالبىراپ كەتكەن. كٶزدەرٸ ەينەك تاقتايدا. بٸرەۋلەرٸنٸڭ قولى جىبىر-جىبىر. قازاقشا تٷسٸنبەيتٸندەرٸ شىعار, كٶمەكشٸلەرٸنە جىلدام-جىلدام جٸبەرٸپ جاتقان. «ويباي, مەن تۋرالى ايتىپ جاتقان جوق پا, اۋدارىپ جٸبەر» دەيدٸ, ەرينە سونداعىسى.
«مونوپوليستەردٸڭ باستىعى», «سكلەروز مينيستر» دەگەن سەكٸلدٸ مينيسترلەرگە جاعالاي ايدارلار تاعىلىپ جاتتى ول ارادا ٶيتكەنٸ.
سوڭىراق سٶز العان بٸلٸم مينيسترٸ ساعاديەۆ قۋ بوپ شىقتى. قازاقشا زاۋلاپ كەتتٸ عوي انا ارادا. بايانداماسى باسىنان اياعىنا دەيٸن قازاقشا بولدى.
الاساپىراندا كٶپتٸڭ سۇراۋىن قاناعاتتاندىرىپ, بٸر ماقتاۋ ەستي قويايىن دەگەن بولسا كەرەك. بٸراق بەرٸبٸر جاقپادى قازاققا. ونىڭ دا باسىنا سۋ قۇيىپ جاتقان...
وسى اراعا كەلگەندە بٸز دە جەلٸدەن شىعىپ كەتتٸك. ٶيتكەنٸ ساعاديەۆكە ايتتىڭ نە, ايتپادىڭ نە, بەرٸبٸر عوي. اينالىپ كەلٸپ, ٶزٸڭدٸ كٸنەلٸ قىپ شىعارادى.
ٶزگە تٷگٸلٸ بٷكٸل دەپۋتاتتى جىندى قىلدى ەمەس پە ول. مەجٸلٸستە كٸتاپتاعى قاتەلەر تۋرالى ايتىلعاندا شە? نە دەگەنٸن بٸلەسٸزدەر عوي...
بەتٸ بٷلك ەتپەي:
«سايتتا تۇردى كٸتاپ بوپ شىقپاي تۇرىپ. قارامادىڭىزدار ما سول كەزدە, وقىمادىڭىزدار ما سول ۋاقتا, تٷزەمەدٸڭٸزدەر مە تٷزەگٸش بولساڭىزدار. بولارى بوپ قويعان سوڭ ەندٸ ماعان بٸردەمە دەيسٸزدەر مە» دەپ تٷرٸن بۇزعاندا بٸر توپ دەپۋتات كٷيٸپ كەتٸپ, جەرگە تٷكٸرگەن. دىم دەي الماي قالدى سوندا ەشقايسىسى.
ارالارىندا بەكبولات تٸلەۋحان عانا العا شىعىپ, قارمانعانداي بولعان. بٸراق ونىسىنان نەتيجە بولمادى. نەگٸزٸ, سٶز ٶتپەيدٸ وعان...
باستىسى, وسى ونلاين جيىننان سوڭ تٸلٸ كەلسە دە, كەلمەسە دە بىتپىراقتاتىپ مينيسترلەردٸڭ ەرقايسىسى قازاقشا سٶيلەي باستادى عوي. بەتبۇرىس بولدى كەدٸمگٸدەي. بەتتەرٸنە ايتسا, دەگەنمەن جٷزدەرٸ كٷيەدٸ ەكەن.
تەمٸردٸ ىستىق كەزدە سوق دەمەكشٸ, حالىقتىڭ كٶڭٸل-كٷيٸمەن ساناسقان ەلباسى دا بۇرادى ولاردى ودان سوڭ.
«مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرسٸڭ بە - مەملەكەتتٸك تٸلدٸ بٸلۋٸڭ تيٸس» دەدٸ. سول-اق ەكەن, جۋرناليستەر ەر مينيستردٸڭ قازاقشاسىن اڭدۋعا كٶشتٸ.
اقىشەۆ نە دەدٸ?
ەۋلەم, بٸرەۋٸن دٷڭكٸلتەتٸپ قۋىپ جٷرٸپ ۇستاپ الدى. يە, شەندٸ قاشتى كامەرادان. بىدىق قازاقشاسىنان ۇيالىپ. دانييار اقىشەۆ قوي دەيمٸن. ۇلتتىق بانكتٸڭ تٶراعاسى.
سٶيتسە سول كٷنٸ مەجٸلٸستە ورىس بٸر دەپۋتات وعان قازاقشا سۇراق قويىپ, قازاقشا جاۋاپ الا الماي قايمانا بوپتى.
مۇنى ەستٸپ العان جۋرناليستەر قويسىن با? اقىرى ۇستاعان. ۇيالعان تەك تۇرماس دەمەكشٸ, سٶزٸن شاتپاقتاتىپ قازاقشا باستاعان دانييار اقىشەۆ ارتىن ورىسشامەن اياقتاپتى.
وندا دا ەبدەن اقتالعان: «قارجى تٸلٸ قازاقشاعا كەلمەيدٸ, ەل دۇرىس تٷسٸنبەي قالادى, سوندىقتان ورىسشا ايتايىن» دەپ.
كەزٸندە مينيستر بولعان گٷلجان قاراعۇسوۆانىڭ دا قازاقشاسى ەلدٸڭ جاعاسىن ۇستاتتى. بٸراق ول دا تىرىستى تٸلٸن بۇراپ. سٶيتٸپ-سٶيتٸپ اقىرى ميلارىنا جەتتٸ-ەي قازاقشا سٶيلەۋ مٸندەت ەكەنٸ مىنا ٷكٸمەتكە.
ول ٷشٸن فەيسبۋككە راقمەت, وبالى نە كەرەك, حالىقتىڭ سٶزٸن جەتكٸزگەن, كٶپ تٸلەۋٸن ٷكٸمەتكە ۇقتىرعان دەيمٸز دە...
كەمشات سەتيەۆا
(جالعاسى بار)
