Aýyl sharýashylyq salasynda eleýli múddesi bar keibir yqpal etýshi toptardyń kiristeri aýylsharýashylyq jumystardan ǵana emes, importtyq traktorlar men kombaindardy satýdan da quralady. Olardyń jergilikti qurastyrý óndiristerin salýǵa nieti joq.
Nelikten agrarlyq salada ýtilalymǵa qarsy? Eldegi ekonomikanyń eń sýbsidiialanǵan salalarynyń biri ózge mańyzdy salany qoldaýǵa qarsy, onyń ishine aýylsharýashylyq mashinalaryn jasaý da kiredi.
Ýtilizatsiialyq alym degenimiz ne? Bul - óz naryǵyn qorǵaýdyń bir túri. Jabdyq satqyńyz kelse, kásiporyn salyńyz, qurastyrýdy bastańyz, jergilikti qamtý úlesin birtindep 50%-ǵa deiin jetkizińiz. Onyń ústine bul shara sharýalardyń ózderine de shyǵyn ákelmeidi. Árbir satyp alynǵan kombain nemese traktorǵa sharýa qojalyǵy men onyń iesi qunynyń 25 paiyzyn ótemaqy alady. Otandyq qural-jabdyq arzanyraq jáne ony arnaiy memlekettik baǵdarlamalar arqyly, atap aitqanda lizingtik baǵdarlamalar arqyly 4%-ben satyp alýǵa bolady.
Eurasia Group Kazakhstan kompaniiasynyń ýtilalymdy alyp tastaýdy lobbileýge qatysy týraly kópten beri aitylyp júr.
2019 jyldyń shildesinde Zakon.kz basylymynda shyqqan maqalada avtor kádege jaratý jinaǵyn joiýdyń lobbisteriniń biri «Astyq odaǵy» ekenin ashyq aitady. Al birlestiktiń donory – John Deere halyqaralyq markaly belgili tehnika importtaýshysy ekenin kórsetedi.
«Qoǵamdyq daýlarda taraptardyń biri dástúrli túrde derekterdi burmalaýǵa barady. Mysaly qaita óńdeý tóleminiń mólsheri 10%-ǵa áreń jetedi, al joiýdy jaqtaýshylar 30%-dyq mólsherleme týraly aityp jatyr», – delingen maqalada.
Maqalada qoǵamdyq daý-damaida taraptardyń biri derekterdi burmalaityny jazylǵan.
«Mysaly ýtilalymnyń mólsheri 10%-ǵa áreń jetedi, al joiý lobbisteri 30% mólsherlemeni aitady, kádege jaratý alymy maqta, kúrish jinaý, kartop jinaý, jemis jinaý, shynjyr tabandy, sondai-aq tirkeme jáne aspaly tehnikaǵa qoldanylmaidy. Eń qyzyǵy, qaita óńdeý aqysyn osy jabdyqty tutynýshylar emes, tek óndirýshiler men importtaýshylar tóleidi. Jurtshylyqty ádeii adastyryp jatyr degen pikir bar», – delingen materialda.
2020 jyldyń jazynda «Vedomosti Kazahstana» saitynyń nazary «Eýraziia grýpp» kompaniiasyna tústi. «Djon Dir» korporatsiiasynyń saban qulyptary» maqalasynda uzaq ýaqyt boiy aýyl sharýashylyǵy eks-ministri Asyljan Mamytbekov basqarǵan «Qazaqstannyń Et odaǵynyń» «Eýraziia grýppqa» qatysy týraly aitylady. Ol sol jyldyń 22 qyrkúieginde «eldiń bas qasapshysy» qyzmetinen aiyryldy. Antikor veterinariialyq jáne fitosanitarlyq sertifikattar berý júiesindegi buzýshylyqtardy anyqtaǵany aitylady.
Basylym etti mal sharýashylyǵyn damytý jobasy sheńberinde memlekettik qazynadan mol sýbsidiia alǵan «Qazaqstannyń Et odaǵynyń» basshylyǵy shetelge, onyń ishinde «Eýraziia Grýpp» distribiýtor-kompaniiasyn belsendi túrde tanystyra otyryp, AQSh-taǵy John Deere bas keńsesine birneshe ret barǵanyn atap ótti.
Is importtyq lobbisterdiń arqasynda AGCO, John Deere, Case New Holland jáne basqa da tehnika óndirýshileri kádege jaratý alymynan bosatylǵanǵa deiin bardy. Bul tipti Eýraziialyq ekonomikalyq komissiiaǵa tehnikany jetkizýdiń kemsitýshilik sharttary týraly jazǵan reseilik «Rosspetsmash» aýylsharýashylyq tehnikasyn óndirýshiler qaýymdastyǵynyń shaǵymynyń taqyryby boldy. EEK Qazaqstan úkimetin barlyq aýyl sharýashylyǵy tehnikasyn óndirýshiler úshin kádege jaratý alymyn tóleý sharttaryn teńestirýge mindettedi.
Alaida básekelesterdiń narazylyǵy «Eýraziia grýpptyń» ekonomikalyq jaǵdaiyna eshqandai áser etken joq. Ashyq derekkózderge súiensek, kompaniianyń ótken jylǵy boljamdy jyldyq tabysy 123,3 mlrd teńgeni quraǵan. Biyldyń ózinde kompaniia 102 mlrd teńge tabys tapqan.
Mundai nátijemen ekiniń biri maqtana almaidy. Al joǵary keńselerde importtaýshylardyń mundai qoldaýymen otandyq aýyr mashina jasaýdy damytý týraly sóz qozǵaýdyń ózi artyq.
Aita keteiik, mamandar ýtilalymsyz otandyq avtoónerkásip soqqyǵa ushyrap, kereksiz eski kólikter aǵyny bolatynyn eskertip jatyr.
Olardyń aitýynsha, eldegi avtokólik parkiniń tozýy avtokásiptiń tabystylyǵyn, tasymaldy, jetkizý ahýalyn tómendetedi. Sebebi eski tehnikaǵa qyzmet kórsetý jańa tehnikaǵa qaraǵanda qymbatyraq. Bul aýyl sharýashylyǵy tehnikasyna da qatysty. Al óz kezeginde eski tehnika fermerler úshin únemi úlken qaýip tóndiredi. Ekinshiden, aýylsharýashylyq tehnikalaryn, ásirese eskilerin jóndeý óte qymbatqa túsedi, bul aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń shyǵyndarynyń jáne baǵanyń ósýine ákeledi. Mamannyń sózinshe, eger fermerler bul shyǵyndardy ótei almasa, olar jabylýǵa májbúr bolady.
Derekkóz: Dikaia orda telegram-arnasy
