Ustaz ulaǵaty
Jaziraly Jarkent óńiriniń (týǵan jerimizdi osylai ataýǵa qumarmyz) pushpaǵyndaǵy bizdiń Úlkenaǵash aýylynyń talai jetkinshegin tárbielep, armanyna qanat bitirgen Zoia apaiymyz jaiynda jan jadyratar estelik aitýǵa bolady.
Óz basym «Zoia ustazymyz alaqandai aýylymyzǵa taban tirep, mektebimizde taban aýdarmastan jumys istemegende, Almatyǵa attanyp, elimizdegi myqty ádebietshilerdiń biri bolar ma edi?» dep oiǵa batýshy edim. Iá, aina-qatesiz solai bolar edi. Biraq... bizdiń apaiymyz ataq-abyroidan góri qara siraq aýyl balalardyń kókeiine qazaqtyń tárbiesin sińirip, otbasyda ulaǵatty ana bolýdy bárinen de artyq sanaǵanyn eseigen kezimizde uǵyndyq qoi. Osy adaldyq jolynda Zoia Malybaeva Áýlieaǵash atyndaǵy orta mekteptiń ystyq-sýyǵyna tózip, talai shákirt tárbieledi.
Baǵzy zamanda bir adam danyshpannan: «Dúniede kim baqytty?» dep suraǵan kórinedi. Ol oilanbastan: «Dúniede kóp adamdy baqytqa bólei bilgen adam baqytty» dep jaýap bergen eken. Shamasy bul jerde ulaǵatty ustaz jaiynda áńgime bolǵan shyǵar. Iá, júzdegen shákirt tárbielep, talai jastyń kókeiindegi arman-qiialyn ushqyn tastap, ony jalynǵa ainaldyrǵan ustazdan artyq maman iesi joq shyǵar, bul jalǵanda.
Óz basym júzdegen shákirtiniń qolyna ómir kiltin ustatqan Zoia apaiymyzdy baqytty jandardyń qataryna jatqyzar edim. Týmysynan jaratylysy bólek, bekzat ta biiazy, sezimtal ustazymyz ǵibratty bilimimen, óreli ónegesimen urpaq tárbiesine, ult keleshegine asa úlken jaýapkershilikpen qarady.
Adam taǵdyry kútpegen ózgeris pen buralańǵa toly ǵoi. Maǵan Hantáńiriniń eteginde aqiyq aqyn Muqaǵali Maqataev týǵan jeri Qarasazda dúniege kelgen Zoia ustazymyzdy Áýlieaǵashqa Qudai aidap kelgendei kórinýshi edi. Mama qazdai balpańdap mektepti betke alǵan apaiymyzdyń tý syrtynan kóz salǵanymyzda júrisi gazet-jýrnaldarda jariialanǵan Muqaǵali aqynyń kesek beinesin kóz aldymyzǵa elestetýshi edi.
Ádette ustazymyz Muqǵalidyń syrǵa toly óleńin sanamyzǵa quiyp, tanym kókjiegimizdi keńeitkende qalypty mektep baǵdarlamasynan aýytqyp, ádebiettiń tereńine erkin boilaýymyzǵa erik beretin. Árbir sabaǵyn qyzyqty qylyp ótkizgendikten apaiymyzdyń dárisin asyǵa kútetinbiz. Tipti, oqýǵa yntaly emes balalardyń ózderi ádebiet sabaǵynan qalmaityn-dy. Bul endi ádebiettiń siqyry ǵoi.
Óitkeni kez kelgen adam týmysynan armanshyl, qiialshyl bolyp kelmei me? Sony jaqsy túsingen ustazymyz árqaisymyzdyń júrek túkpirimizde buǵynyp jatqan sezim pernelerin dál basyp, quddy bir tutas ansambldiń dirijerindei ádebiet sabaǵyna belsene qatysýymyzǵa yqpal etetin-di.
Zoia apaiymyz bizge tek qana sabaq bergen joq. Ol ómir súrýdi, qýanysh pen qaiǵyny qaiyspai kóterýdi, unatýdy, ómirdi súiýdi úiretti. Ol kisi isimen ǵana emes, kúndelikti ómir daǵdysymen de bizge úlgi bolyp keledi. Aýylǵa at basyn bursaq, apaiymyzǵa soǵyp, kórgen-bilgenimizdi, esten ketpes esteligimizdi ortaǵa salyp, áńgimelesemiz. Ustazymyzdan qansha jyraqta júrsek te, ustaz ben shákirt arasyndaǵy jyly sezim joǵalyp ketpeitinin baiqaisyń. Quddy bir 45 minýttyq áserli sabaqta otyrǵanda kúi keshemiz.
Apaiymyz mektep qabyrǵasynda ózi de baqytqa bólenip, ózgelerdi de jaqsylyqqa jeteledi. Ol – kóńil túkpirindegi mamandyqtyń kókjiegi kesteli, jemisti etken sanaýly ustazdardyń biri.
Ustaz – shákirt janynyń baǵbany, óz isiniń berilgen ustasy. Onyń eńbegi shólge qudyq qazǵanmen teń dep jatady ǵoi. Iá, jas urpaqtyń janyna nur quiýdy naǵyz saýapty is demei kórińizshi! «Muǵalim – zor bailyq, ol kúnniń qudiretti sáýlesi siiaqty» demep pe edi uly ustaz Ýshinskii. San myńdaǵan ul-qyzǵa sanaly bilim darytyp, izgilik shýaǵyn shashqan Zoia ustazymyz búginde ardaqty asýdy baǵyndyrǵan jaiy bar. Adamnyń jasy qansha jyl ómir súrýimen emes, boiyndaǵy abzal qasietterimen, parasat-paiymymen, jan dúniesiniń jarqylymen, tabiǵat bergen qýat-jigerimen tarazylansa kerek. Ishki dúniesi men syrtqy kelbeti jarastyq tapqan nurly ustazdarmen ómir kórikti emes pe?
«Ustaz bolý – óz ýaqytyńdy aiamaý, ózgeniń ýaqytyn aialaý» dep frantsýz oishyly Jan Jak Rýsso aitpaqshy, ustazdardyń eńbegi eren. Shákirt sanasyna bilim nárin seýip, el bolashaǵynyń órenderin tárbielep shyǵarý – ekiniń biriniń qolynan kele de bermesi anyq. Ustaz bolý – júrek jylýyn, meiirim shýaǵyn, adamgershilik ulylyǵyn balanyń boiyna darytý. Ustaz bolý – shákirtke ata-anasyndai bolyp tárbie syilaý.
Qazaqtan shyqqan qoǵam qairatkeri, aǵartýshy-ǵalym Ahmet Baitursynov «muǵalim – mekteptiń jany» dep baǵalaǵan. Osydan-aq, ustaz degen – uly esim ekenin talassyz ańǵarýǵa bolady. Sebebi, ustazǵa degen qurmet bárinen biik turady. Alash ardaqtylarynyń izgilikti isine adaldyq tanytqan Zoia ustazymyzdyń ómir joly kóptegen pedagog mamandarǵa úlgi-ónege bolyp keledi. Áýlieaǵash orta mektebinde aýzy dýaly, sózi ýáli ustazymyzdyń ornyn basqan pedagog mamandar jeterlik. Urpaq tárbieleýdegi ulaǵatty estafetany qolǵa alǵan aýylymyzdyń ustazdaryna Zoia apaiymyzdyń ónegeli ǵumyryn tileimiz.
Nurlan JUMAHAN
