Túrkistan oblysynyń tehnologiialyq parkin damytyp, óńirdiń IT sektorynyń ózindik brendin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan jobalarǵa sońǵy jyldary kóp kóńil bóline bastady. Birinshiden bul úderis zaman kóshinen qalmaýǵa múmkindik berip, týrizmdi damytýǵa da septigin tigizse, aimaq ekonomikasyna da biýdjetti únemdep, qarjyny tiimdi paidalaný turǵysynan óte kerek dúnie bolyp tur.
Qytailyq IT kompaniia ókilderimen kezdesti
Osy rette oblys basshylyǵy sońǵy ýaqytta aimaqta halyqaralyq tehnoparq qurý máselesimen jáne tsifrlandyrýdyń ózge de jaittaryn talqylaý maqsatynda kóptegen investorlarmen kezdesip, ortaq jobalardy talqylaýdy jiiletti.
Oblys ákimi D.Satybaldy Qytai Halyq Respýblikasynyń IT-kompaniialarynyń ókilderimen halyqaralyq tehnopark qurý jóninde kelissózder júrgizdi.
Bul strategiialyq mańyzdy jobanyń óńirdiń ekonomikalyq jáne indýstriialyq damýy úshin mańyzy óte zor. Joba elektronikaǵa, kompiýterlik tehnikaǵa, elektr buiymdaryna, optikalyq kabelderge, turmystyq tehnikaǵa jáne elektr kólikterine jóndeý jáne tehnikalyq qyzmet kórsetý obektilerin, sondai-aq elektr kólikterin zariadtaý stantsiialaryn qurýdy qamtidy. Bul bizge Túrkistanda IT sektorynyń ózindik brendin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar tehnoparkte ártúrli elektrondy jáne elektr jabdyqtaryna qyzmet kórsetý ortalyqtary, sondai-aq personaldy oqytý jáne damytý ortalyqtary jumys istemek.
Tehnopark óndiris qýatyn arttyryp qana qoimai, Túrkistan oblysyn tehnologiialyq innovatsiialar ortalyǵyna ainaldyrýǵa, sheteldik investitsiia tartýǵa jáne ekonomikalyq kórsetkishterdi jaqsartýǵa septigin tigizedi. Jańa jumys oryndary ashylyp, jergilikti turǵyndar úshin turaqty ekonomikalyq múmkindikter ashylady.
Týristerdi IT-park arqyly da tartýǵa bolady
Bul jobalardy júzege asyrý úshin jeke investitsiia tartylady Túrkistanda halyq sanynyń ósýine jáne qalanyń týristik ortalyq retinde damýyna bailanysty birqatar mańyzdy jobalardy júzege asyrý josparlanýda.
Oblys ákimi D.Satybaldy arnaiy jiynda qurylysty bas josparǵa jáne birtutas arhitektýralyq stilge sáikes josparlaý qajettigin aitty.
Sondai-aq jasyl jelek kólemin ulǵaityp, bos jatqan jerlerdi tiimdi paidalanýdy tapsyrdy.
«Túrkistannyń ózindik erekshe dizainy men arhitektýralyq stili bolýy kerek. Árbir usynys muqiiat qarastyrylyp, sáýletshilermen talqylaýdan keiin ǵana júzege asyrylýy kerek. Áleýmettik nysandar, demalys oryndary, saiabaqtar jáne basqa da ǵimarattar bir-birimen úilesim tabýy tiis», dedi D.Satybaldy.
Jiynda qalalyq mádeniet úiiniń qasbeti, qalaǵa kire beristegi turǵyn úi keshenderi, abattandyrý jobalary syndy 17 joba qaraldy. Sondai-aq, esý kanalynyń janyndaǵy aýmaqty iri týristik ortalyqqa ainaldyrý, akvapark pen qonaqúiler salý máseleleri de sóz boldy.
IT-park pen úzdiksiz bilim berý ortalyqtaryn salý boiynsha usynystar aityldy. Bul jobalardy júzege asyrý úshin jeke investitsiia tartylady.
Túrkistanda tsifrlyq injeneriia mektebi ashylýy múmkin
Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldynyń tapsyrmasy boiynsha Astanada Túrkistan oblysy ákimi apparatynyń basshysy Erkeǵali Álimqulov AQSh-tyń Pensilvaniia shtatynan kelgen amerikalyq EPAM Systems IT kompaniiasynyń basqarma tóraǵasy Arkadii Dobkinmen kezdesti.
Taraptar Túrkistan qalasynda tehnologiialyq jáne bilim berý ortalyǵyn, sondai-aq EPAM Systems filialyn ashý máselesin talqylady. Kezdesý barysynda IT sektordy jetildirý boiynsha yntymaqtastyq, Túrkistan oblysy jáne ondaǵy bilim salasy boiynsha kelissózder júrgizildi.
Arkadii Dobkin ERAM tsifrlyq injeneriia mektebiniń erekshelikteri men múmkindikterine toqtalyp, yntymaqtastyqqa niet bildirdi.
«Qazaqstanǵa qosh keldińiz! Bizdiń kezdesýimiz EPAM Systems jáne Qazaqstan Respýblikasynyń Túrkistan oblysy arasyndaǵy jańa jáne jemisti qarym-qatynastardyń bastaýy bolady dep senemin. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna joldaýynda bilikti mamandardy daiarlaý arqyly Qazaqstandy IT-elge ainaldyrýdyń strategiialyq mańyzdylyǵyn atap ótti. Osy baǵytta Túrkistan oblysynda bilim sapasyn arttyrý baǵytynda belsendi jumystar júrgizilýde.
Túrkistan oblysy elimizdiń ońtústiginde ornalasqan. Oblystyń ákimshilik ortalyǵy – Túrkistan qalasy. Túrkistan – qazaq halqynyń tarihynda ǵasyrlar boiy orasan zor ról atqarǵan Ortalyq Aziiadaǵy eń kóne shaharlardyń biri.
Búgingi tańda Túrkistan oblysy bul murany saqtap qana qoimai, belsendi túrde damytýda. Oblystaǵy mektepterde 522 myń oqýshy bilim alýda. Bizdiń oblys túlekterdiń sany boiynsha respýblikada kósh bastap tur. Iaǵni, ótken jyly oqý oryndaryn 32,6 myń túlek támamdady.
Túrkistan qalasynda eki halyqaralyq ýniversitet bar. Eki ýniversitet te ártúrli salalarda bilim beredi jáne aimaqtaǵy mańyzdy bilim berý ortalyqtary bolyp tabylady. Amerikadaǵy IT salasyndaǵy eń myqty kompaniia Túrkistanda jumys istese eken dep tileimiz. Jastarymyz bilimdi, bilikti bolsa, naǵyz básekege qabiletti bolary sózsiz», deidi Erkeǵali Álimqulov.
Túrkistanda eki halyqaralyq ýniversitet bar. Atap aitqanda, Qoja Ahmet Iasaýi atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýniversitetinde 8 myńǵa jýyq stýdent bilim alýda. Onyń ishinde 5782 azamat Túrkistan oblysynyń turǵyndary, 2211-i basqa qalalar men shet memleketterden kelgen azamattar.
Koreialyq IT ýniversitetiniń filialyn ashý josparlanǵan
Halyqaralyq týrizm jáne qonaqjailylyq ýniversitetinde 2980 stýdent bar. Onyń 1932-si Túrkistan oblysynyń turǵyndary bolsa, 1048-i basqa óńirlerden kelgen stýdentter. Túrkistan oblysynda bilim berý salasyna, onyń ishinde básekege qabiletti IT salasyna mamandar daiarlaýǵa kóp kóńil bólinýde.
Osyǵan orai 2024 jyldyń naýryz aiynda Túrkistan oblysynyń delegatsiiasy Koreia Respýblikasyna jumys saparymen bardy. Sapar barysynda Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy WOOSOONG bilim berý qorymen Túrkistan qalasynda IT ýniversitetiniń filialyn ashý jóninde kelissózder júrgizdi. Nátijesinde maýsym aiynda WOOSOONG ýniversitetiniń delegatsiiasy Túrkistan oblysyna issaparmen keldi. WOOSOONG bilim berý qorynyń tóraǵasy Kim Song-kiýnmen kezdesý barysynda Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy arasynda Túrkistan qalasynda ýniversitet qurý týraly kelisimge qol qoiyldy. Qazir ýniversitet ǵimaraty kúrdeli jóndeýden ótip jatyr. Nysannyń qurylysyn aiaqtaý 2025 jylǵa josparlanǵan.
Aita keteiik, EPAM Systems – 1993 jyly negizi qalanǵan belarýs tamyry bar amerikandyq IT-kompaniia. Belarýs joǵary tehnologiialar parkiniń turǵyny tapsyrys boiynsha baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi shyǵarady jáne keńes berý qyzmetin kórsetedi. Kompaniianyń shtab-páteri Pensilvaniia shtatynyń Niýtaýn qalasynda ornalasqan jáne 40-tan astam elde enshiles kompaniialary bar. Kompaniianyń jyldyq ainalymy 5,5 milliard AQSh dollaryn quraidy.
JI jáne robototehnika salasyndaǵy yntymaqtastyq
Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy bastaǵan delegatsiia Tatarstan Respýblikasyna jumys sapary aiasynda Innopolis qalasynda boldy. Aimaq basshysy Innopolis qalasynyń ákimi Dmitrii Vandiýkovpen jáne ýniversitet direktorynyń orynbasary Eskendir Barievpen kezdesip, zamanaýi bilim oshaǵymen tanysty.
Taraptar ǵylym men IT-tehnologiialardy damytý, jasandy intellekt jáne robototehnika salasyndaǵy yntymaqtastyq jáne innovatsiialyq aýmaqtardy qurý boiynsha tájiribe almasý máselelerin talqylady.
Innopolis ýniversiteti aqparattyq tehnologiialar men robototehnika salasyndaǵy bilim berý men zertteýge mamandanǵan. Mundaǵy barlyq oqý baǵdarlamalary aǵylshyn tilinde júrgiziledi, al mamandyqtar aqparattyq tehnologiialarmen tyǵyz bailanysty.
Ýniversitet Reseidegi 300 jetekshi IT kompaniialarymen biriktirilgen 17 zerthanasy men toǵyz damý ortalyǵy bar ǵylymi ortalyq bolyp otyr. Oqytý aǵylshyn tilinde júrgiziledi. Memleket basshysynyń Qazaqstannyń tsifrlyq tehnologiialardyń jahandyq ortalyǵy retindegi pozitsiiasyn nyǵaitý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Túrkistan oblysynda IT salasyn damytý boiynsha belsendi jumystar júrgizilýde.
Tatarstan Respýblikasyna jumys sapary aqparattyq tehnologiialar salasyndaǵy múmkindikterdi keńeitý jolyndaǵy mańyzdy qadam boldy. Sapar barysynda oblysymyzdyń delegatsiiasy «Innopolis» arnaiy ekonomikalyq aimaǵymen tanysty. AEA jalpy aýdany 311 gektardy quraidy. Munda aldyńǵy qatarly innovatsiialyq sheshimder ázirlenip, kommertsiialanady.
AEA-nyń negizgi nysany tehnopark keńseleri men damý ortalyqtary bar zamanaýi kópfýnktsionaldy keshen bolyp tabylady. Munda IT-kompaniialardyń damýyna barlyq qolaily jaǵdailar jasalǵan, iri reseilik jáne halyqaralyq IT-kompaniialar men jańa perspektivalyq jobalar shoǵyrlanǵan. IT-startaptardy qurý jáne qoldaý innovatsiialyq jáne tehnologiialyq baǵytty yntalandyrýda mańyzdy ról atqarady.
Tatarstannyń tájiribesimen tanysý úshin túrkistandyq delegattar Bashir Rameev atyndaǵy IT-parkke bardy. Saiabaqta kovorking alańy, tsifrlyq kitaphana, balalar tehnoparki, startap haby, kiberpark arenasy jáne t.b. bar. Innopolis – Qazan qalalyq aglomeratsiiasynyń aýmaǵynda salynǵan zamanaýi qala. Onda Innopolis ýniversiteti jáne biregei «Innopolis» ekonomikalyq aimaǵy bar. Máskeý mańyndaǵy Skolkovo jáne Novosibirskidegi Koltsovomen qatar bul Reseide IT-tehnologiialardy damytý maqsatynda ashylǵan ǵylymi-óndiristik aýmaqtardyń biri.
Túrkistan oblysynyń delegatsiiasy Tatarstandaǵy kásiporyndardy aralaidy. Investorlarmen birqatar kelisimder jasalady dep kútilýde. IT salasy men aýyl sharýashylyǵyndaǵy ozyq tehnologiialar men jobalarǵa basymdyq beriledi.
Túrkistandaǵy «Kúltóbe qalashyǵy» parkine tsifrlyq tehnologiialar qoldanylady
Túrkistanda týrizmdi damytýǵa baǵyttalǵan «Kúltóbe qalashyǵy» ashyq aspan astyndaǵy zamanaýi arheologiialyq parkiniń qurylysy júrip jatyr. Mundaǵy jumystar áli jalǵasýda. Jýyrda jobanyń birinshi kezeńi aiaǵyna shyqqan bolatyn. Qalashyq «Áziret Sultan» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-murajaiynyń baǵynysyna kiredi. Al mundaǵy bar sharýa IýNESKO-nyń talaptary aiasynda atqyrylyp jatyr.
Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy salaǵa jaýapty birqatar basqarmanyń basshylar men jobaǵa qyzyǵýshylyq tanytqan sheteldik kompaniia ókilderimen kezdesip, joǵaryda atalǵan jobanyń ekinshi kezeńin júzege asyrý talqylanǵan keńes ótkizdi. Jiynda sondai-aq Kúltóbe qalashyǵy tóńireginen zamanaýi týristik nysandar salýdyń jai-japsary pysyqtaldy.
– Bul qalashyqqa kelgen saiahatshylar Qazaq halqynyń tarihynan, mádenietinen, qasietti Túrkistan shaharynyń ótkeninen maǵlumat alatyndai bolýy tiis. Bizdiń mańyzdy qundylyǵymyz – Qoja Ahmet Iasaýi kesenesimen úndesip, týrister keletin orynǵa ainalýy kerek. Jan-jaqty zerttep, zerdelep baryp, jumysty júrgizemiz, – dedi Darhan Satybaldy.
Jobanyń jalǵasy retinde taǵy bir erekshe nysan salynbaq. Onda kelýshilerge 3D formatynyń jetistikteriniń kómegimen jáne zamanaýi tsifrlyq tehnologiialardy qoldaný arqyly ejelgi zamanǵa saiahat jasaýǵa múmkindikter qarastyrylady. Qazaqy oiý-órnektermen bezendirilgen nysan túnde jarqyrap, alystan «menmundalap» turatyn bolady.
Al aldaǵy ýaqytta arheologiialyq parktiń qonaqtary tsifrlyq tehnologiialar arqyly ejelgi zamanǵa vizýaldy saiahat jasap, nebir tamasha derekterge kýá bolmaq. Sondai-aq sol tóńirekten tabylǵan arheologiialyq jádigerlerge qatysty da túrli derekter engizilip, qazaq mádenieti men qolónerinen syr shertetin dúnieler jurtshylyq nazaryna usynylmaq.
