Túrkisoidyń tartýy
Jiyndy ashqan ýniversitet rektory Takir Ospanuly Balyqbaev hakim Abaidyń 175 jyldyǵy qazaq rýhaniiatyn álemdik deńgeige kótergen aitýly mereitoi bolǵanyn aita kelip, Abai esimin 85 jyldan beri biik kóterip kel jatqan oqý ornynyń atalǵan mereitoiǵa bailanysty atqarǵan jumystaryna toqtaldy.
Halyqaralyq TURKSOY uiymynyń bas hatshysy Dúisen Qaseiinov atalǵan uiymnyń qazaq oishylynyń mereitoiyna bailanysty júzege asyrǵan is-sharalary týraly sóz etti.
– Qazaqstannyń eń alǵashqy oqý orny, ulttyń uly aqyny Abaidyń aty berilgen, qazaq aǵartýshylyǵynyń qarashańyraǵy Abai atyndaǵy Qazaq Ulttyq pedagogikalyq ýniversitetinde Sizdermen kezdeskenime asa qýanyshtymyn, – dedi D. Qaseiinov. – Ózderińizge belgili, 2020 jyly túrki áleminde úsh úlken mereitoi qatar kelip, ony búkil álem halyqtary birigip atap ótti. Qazaqstan Respýblikasynyń usynysymen Túrki áleminiń Uly ǵalymy Ál-Farabidiń 1150 jyldyq mereitoiy, Túrkiia Respýblikasynyń usynysymen Júsip Balasaǵunnyń «Qutadǵý bilik» dastanynyń 950 jyldyǵy Halyqaralyq IýNESKO uiymynyń 2020 jyly atap ótiletin halyqaralyq mereitoilar tizimine engizildi.
2019 jyly Qyrǵyzstannyń Osh qalasynda ótken TURKSOY-ǵa múshe memleketterdiń mádeniet salasy ministrleriniń 37-shi Turaqty keńesinde, qazaqtyń uly aqyny Abai Qunanbaiulynyń týǵanyna 175 jyl tolýyna orai, Halyqaralyq TURKSOY uiymy aiasynda 2020 jyldy «Túrki áleminde Abai Qunanbaiuly jyly» dep jariialaý týraly sheshim qabyldaǵan edi. Ataýly jyl aiasynda Halyqaralyq TURKSOY uiymy Abai aqynnyń mereitoiyna arnalyp álemdik arenada, túrki elderinde ótkizilgen iri jobalardyń negizgi uiymdastyrýshysy boldy.
Bizdiń uiymnyń ótken jylǵy eń alǵashqy sharalary da Abai atamyzdy ulyqtaýdan bastaldy. Baqytymyzǵa qarai, álemdik pandemiia bastalmai turyp, jyldyń basynda «Abai jylynyń» ashylý sharalaryn Túrkiiada jáne Eýropa elderinde ótkizip úlgerdik. Eń qyzyǵy, Eýropa sahnalaryndaǵy Abai ánderine arnalǵan kontsertterimiz Bethovenniń 200 jyldyq mereitoiymen sáikes kelip, eýropalyq kórermen shyǵys oishyly men batys kompozitorynyń shyǵarmashylyǵyn salystyra tyńdaýǵa tamasha múmkindik aldy. Budan keiin de qazaqtyń bas aqyny týraly ondaǵan onlain otyrystar men keremet konferentsiialardyń talaiyn uiymdastyrýǵa uiytqy boldyq.
Al, Uly Daladan shyǵyp álemdik órkenietke úles qosqan eń belgili tulǵalardyń biri, ataqty filosof, uly ǵalym, órkeniet deńgeiindegi oishyl Ábýnasyr ál-Farabi babamyzdyń mereitoiy qurmetine Ankara ýniversitetinde ál-Farabi atynda úlken konferents-zaldy ashyp, soǵan orai ǵalym eńbekteriniń kórmesi men halyqaralyq konferentsiiasyn uiymdastyrdyq. Sondai-aq, Stambul ýniversitetiniń Ál-Farabi atyndaǵy ǵylymi ortalyǵynyń ǵalymdary ázirlegen Ál-Farabidiń «Mýzyka týraly úlken kitabyn» baspaǵa daiyndadyq.
Túrkitildes halyqtardyń mádeniet salasyndaǵy tuńǵysh halyqaralyq uiymy TURKSOY-dyń basty maqsaty – túrki tekten týyp, adamzat aqyl-oiynyń damýyna atsalysqan,túbi bir týys elderdiń bárine ortaq osyndai uly tulǵalardy ulyqtaý. Óitkeni, tarihta qiian sheti Qiyr Shyǵystan bastalyp, Batys Evropaǵa deiingi ulanǵaiyr aimaqta sansyz memleketter men imperiialardyń qurýshysy bolǵan halyqtyń búgingi urpaǵy atalarynyń adamzat órkenieti men mádenietine, ǵylymy men ádebietine de ólsheýsiz úles qosqanyn bilýi tiis.
Búgingi kezdesý Abai Qunanbaiulynyń 175 jyldyq mereitoiynyń qorytyndysy retinde ótkizilip otyr. Bul sharany ótkizý úshin Qazaqstandaǵy aqyn shyǵarmashylyǵyna arnalǵan is-sharalardyń negizgi uiymdastyrýshy bolǵandyqtan Abai ýniversitetin arnaiy tańdap aldyq. Qazir Sizderdiń aldaryńyzda Halyqaralyq TURKSOY uiymy jariialaǵan «Abai» albomynyń tusaýkeseri rásimin ótkizemiz.
Bul – bizdiń iri seriialy jobamyz. Jobanyń maqsaty - ádebi týyndyny qylqalam sheberiniń kózimen taný, jazýshynyń ádebi shyǵarmalaryn kórkemsýret, keskindeme óneri arqyly tanytý, sondai-aq, tarihi týyndylar men zamanaýi eńbekterdi bir albomǵa biriktirý. Jinaqqa ótken ǵasyrdaǵy jáne qazirgi zamanǵy belgili otandyq qylqalam sheberleriniń Abai shyǵarmalaryn oqi otyryp dúniege ákelgen kórkemsýret týyndylary engizildi. «Abai» jinaǵy –qazaqtyń uly aqyny Abai Qunanbaiulynyń 175 jyldyq mereitoiyna daiyndaǵan Halyqaralyq TURKSOY uiymynyń arnaiy syiy.
Sondai-aq, osy ataýly jyldyń qorytyndysyna arnap bizdiń uiym «Halyqaralyq Abai medalin» jáne Qurmet gramotasyn shyǵardy. Bul medal men gramota ult mádenietiniń damýyna eńbek sińirgen tulǵalarǵa beriledi. Biyl Abai jylyna arnap akademiialyq basylym, tyń zertteýler, kitaptar men maqalalar daiyndaǵan ǵalymdar men osy ǵylymi shyǵarmashylyq jumystardy uiymdastyrǵan basshylardyń eńbegin eskerýge tyrystyq.
Bizge osyndai sharany uiymdastyrýǵa múmkindik jasaǵan Abai atyndaǵy Qazaq Ulttyq pedogogikalyq ýniversitetiniń ujymyna, ýniversitet rektory Takir Ospanuly Balyqbaev myrzaǵa sheksiz alǵysymdy aitamyn. – Osylai degen D.Qaseiinov «Abai» albomyn kópshilikke tanystyryp, onyń lentasyn qiǵyzdy. Sondai-aq ol Abai shyǵarmalaryn nasihattaýǵa úles qosqan azamattardy «Abai» medalimen jáne arnaýly gramotalarmen marapattady.
Jiynda sóz alǵan Qazaqstan Jazýshyldar odaǵy Basqarmasynyń tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet qazaqtyń mádenietin, ádebietin, mýzykasyn túrki álemine tanytýǵa zor úles qosyp júrgen D.Qaseiinov basqaratyn TURKSOY uiymyna alǵys aitty. J.Dádebaev, M.Myrzahmetuly, S.Qasqabasov jáne basqa da ǵalymdar Abai eńbekterin túrki dúniesine keńinen tanytyp otyrǵan TURKSOY uiymy men onyń bas hatshysy D.Qaseiinovtiń eńbegin erekshe atap ótti.
Jiynǵa qatysýshylar is-sharany uiymdastyrýǵa belsene atsalysqan N.Kelimbetov atyndaǵy Túrkitaný ortalyǵynyń direktory Asqarjan Turǵymbaev pen Tárbie departamentiniń basshylyǵyna alǵys aitty.
Myrzahan Ahmetov, Abai atyndaǵy QazUPÝ Qoǵammen bailanys bóliminiń bastyǵy.
