Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń búgingi otyrysyna deiin atqarylǵan jumystardyń naqty nátijesi bar ekenin, "Qazaqstan Respýblikasynda beibit jinalystardy uiymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly" jańa Zańǵa qol qoiǵanyn atap ótti. Atalǵan Zań boiynsha jiyn ótkizýdiń aldyn ala eskertý qaǵidaty engizildi.
– Jańa zań azamattardyń beibit jiyndar ótkizýge konstitýtsiialyq quqyǵyn tolyq qamtamasyz etedi. Saiasi reformalardyń birinshi toptamasyna kiretin basqa da zań jobalary ázirlenýde. Sondai-aq sailaý týraly jáne saiasi partiialar týraly zańdarǵa ózgerister engizetin qujattarǵa qol qoidym.
Biz parlamenttik oppozitsiia institýtyn engizdik. Saiasi partiialardy tirkeýge qatysty talap jeńildetildi.
Sailaýǵa túsetin saiasi partiialar áielder men jastar úshin 30 paiyzdyq kvota bóletin bolady. Jala jabýdy qylmys sanatynan alyp tastaý jáne Qylmystyq kodekstiń 174-babyn izgilendirý jónindegi normalarǵa azamattar barynsha qoldaý bildirdi, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev otyrystyń kún tártibi týraly aita kelip, kez-kelgen memleket úshin adami kapital basty ólshemge ainalǵanyn atap ótti.
– Jańa ahýal bilim jáne ǵylym júiesin túbegeili reformalaýdy talap etip otyr. Endi bul salanyń mańyzy arta túsetini anyq. Tipti ekonomikanyń ózi soǵan táýeldi bolmaq. Biz bilim men ǵylym salasynyń bolashaqtaǵy rólin aiqyn túsinýimiz kerek. Búkil memlekettik saiasatty soǵan sáikes júzege asyramyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Qazaqstannyń bilim salasyna bóletin qarjysy jetkiliksiz ekenin, sonyń saldarynan bilim berý sapasy men mektep infraqurylymy damyǵan eldermen salystyrǵanda áldeqaida kenjelep qalǵanyn jetkizdi.
– Qazaqstannyń mektepteri jaqsy jabdyqtalyp, synyptaǵy oqýshylar sanynyń kóp bolmaǵany qajet. Memlekettik bilim berý baǵdarlamasy boiynsha 2025 jylǵa qarai 650 oryndyq jáne odan da kóp oqýshyǵa arnalǵan 800 jańa mektep, aýyldardaǵy tirek mektepter úshin 114 internat, 700-den astam sport zaldaryn salý josparlanyp otyr, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev Keńes músheleriniń nazaryn qala men aýyl mektepteriniń arasyndaǵy alshaqtyqty qysqartý, balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, oqýshylar arasyndaǵy zorlyq-zombylyq pen óz-ózine qol jumsaý problemasyn sheshý jónindegi mindetterge aýdardy. Sonymen qatar bilim berý salasyndaǵy basqarý jáne qarjylandyrý júiesin jetildirý kerek ekenin aitty.
– Meniń sheshimim boiynsha, 2021 jyldan bastap aýdandyq bilim bólimderin basqarý jáne olardy qarjylandyrý oblystyq deńgeige ótedi. Budan bólek sońǵy ýaqytta oqý oryndarynyń basshylaryn taǵaiyndaý tártibi týraly másele jii qozǵalýda. Úkimet balabaqsha meńgerýshilerin, mektepter men kolledjderdiń direktorlaryn taǵaiyndaýdyń túsinikti ári ashyq jańa júiesin ázirleýi kerek. Direktorlardy almastyrý jáne attestatsiialaý institýtyn engizý isi de basqarýdyń tiimdiligin arttyrýǵa tiis, – dedi Memleket basshysy.
Prezident memlekettik tildi oqytýdyń tiimdiligin barynsha arttyrýǵa shaqyryp, bul máselede Eýropa elderiniń tájiribesine nazar aýdarý qajettigin aitty.
– Olar til úiretý barysynda, negizinen, oqý oryndaryndaǵy jastarǵa kóbirek mán beredi. Sondyqtan Til komitetin eki myń jiyrma birinshi jyldan bastap Bilim jáne ǵylym ministrliginiń qaramaǵyna ótkizgen jón. Bul qazaq tilin oqytý ádistemesin ázirleý jáne ony úiretý isine qatysty áleýetimizdi bir ortalyqqa shoǵyrlandyrýǵa múmkindik beredi. Sondai-aq, mundai qadam qoldanysqa engiziletin oqý baǵdarlamalarynyń tiimdiligin taldaý jáne monitoring júrgizý júiesin jasaýǵa septigin tigizedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde ǵylymdy damytýǵa basa mán berdi.
– Jalpy ǵylymǵa bólinetin qarjyny josparly túrde kóbeitemiz. 2025 jylǵa qarai ony jalpy ishki ónimniń 1 paiyzyna deiin jetkizemiz. Osy rette biz eshkim oqymaityn, qajetsiz jumystar men zertteýlerdi qarjylandyrýǵa jol bermeimiz. Árbir ǵylymi jumysqa qatań talap qoiylýǵa tiis. Sondai-aq onyń naqty áleýmettik-ekonomikalyq, óndiristik jáne tehnikalyq qaitarymy bolýy qajet. Baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý tek ulttyq ǵylymi-tehnikalyq mindet turǵysynan bólinýge tiis. Mediko-biologiialyq zertteýler, agroóndiristik ǵylym, «jasyl» tehnologiia, jasandy intellekt, energotiimdilik siiaqty salalarǵa erekshe mán berip, qarjy bólý kerek, – dedi Prezident.
Memleket basshysy koronavirýs pandemiiasynyń búkil álemdegi densaýlyq saqtaý júiesi úshin, shyn máninde, aýyr synaq bolǵanyn atap ótip, bul ahýaldyń Qazaqstanda kásibi dárigerlerdiń tapshy ekenin anyq ańǵartqanyn jetkizdi. Sondai-aq buǵan eńbekaqynyń azdyǵy, mamandyqtyń bedeldi bolmaýy, dárigerler quqynyń qorǵalmaýy sebep bolyp otyrǵanyn aitty.
– Túrli sala mamandary ishinde eń tómen jalaqyny dárigerler alady. Úkimetke biyldan bastap dárigerlerdiń eńbekaqysyn kezeń-kezeńmen arttyrýdy tapsyramyn. Olardyń ailyǵy ekonomikadaǵy ortasha jalaqydan eki jarym ese artyq bolýy kerek. Bul kórsetkishke 2023 jylǵa qarai qol jetkizý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar Prezident meditsina infraqurylymyn damytýǵa bailanysty birqatar máseleni sheshýdi tapsyrdy.
– 2010 jyldan beri densaýlyq saqtaý salasy men ekstensivti tiimdiliktiń keibir baǵyttaryn ońtailandyrýǵa basa mán berdik. Nátijesinde 1000-ǵa jýyq juqpaly aýrýlarǵa arnalǵan oryn qysqardy. Biologiialyq qaýip-qaterlerdi eskere otyryp, Úkimet belgili bir baǵyttar boiynsha densaýlyq saqtaý júiesindegi ruqsat etilgen artyqshylyq máselesin qarastyryp, onyń qiyn-qystaý jaǵdailarǵa daiyn bolýyna qoldaý kórsetýi qajet, – dedi Memleket basshysy.
Otyrys barysynda Prezident Úkimetke aýyldyq jerlerdegi densaýlyq saqtaý isiniń tiimdi úlgisin jasaý sharalarynyń oryndalýyn, sanitarlyq-epidemiologiialyq qyzmetti kúsheitýdi jáne institýtsionaldandyrýdy qatań baqylaýǵa alýdy, sondai-aq, elimizdi dári-dármektermen jáne meditsinalyq jabdyqtarmen qamtamasyz etý máselesin sheshýdi tapsyrdy.
– Búgin men negizgi áleýmettik salalardy reformalaýǵa arnalǵan bastamalar jóninde aittym. Bul bastamalardyń basym bóligi Ulttyq keńes músheleriniń usynystary negizinde jasaldy. Osy sharalardy tiimdi júzege asyrsaq, adami kapitaldyń sapasyn aitarlyqtai arttyramyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń otyrysynda sóilegen sóziniń tolyq mátinimen myna silteme arqyly tanysýǵa bolady.
