Onyń mánisi mynada: Toqaev bolashaqta óz reformalaryn ideialyq jáne praktikalyq jaǵynan qoldai alatyn parlament qura almady.
Ne degenmen Toqaevtyń ritorikasyna senip qalǵan progressivti qaýym «osy oiy durys bolsa, onda parlament sailaýyna demokratiialyq kúshter qatysyp, «Nurotandy» jeńbese de, sonda ene alady, sóitip, elde shynaiy saiasi reformalar bastalady» dep úmittengen edi. Shynymdy aitsam, ózim de solai oiladym.
Óitkeni ózim qatysqan prezident sailaýynan keiin elde bilikke narazy ideialar naqty sipatqa ie bolyp, keń qanat jaiyp, bilik sanasatyndai qubylysqa (qozǵalys ne partiia dei almaimyn) bop qalyptasa bastap edi.
Aqyrynda ne boldy?
«Reformator bolamyn» degen Toqaev eski ádis-tásilderden bas tartqysy kelmeitin retrograd, kertartpa kúshterdiń yqpalynan shyǵa almai qaldy. Nátijesinde regressivti kúshter jeńip shyqty da, parlament sailaýy qýyrshaqtardyń qoiylymy bop qaldy.
Toqaev myrza bir nárseni túsinýi kerek. Bul soraqy sailaýdy el «Nazarbaevtyń ne Baibektiń sailaýy» demeidi, «Toqaevtyń sailaýy» dep ataidy. Osy kúlkili parlament sailaýymen Toqaev tarihta qalady.
Kim biledi, bálkim, Aqordadan tys biliktegi kúshter dál osylai Toqaevtyń reformatorlyq imidjine soiqan soqqy bergisi kelgen de shyǵar. Olai bolsa, bul ekinshi prezidenttiń taktikalyq emes, strategiialyq qatesi boldy dep sanaimyn!
Áitpese, el ishinde tsentristik sipattaǵy demokratiialyq kúshter bar edi ǵoi. Máselen, ulttyq-demokratiialyq kúshter. Olar Táýelsizdik alǵannan beri saiasi alańda júr. Olar bilikke júieli túrde qarsy. Olar da oppozitsiia. Biraq, radikal men bitispes kushterden aiyrmashylyǵy sol - olar zań aiasynda áreket jasap keledi. Olar koniýnktýralyq saiasi maqsattardan góri el Táýelsizdigin, memlekettik tutastyǵyn, ult múddesin joǵary qoiady. Sol kúshter ókilderi parlamentke engende, eldiń sailaýǵa degen iltipaty basqasha bolar edi.
Biraq, bolar is boldy.
Bir nárse aiqyn: 10 qańtarmen saiasi ómir bitpeidi, qoǵamdaǵy broýndyq qozǵalys tolastamaidy. Kerisinshe, qoǵamdyq-saiasi ómir jandana túsedi. Óitkeni, menińshe, bilik ázirshe «prezidenttik sailaýdan keiin ǵalamat kúshke ie bolǵan halyqtyq naryzylyqty parlamenttik sailaýda qalaisha báseńdetemiz?» degen taktikalyq oi tóńireginde ǵana bas qatyryp jatyr. Sonyń qarsańynda nebir popýlistik, oryndalýy ekitalai ýádelerdi úiip-tógip, sailaýshylardyń «qulaǵyna ilip jatyr».
Basqa nárseni oilaýǵa biliktiń qazir shamasy joq. Saiasi strategiia degen múldem umyt qalǵan siiaqty!
Mine, sailaýdan keiingi kezeń Toqaev quryp jatqan «jańa» júie úshin eń myqty syni shaq bolmaq.
Sol kezde búgingi radikaldar emes, oppozitsiia bola otyryp, memleket pen ult múddesin umytpaityn, bilimdi, baisaldy, parasatty, bir mezettik ne bir taqyryptyq haipqa urynbaityn, tereńnen oilaityn, saiasattaný terminimen aitqanda, revoliýtsiiany emes, evoliýtsiiany qalaityn tsentristik kúshter kimdi qoldamaq?
Menińshe, parlament sailaýynan keiingi basty bir suraqtyń biri osy bolmaq.
P.S.Ýaqyt synaptai syrǵyp barady. Kelesi prezidenttik sailaýǵa áne-mine degenshe úsh jarym jyl qalypty.
Kim biledi, merziminen tys prezident sailaýy da bop qalýy múmkin.
PS. Illiýstratsiia retinde ataqty mysaldyń sýretin aldym, Aqorda, Kitaphana jáne "Nurotan" bul karikatýraǵa renji qoimas: budan da soraqysyn kórip jatyr emes pe?
Ámirjan Qosanovtyń jazbasy
