Qazaq toi toilaýdan jalyqpady ma?
Táýelsizdigimizdi alǵaly ber toi jasaýmen kelemiz. Iá, táýelsizdikti alýymyz úlken qaýynysh. Oǵan qýanyp, shattaný kerek shyǵar. Biraq qýanyshty kóńil-kúidiń de basylyp, etek-jeńdi jinaityn kezi bolady ǵoi.
Abaidyń 150 jyldyǵy, Jambyldyń bálen jyldyǵy Taraz ben Túrkistannyń myńjyldyq toiy, Astananyń toiy, Dombyra kúni, buǵan Alǵys aitý kúni men qaptaǵan qala kúnderin qosyńyz. Qazaqstannyń EYQU-ǵa tóraǵalyǵy men EKSPO-da sol toilardyń kebin kigenin bilemiz.
Osy toilardan qazaqqa qandai jaqsylyq, nendei qaiyr boldy? Eshqandai da jaqsylyq kórmedik. Eger jaqsylyq kórseńizder ony aityńyzdar. Bile júreiik.
Elimiz Táýelsizdikke ie bolǵan jyldar qalaly jerde turatyn ózge ulttar shaǵyn qoimalardy, garaj ben jertólelerdi, óndiristik bazalardy jekeshelenidirip kafe, dúkenge ainaldyrdy. Turmys-jaǵdaiyn jaqsartty. Bul úshin olardy aiyptamaimyn. Biz toiǵa ainalǵanda, olar osylai jaǵdaiyn jaqsartyp, tirshilik etýdiń qamyna kiristi. Olarǵa Abaidyń 150 jyldyǵy, Taraz ben Túrkistannyń myń jyldyq toiy túk te qyzy emes qoi.
Bizder báige shaptyryp, aitys ótkizip toi toilaǵansha sol ýaqytta keńes ókimetinen qalǵan en-bailyqqa ie bolyp qalýymyz kerek edi. Onyń ornyna toi toilap, dalaqtap, dalbasalap júrdik.
Shahanovqa jasalǵan qastadyq qoi
Ziialylyarmyz da «bu qalai» dep áńgime aitýdyń ornyna ár oblysty aralyp, shapan kiip, as iship, aiaq bosatýdan qoldary bosamady. Áńgimeniń ashyǵyn aitsaq, ziialylardyń áli kúnge deiin toi toilaýdan qoldary bosaǵan joq. Jaqyn-jýyqta toi toilaýdan bas tartatyn ziialylardyń da qarasy baiqalmaidy.
Pandemiia kezinde el kezip, toi jaǵalaǵan talai aqyn-jazýshylar men ánshi-kúishiler ómirden ótkeni osy sózimizge dálel bolady. Eger solar tynysh úilerinde otyrsa, dymda bolmas edi. Qudai da «saqtansań saqtaimyn» degen ǵoi. Bul sózdi qulaqqa ilgen ziialyny kórmedim.
Kúni keshe ǵana áleýmettik jelide belgili aqynymyz Muhtar Shahanovtyń bir aýylǵa baryp, úlken otyrysta (toidan esh aiyrmasy joq) aq boz at minegine kýá boldyq. Qasyndaǵy saýyqshyl top. «Muhtar aǵamyz attan túspesin!» dep keý-keýlep aqynyń delebesin qozydyryp júr.
Ótken jyly Shahanovtyń indet juqtyryp, aidan astam ýaqyt tósek tartyp jatqanyn barsha qazaq biledi. Búginde Shahanovtyń densaýlyǵy máz emes. Oǵan udaiy kútiný kerek. Sony bile tura aqyndy anda-mynda shaqyryp basyn qaterge tikkenimiz ne sasqanymyz. Óz basym muny Shahanovqa jasalǵan qastandyq dep qabyldadym.
Amal ne, qarapaiym halyqtan bastap, ziialylarymyzǵa deiin ózgeniń esebinen toiǵa baryp, qydyrýdy ádetke ainaldyrdy. Bul ádetten arylýymyz kerek. Áitpese jaǵdai qiyn.
Ziiallar kámitke aldanǵan bala siiaqty
Búginde ziialy aǵalarymyz súiegi baiaǵyda qýarap qalǵan ata-babasynyń bálenbai jyldyq torqaly toiyn ótkizbese, ákimdik men Úkimetke deiin shaǵymdanyp, shý shyǵarýy qalypty dúniege ainaldy.
«Bálenbaidyń 100 jyldyǵy, Túgenbaidyń 80 jasqa tolǵan toiy nege memlekettik deńgeide atalynyp ótpedi» dep shala búlinip, shalshyqqa túsip jatqan ziialylardy kórgende qarnyń ashady eken.
Eger solar aýyl aýdandaǵy halyqtyń áleýmettik máselesin kóterse qandai jarasymdy bolar edi. Dál qazir aýyldaǵy aǵaiyn jergilikti jerdegi bai-baǵlandar jaiylymnyń bárin baýyryna basyp, sý kózderin buryp alǵanyn bárimiz bilemiz.
Sol aýyldaǵy toidyń tórinde otyryp, aqylgóisitin múiizi qaraǵaidai ziialylyar bul jaiynda lám-lim dep aýyz ashqan emes.
Nege eldiń jaiyn aitpaidy? Aýyldaǵy áleýmettik jaǵdaidy kóterse, aýyldaǵy bai-baǵlandar álgi ziialylardy toi-tomalaqqa shaqyrmai adam qataryna qosapaityny beligili. Al bul bizdiń ziialylar úshin ólimmen teń dúnie. Sondyqtan ziialy aǵalamyz mundaiǵa kóz juma qaraidy. Esesine aýdannyń «qurmetti azamaty» degen ataǵyn alyp, aýdan deńgeiinde shyǵatyn kitaptaptar aty atalyp, sýreti basylsa jetip jatyr. Kámitke aldanǵan bala siiaqty.
