Birqatar sheteldik basylym 2003 jyly elimizdiń saiasi qairatkeri Altynbek Sársenbaiuly Pýtinniń Qazaqstanǵa baǵyttalǵan úlken josparyna tosqaýyl qoiǵanyn jazyp jatyr. Aqparattarǵa súiensek, oqiǵa Resei men Qazaqstannyń birinshi óńiraralyq yntymaqtastyq forýmynda órbigen kórinedi. Mán-jaidyń anyq-qanyǵyn bilý úshin Dalanews.kz agenttigi saiasi máselege sholý jasap kórdi.
Aldymen oqiǵanyń neden jáne qalai bastalǵanyna toqtalyp óteiik. 1991 jyly KSRO ydyraǵannan keiin Resei basshylyǵy Ortalyq Aziiadaǵy bes eldiń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyn moiyndady. Memleketterdiń árqaisysy táýelsizdigin alǵanǵa deiin Keńestik Sotsialistik Respýblikasy mártebesin tolyqqandy ielengen bolatyn. Dese de ózgeristerge qaramastan, Máskeý olarǵa bodan memleket retinde qaraýyn jalǵastyra berdi. Bul prezident Vladimir Pýtinniń saiasi áreketterinen aiqyn kórinis tapty.
Ásirese, Reseidiń Qazaqstanǵa qurǵan jospary aýqymdy boldy. Óitkeni ol Ortalyq Aziianyń qalǵan bóligin jaýlap alý úshin elimizdi qajetti nysan retinde paidalanǵysy keldi.
Keńes Odaǵy kezinde álemniń saiasi kartasynda “Ortalyq Aziia” aimaǵy bolǵan joq. Sebebi Máskeý bul aimaqty únemi “Orta Aziia jáne Qazaqstan” dep atap keldi. Osylaisha termin birtutas Keńes memleketiniń ońtústik shekarasy sheńberinde qoldanyldy. KSRO saiasi arenadan joiylǵannan keiin, Reseidiń memleket jáne saiasi qairatkerleri Qazaqstandy ózderine baǵynyshty memleket retinde kórsetýdi nasihattai bastady.
Osy ustanym arqyly reseilik saiasi elita Ortalyq Aziia respýblikasyn Belarýs jáne Ýkrainamen birge Máskeýdiń baqylaýyna qaitarýdy kózdedi.
2003 jyldyń aqpanynda Kreml osy tujyrymdamany engizý maqsatynda Belarýs, Ýkraina, Qazaqstan jáne Reseiden quralǵan Birtutas ekonomikalyq keńistik qurý týraly kelisim jasaidy. Dál osy maqsatta 2014 jyldyń mamyrynda Eýraziialyq ekonomikalyq odaq ta (EAEO) qurylady. Bastapqyda Resei úshin birtutas keńistikti qurý ideiasy mańyzdy bastama bolyp kórinedi. Óitkeni ol TMD-nyń tórt iri ekonomikasyn biriktirip, Qazaqstan men qalǵan elderdiń syrtqy shekarasyn Reseige baǵyndyrýdy kózdedi.
Altynbektiń Pýtin josparyna qarsylyq tanytýy
Iá, bul shyndyqqa janasady. Sebebi 2003 jyly Resei Federatsiiasy men Qazaqstan Respýblikasy arasynda “Resei men Qazaqstannyń syrtqy shekaralaryn birlesip qorǵaý” týraly eleýli kelissóz talqylandy. Bul qujatqa Pýtin men Nazarbaevtyń qatysýymen ótetin I óńiraralyq yntymaqtastyq forýmda qol qoiylýy kerek bolǵan. Degenmen Pýtinniń jospary júzege aspady. Sebebi qazaq sheneýnikteri qujatqa qol qoiýǵa qarsylyq tanytqan. Sonyń biri saiasi qairatker Altynbek Sársenbaev ekeni aitylady.
Bul máseleniń qalai órbigenin 2002-2003 jyldar aralyǵynda Qazaqstannyń Máskeýdegi elshisi bolǵan jáne 2006 jyly 43 jasynda qaza tapqan saiasi qairatker Altynbek Sársenbaev BAQ ókilderiniń birine baiandap beredi. Áńgime 2005 jyldyń qazan aiynda onyń sol kezde úsh adammen birlesip basqarǵan partiianyń shtab-páterinde bolǵan.
Jýrnalistiń aitýynsha, óńiraralyq yntymaqtastyq forým 2003 jyly 15 sáýirde ótkiziledi dep josparlanǵan.Alaida Sársenbaev Ombyǵa aldyn ala barady. Is-shara barysynda ol Qazaqstan Respýblikasy Syrtqy ister ministriniń orynbasary, TMD isteri jáne óńirlik yntymaqtastyq jónindegi komitet tóraǵasy Nurlan Onjanovpen kezdesedi. Osy sátti paidalana otyryp, Altynbek Sársenbaev forým barysynda qol qoiylýy tiis kelisim jobalaryn kórsetýdi ótinedi.
Basynda Nurlan Onjanov elshiniń ótinishin oryndaǵysy kelmegen. Biraq keiin kórsetýge kelisimin beredi. Osylaisha, Altynbek Sársenbaev Resei Federatsiiasy men Qazaqstan Respýblikasy arasynda "Qazaqstannyń syrtqy shekarasyn birlesip qorǵaý týraly" kelisimmen tanysyp shyǵady.
“Sosyn ne istegenim mańyzdy emes. Eń bastysy, bul kelisimge qol qoiylmady”, - degen eken Altynbek Sársenbaev.
Máskeýge qaitar jolda saiasi qairatker German Grefpen birge ushady.
“Ol Pýtinniń shara sońynda nege sonsha renjigenin surady. Men bilmeitinimdi aittym”, - dep saiasatker sózin qysqa qaiyrǵan kórinedi.
Kezdesýde avtor bul aqparatty bólisýge bolatynyn iaki bolmaitynyn suraidy. Óz kezeginde ol keiinirek jariialaýǵa bolatynyn jetkizedi.
Sodan beri biraz ýaqyt ótti. Biraq Reseidi Ortalyq Aziia máselesi áli de alańdatyp otyr. Osy tusta máseleni sheshýdiń ártúrli nusqasy talqylanyp jatyr. Máselen, Ózbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan, Túrkimenstan azamattaryna ǵana emes, qazaqstandyqtarǵa da Resei Federatsiiasymen vizalyq rejim engizý týraly usynys qarastyrylyp jatyr.
2017 jyly 15 sáýirde Aleksei Navalnyi “Kommersant.rý” agenttigine bergen suhbatynda osy máselege bailanysty pikir bildirgen bolatyn.
“Cheliabi oblysy Qazaqstanmen shekaralas. Siz áli de Ortalyq Aziia elderimen vizalyq rejim engizý qajet dep oilaisyz ba?", "Iá, bul baǵdarlamamnyń mańyzdy tarmaǵy. Moiyndaimyn, Qazaqstanda kóshi-qon máselesinde úlken másele joq – ondaǵy ómir súrý deńgeii aitarlyqtai joǵary. Qazaqtar aiyna 5 myń rýbl tabamyz dep Reseige qashyp jatqan joq. Biraq bul - tranzittik el. Men vizalyq rejim máselesinde qorlaityndai dúnieni kórip turǵanym joq. Mysaly, Eýropa men bizdiń aramyzda da vizalyq rejim bar. Kóshi-qon saiasaty áli de haosta, eshkim migranttardyń naqty sany týraly anyqtama bere almaidy. Biz kerisinshe Resei men Eýropa arasyndaǵy vizasyz rejim ideiasyn oilastyrýymyz qajet. Bul durys jáne qisyndy, óitkeni Resei - eýropalyq el”, - degen bolatyn Navalnyi.
Mine, Aleksei Navalnyidyń 7 jyl buryn kótergen "vizalyq rejim" máselesi áli de ózekti. Sebebi Qazaqstan Resei basqaratyn EAEO-nyń tolyqqandy múshesi. Onyń quramyna Belarýs, Armeniia jáne Qyrǵyzstan da kiredi.
Osy tusta Krokýs Siti Hollda bolǵan sońǵy oqiǵalardy eskersek, Pýtin Navalnyidyń usynysyn aldaǵy ýaqytta qarastyrýy múmkin.
