Irvinniń pikirinshe elimizdiń qaita qalpyna keletin (jańartylatyn) energiia kózderin paidalanýdaǵy potentsialy mol. Bul sala investitsiiaǵa sýsap otyr.
Elimizdiń qazirgi energo júiesi Keńes úkimetinen beri aitarlyqtai jańara qoimaǵan. Qazaqstan áli kúnge deiin kómir, gaz jáne munaiǵa táýeldi.
Sói degen Jýliia Irvin ekonomikalyq daǵdarystan qutylýdyń jalǵyz joly - jańartylatyn energiia kózderine basymdyq berý dep sanaidy.
"Qazaqstan ekologiialyq jaǵynan taza, qaita qalpyna keletin qýat kózderiniń órisin keńeitýge kúsh salýda. Kómirtekti ekonomikadan bas tartyp, Batys elderiniń úrdisine ilesýge áreket etýde. 2030 jylǵa memlekettegi elektr energiiasynyń 30 paiyzy jańartylatyn qýat kózinen alynatyn bolady, al 2050-ge deiin bul kórsetkish 50 paiyzǵa jetpek", – deidi sarapshy.
Irvinniń atap ótkenindei jańa energiia kózderin tilge tiek etkende gidroenergetika salasyna airyqsha toqtalý qajet. Orta Aziianyń bul turǵydaǵy áleýeti óte-joǵary.
"Alaida kópshilik ózenderdiń bastaýy negizinen Tájikstan men Qyrǵyzstanda shoǵyrlanǵannan keiin Qazaqstan sekildi elderge energiia kózderin izdestirýdi ártaraptandyrýǵa týra keledi. Keńes úkimeti qulaǵannan keiin Amýdariia men Syrdariia geosaiasat turǵysynan aimaqtaǵy qyzý talqylanatyn taqyrypqa ainaldy. Aimaqta bes memlekett te osy ózenderdiń gidroenergetikalyq múmkindigin barynsha paidalanýǵa tyrysty", – deidi sheteldik maman.
Sarapshynyń atap ótkenindei Amýdariia men Syrdariiaǵa qatysty ortaq saiasat bolmaǵandyqtan, bul Aral ózeniniń qurǵaýyna alyp kelgen. Qazaqstannyń gidroenergetikadaǵy áleýeti shekteýli bolǵandyqtan Qazaqstanǵa qaita qalpyna keletin energiia kózderine arqa súieýge týra keledi.
"Sizderge munai men gazdan túsetin qarjyny kún jáne jel energiiasynyń infraqurylymdaryn damytýǵa usynar edim. Qazaqstan jel energiiasynyń potentsialy joiqyn. Kún energiiasynyń ólshemi boiynsha aldyńǵy qatarda tursyzdar. Osynshalyqty múmkindigi bola, Qazaqstandaǵy kún men jel energiiasynyń úlesi 1 paiyzǵa da jetpeidi. Kóńil qýantar jait: 2018 jyldan beri eldegi kún jáne jel energiiasynan alynatyn qýat kórsetkishi 75 paiyzǵa ósken", – deidi Irvin.
Onyń aitýynsha sheteldik investorlar Qazaqstannyń jańartylatyn energiia kózderiniń bolashaǵy senedi.
Sarapshy bul rette elimizdegi osy salaǵa qarjy quiýǵa ázir kompaniialardyń atyn atap ótipti.
Bular: Eýropadaǵy qaita qurý jáne damý banki, Eni Group jáne General Electric. Atalǵan almaýyt qurylymdardyń Qazaqstan jel energetikasyna qazirdiń ózinde aýqymdy investitsiia quiýda.
Kún energetikasymen bailanysty jobalardy - Siemens, Hevel Group, Eni Group, KB Enterprises sekildi kompaniialar qarjylandyryp jatyr.
Elimizdiń jel men kúnnen qýat alatyn jobalar boiynsha myqty áleýeti baryn ańdaǵan investorlardyń qataryna tolyǵyp keledi,.
"Ilgeride, atap ótken kompaniialardan bólek Qazaqstandaǵy "jasyl ekonomikany" damytýǵa Aziia Damý banki, Aziiadaǵy infraqurylymdyq investitsiialar banki, Qytaidyń óndiristik kommertsiialyq banki, Horgos Jiuhe SilkBridge kompaniiasy atsalysqysy keledi.
Qytai kompaniialary eki jel stantsiiasy jáne bir kún stantsiianyń qurylysyna qazirdiń ózinde qomaqty qarjy baǵyttaýǵa ázir otyr. Bul tarapta qytailyq jáne Batys kompaniialary áripteser bolsa, Qazaqstandaǵy mundai jobalardyń sany kúrt ósetin bolady", – deidi sarapshy.
Alaida durys jobalaý bolmaǵan jaǵdaida Qazaqstannyń bul baǵyttaǵy josparlary iske aspaýy múmkin. Jýliia Irvin aitýynsha kún energiiasynyń stantsiialary erekshe kútimdi qajet etedi. Aýa raiynyń tym ystyq bolýy mundai stantsiialardy isten shyǵarýy múmkin. Mundaidyń aldyn-alý úshin jylý kollektorlaryn qoldaný qajet.
"Mundai qurylǵylar 400 gradýske deiin temperatýraǵa shydas beredi. AQSh-tyń kún energiiasynyń potentsialy mol stantsiialarynda dál osyndai qurylǵylar qoldanylady. Aitalyq, Arizona shtatynda kúndiz 42 gradýsqa deiin ystyq bolady. Meniń bilýim boiynsha Qazaqstannyń ońtústik óńirlerinde temperatýra 50 gradýsqa deiin jetedi. Qazaqstannyń ońtústik óńirlerinde kún energiiasyn molynan óndirýge bolatyn múmkindik bar", – Jýliia Irvin.
