Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqy Assambleiasynyń «El birligi – jańarǵan Qazaqstannyń tiregi» atty XXXI sessiiasynda: «Birlik, tatýlyq jáne beibitshilik – bizdiń myzǵymas qundylyqtarymyz», – degen bolatyn. Kóp ultty memleketimizdiń tatýlyǵy, Alashtyń asyǵynyń ashlysynan túsýine jyldar boiy sebepshi bolyp keledi. Tuǵyryna qonǵan, saiasi arenada ózine sai turpaty bar táýelsiz eldiń shańyraǵyn shaiqaltpaý osynaý eldiń ár perzentiniń paryzy desek, Qazaqstan halqy Assambleiasynyń aldyndaǵy abyroily mindet. Osyǵan orai, Jetisý oblysynyń «Týǵan tel» tatar mádeni ortalyǵynyń tóraiymy Rýfina Ýsanovamen áńgimelesip, kókeidegi saýalymyzǵa jaýap aldyq.
– Rýfina Qasymqyzy, birlik – bir tutas memleket quryp, onyń bolashaǵyn baiandy etýdegi eń basty faktor ekeni daýsyz. Osy turǵysynan kelgende Qazaqstan halqy Assambleiasynyń basty missiiasy qandai, ol oryndalyp jatyr ma?
– Kez-kelgen eldiń turaqty damyp, jahandyq básekelestik alańynda joǵary deńgeiden kórine alýy eń aldymen memleket ishindegi bereke-birlikke, qoǵamdyq tutastyqqa, halyqtyń yntymaǵyna bailanysty.
Búkil qazaqstandyq birliktiń biregei modelin qalyptastyrýda Qazaqstan halqy Assambleiasy (QHA) mańyzdy ról atqarady.
Assambleia tildi damytýǵa da, mediatsiiany órkendetýge de, qaiyrymdylyqty jandandyrýǵa da, tipti, qoǵamdaǵy irili-usaqty máselelerdi sheshýde de kóshbasshy bolyp keledi.
Álem elderinde balamasy joq institýttyń qurylǵanyna 25 jyldan asty. Osy ýaqyt aralyǵynda ózine júktelgen mindetti asqan jaýapkershilikpen atqaryp keledi. Assambleianyń negizgi missiiasy – qoǵamdyq kelisim ornatý. Qazaq topyraǵyndaǵy tatýlyqtyń biregei modeli ulttar dostyǵy men ózara kelisiminiń arqasynda qalyptasty. Tipti, el damýynyń basty syry da yntymaǵymyzda. Bunyń barlyǵy memlekettiń mereii desek, Assambleia sonyń bastaý shyńy, hás uiytqysy bolyp, moinyndaǵy mindetin halyqtyń senimine selkeý túsirmei oryndap keledi.
– «Qazaqstan halqy Assambleiasynyń strategiiasy men Qazaqstan halqy Assambleiasynyń erejesi týraly» Zańda «Assambleia memlekettik ulttyq saiasatty iske asyrýǵa belsene qatysýǵa tiis» delingen. Endeshe, Assambleia óz kezeginde ulttyq saiasatqa qalai áser etedi?
– Assambleianyń negizgi mindetteri memlekettik organdar men azamattyq qoǵam institýttarynyń etnosaralyq qatynastar salasyndaǵy tiimdi ózara is-qimylyn qamtamasyz etý, qoǵamdaǵy etnosaralyq kelisim men toleranttylyqty odan ári nyǵaitý úshin qolaily jaǵdailar jasaý, halyq birligin nyǵaitý, qazaqstandyq qoǵamnyń negizgi qundylyqtary boiynsha qoǵamdyq konsensýsty qoldaý jáne damytý bolyp tabylady.
Budan basqa, Assambleia memlekettik organdarǵa qoǵamdaǵy ekstremizm men radikalizmniń kórinisterine qarsy is-qimylda, demokratiialyq normalarǵa súienetin azamattardyń saiasi-quqyqtyq mádenietin qalyptastyrýda kómek kórsetedi.
«Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly» Konstitýtsiialyq Zańda atap kórsetilgendei, qazaq halqymen tarihi taǵdyry biriktirgen Respýblikanyń barlyq azamattary birtutas Qazaqstan halqyn quraidy jáne ultyna qaramai barlyǵy teń quqyqqa ie. Bul Qazaqstan Respýblikasynyń ulttyq saiasatynyń eń basty qaǵidasy retinde negizdelgen. Sonyń nátijesinde memlekettiń turaqty damýy jáne reformalardyń durys júzege asyrylýyn qamtamasyz etýge etnosaralyq kelisim saiasaty basym baǵyt bolyp sanalady.
– Etnosaralyq kelisim dedińiz, qazaqstannyń bailyǵy – halyqtar dostyǵymen astasatyny barshaǵa málim, olai bolsa, qoǵamdyq kelisimniń mán – mańyzyna toqtalsańyz. Onyń el ómirindegi orny qandai?
– Ár túrli áleýmettik jáne etnikalyq toptar arasyndaǵy kelisim – bul búkil qoǵamnyń kúsh-jigeriniń nátijesi. Qoǵamdyq kelisimdi nyǵaitý qazirgi zamanǵy tiimdi memlekettiń negizgi faktorlarynyń biri bolyp tabylady.
Memleket ishinde shoǵyrlandyrýǵa qol jetkizbei, alǵa jyljý, ekonomikany turaqtandyrý, reformalardy odan ári tereńdetý múmkin emes. Ómirdiń ózi jańa qoǵam qurý joly qarama-qaishylyq arqyly emes, halyqtar arasyndaǵy kelisim arqyly iske asatyny beseneden belgili. Bir sózben aitqanda, qoǵamdyq kelisim – bilik pen halyq arasyndaǵy altyn kópirdiń qyzmetin atqarýda.
– Halyqtar arasyndaǵy kelisim men senim kókjiegin keńeitý úshin ne isteý qajet?
– 100-den astam etnos ókili turatyn darhan eldegi yntymaq kóptiń kózin qyzyqtyratyny ras. Degengmen kez-kelgen iste oǵan dem berip, jan bitirip otyrmasyń onyń ómiri qysqa bolýy bek múmkin.
Sol sebepti de ulttar arasyndaǵy qyl ótpes dostyqty saqtap qalý barsha halyqtyń jaýapkershiligindegi is. Ózara kelisim men senim «Qazaq» degen uly shańyraqtyń astyna toptasýǵa múmkindik berdi. Biri astyǵa biri ústige «aqqý, shortan, hám shaian» syndy árkim ózine tartqanda álem tamsanǵan birliktiń ozyq úlgisin kórsete almas edik.
Qazaqtyń basyndaǵy baǵyda kóldei kóńilimen, sondaǵy názik «senim» jibiniń úzilmeýimen tikelei bailanysty emes pe!? Ulttar arasyndaǵy kózge kórinbes jylylyq qana kelisim men senimniń kókjiegin keńeitedi degen paiymdamyn. Men aitqan jylylyqtyń qainar kózi – adamgershilik. «Adamnyń uiaty betinde, adamgershiligi nietinde» degen dana sóz bar. Osyny eskere kele, nietimizdi týralasaq bizdegi senimge selkeý túspesi anyq.
Túiin:
Birlik – babalar amanatyndai, qasietti eldiń moinyna taqqan tumary, tektiliktiń tamyry boldy. Táýelsizdik jyldary osy bir tektilik búr jaryp, qoǵamdyq kelisim bolyp gúldedi. Ataǵy aiǵa jetkende, aty ozǵan júirikte, jaýyryny jerge timegen palýanda yntymaqtyń aldynda tizi búgip, tynyshtyqtyń qamalyn buza almaityndyǵy osynyń aiqyn dáleli. Assambleia ol – qunyn joǵaltpaǵan ulttyq biregeiliktiń úlgisi!
Suhbattasqan Anar Sabyrova
Jetisý oblysy
