Ishki ister ministrligi qoǵamdaǵy qaýipsizdikti, tártipti jáne azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdy qamtamasyz etetin negizgi vedomstvo bolyp sanalady. Onyń qyzmeti ár adamnyń ómirimen tyǵyz bailanysty jáne eldegi turaqtylyqty qamtamasyz etýge, qoǵamdyq tártip pen qaýipsizdikti saqtaýǵa baǵyttalǵan. Qańtardyń sońyn ala osy irgeli qurylymda Memleket basshysynyń tóraǵalyǵymen keńeitilgen alqa otyrysy ótkeni esimizde. Sol jiynda ishki ister organdaryna aýqymdy mindetter júktelgeni de oiymyzdan shyǵa qoiǵan joq. Prezident Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde «Zań jáne tártip» qaǵidatyn júzege asyrýdyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, qylmysqa qarsy kúres jáne qoǵamdyq tártipti saqtaý - úlken jaýapkershilikti talap etetin eń mańyzdy mindet ekenin aitqan. Óitkeni, eldegi árbir azamat ózin qaýipsiz sezinýi kerek.
Iá, buǵan qol jetkizý úshin quqyq qorǵaý júiesi júieli ári tiimdi jumys isteýi kerek. El eń aldymen zań talaptaryn múltiksiz oryndaýy tiis. Zańdy buzǵan adam jazalanýy kerek. Bul da Prezidenttiń tapsyrmasy. «Osyǵan bailanysty aldymyzda birqatar mindetter tur. Eń aldymen qoǵamda qylmysqa múldem tózbeýshilik atmosferasyn qalyptastyrýymyz kerek. Ekinshi, asa mańyzdy másele – azamattardyń politsiiaǵa senim deńgeiin arttyrý, qazaqstandyqtardyń quqyqtaryn tiimdi jáne ádil qorǵaý. Iaǵni, árbir azamat óziniń konstitýtsiialyq quqyqtary men bostandyqtaryn adal, bilikti politsiia qyzmetkerleri qorǵaitynyna senimdi bolýy kerek. Biz adamdardyń bizdi óz qaýipsizdiginiń qorǵaýshysy jáne kepili retinde qarastyrýyn qamtamasyz etýge tyrysamyz», - dedi Ishki ister ministri, politsiia general-leitenanty Erjan Sádenov.
Osy tusta qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etý de árbir azamatqa, onyń quqyqtyq sanasy men saýattylyǵyna bailanysty ekenin atap ótken jón. Sebebi, quqyqtyq qoǵam eldegi qaýipsizdiktiń mańyzdy kriteriii bolyp tabylady. Sondyqtan quqyqbuzýshylyqtyń aldyn alýdyń halyqpen jáne sýbektilerimen tyǵyz áriptestik bailanysy qyzmetke baǵyttalǵan politsiia modeliniń negizgi baǵyttarynyń biri.
Derekterge qaraǵanda, búginde ishki ister organdaryna 25 myń qoǵamdyq kómekshi járdemdesedi. Sońǵy jyldary qylmys pen quqyq buzýshylyq týraly politsiiaǵa aryzdanatyndar qatary da kóbeie túsken. Bul faktilerge der kezinde den qoiyp, olardy ýaqytyly toqtatýǵa jáne jeke jáne zańdy tulǵalardyń buzylǵan quqyqtary men bostandyqtaryn qalpyna keltirý sharalaryn qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Politseilerdiń nazaryn kúsheitýdi talap etetin aspektilerdiń qatarynda kiberqylmys, jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý, azamattarmen profilaktikalyq jumys, áielder men balalardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaý jáne ádil kadr saiasaty bar ekenin de umytpaǵan jón. Sonymen qatar, esirtki qylmysyna, adam saýdasyna, ekstremizmge qarsy kúreske baǵyttalǵan birqatar basqa da baǵdarlamalar júzege asyrylyp jatqanyn baiqaimyz.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha uiymdasqan qylmysqa qarsy kúres tásilderi qaita qaraldy. Resmi organdardyń málimeti 64 uiymdasqan qylmystyq toptyń, onyń ishinde 9 transulttyq toptyń is-áreketiniń joly kesilgenin rastaidy. Adam saýdasy salasynda 152 qylmys tergelýde. Parlament Májilisiniń qaraýyna «Adam saýdasyna qarsy kúres týraly» zań jobasy engizilgen.
Eske sala keteiik, Ishki ister ministrliginiń ótken jyldyń maýsym aiynda ótken alqa májilisinde Memleket basshysy barlyq quqyq qorǵaý organdaryna esirtki biznesine qarsy kúresti kúsheitýdi tapsyrǵan bolatyn. Qabyldanǵan sharalardyń nátijesinde esirtki qylmysynyń ashylý kórsetkishi 14 paiyzǵa artyp, 25 tonnadan astam esirtki zattary tárkilenipti. Bul tártip saqshylaryna yqtimal qylmystardyń aldyn alýǵa jáne ondaǵan adamnyń ómirin saqtap qalýǵa múmkindik berdi.
Qazirgi tańda politsiia qyzmetiniń basym baǵyttarynyń biri – internettegi alaiaqtyqpen kúrestiń tiimdiligin arttyrý bolyp tur. Saýaty az azamattar kóptegen eskertýlerge qaramastan, alaiaqtardyń ailasyna túsip, jinaǵan aqshasynan aiyrylyp qalýda. Onyń ústine, óz atyna nesie berip, qylmyskerlerdiń esepshotyna aqsha aýdara salatyndar da bar. Ministrdiń málimetinshe, kiberalaiaqtarmen kúresý úshin barlyq aimaqtarda arnaiy Kiberpol toptary qurylǵan. Olardyń qatarynda azamattarǵa yńǵaily bolý úshin «bir tereze» qaǵidaty boiynsha jumys isteitin IT-biliktiligi bar jedel ýákilder, tergeýshiler men kriminologtar bar.
«Sondai-aq Ishki ister ministrliginde «Kiberqylmyspen kúresý salasyndaǵy mamandardy daiarlaý ortalyǵy» aiasynda kiberzerthana men kiber synaq alańy jumys isteidi. Munda bizdiń qyzmetkerler infokommýnikatsiialyq ortada qylmystyq quqyq buzýshylyqtardy anyqtaý jáne tergeý, IT kriminalistika salasynda zertteýler júrgizý, býllingti taldaý jáne kiberalaiaqtardyń IP mekenjailaryn anyqtaý boiynsha oqytylady. Telefon alaiaqtaryna qatysty, múddeli memlekettik organdarmen jáne uialy bailanys operatorlarymen birlese otyryp, qazaqstandyq tirkeýdegi jalǵan nómirlerden halyqaralyq qońyraýlarǵa tehnikalyq tosqaýyl qoiylǵanyn eske salamyn. Osylaisha, bailanys operatorlarynyń derekter bazasyn tirkeý bastalǵaly beri 43,5 million qońyraýǵa tosqaýyl qoiyldy», - dep túsindirdi Erjan Sádenov bir suhbatynda.
Kóbinese qylmyskerler memlekettik baǵdarlamalar men azamattardyń jekelegen sanattaryna arnalǵan jeńildikterdi óz paidakúnemdik maqsattaryna paidalanatynynan habardarmyz. Jaqynda ǵana elordalyq politseiler halyqaralyq izdeýde júrgen áieldi ustady. Senimge ie bolyp, kásipkerlikti damytýǵa perspektivaly jeńildetilgen nesie alyp, 2022 jyldan beri azamattardy 70 million teńgeden astam somaǵa aldaǵan. Sonymen birge Shymkentte jas jigit internettegi alaiaqtyqty tabys kózine ainaldyryp alǵan. Ol mobildi qosymsha arqyly taksi júrgizýshilerin taýyp, ózin kompaniia qyzmetkeri retinde tanystyryp, kóliktiń tolyq salonyn jalǵa alýǵa kelisken. Keiin tólemdi aýdaramyz degen jeleýmen júrgizýshilerden jeke málimetterin surap, olardyń atynan nesie rásimdep kelgen.
«Mundai anyqtalǵan máseleler elimizdiń joǵarǵy basshylyǵynyń baqylaýynda. Memleket basshysynyń 2023 jylǵy 1 qyrkúiektegi Joldaýy aiasynda Parlament depýtattarymen birlesip, azamattardyń nesie alýdan óz erkimen bas tartý múmkindigin engizý, sondai-aq aqparatty dereý berý máseleleri boiynsha zańnamalyq túzetýler ázirlenýde. Azamattardy birneshe nesie alýdan qorǵaityn Zań jobasy Májiliste», - dedi ministr.
Ótken jyl otbasylyq-turmystyq kikiljińderge negizdelgen atyshýly oqiǵalarǵa toly boldy. Olardy barynsha azaitý úshin de Ishki ister ministrligi birshama sharalardy qolǵa alǵan. Biyl barlyq óńirlerde turmystyq zorlyq-zombylyqpen kúresý, sonyń ishinde áielder men balalardy qorǵaý jónindegi mamandandyrylǵan bólimsheler qurylmaq.
Jalpy, qoǵamda turmystyq zorlyq-zombylyqqa tózbeýshilik pen ony jasaǵany úshin jazanyń bultartpastyǵy úrdisi qalyptasyp keledi. Byltyr ǵana Úkimet otyrysynda turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý týraly másele kóterilip, Májilis depýtattary ázirlegen zań jobasy aiasynda aitarlyqtai ózgerister ázirlenýde. Máselen, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 54-babynda turmystyq zorlyq-zombylyq jasaǵany úshin sottyń quqyq buzýshyny úiden shyǵarýdy jáne otbasy múshelerin qorǵaý (buryn bul onyń balamaly úii bolǵan jaǵdaida ǵana múmkin bolatyn); sot quqyq buzýshynyń agressivti minez-qulqyn ózgertýge baǵyttalǵan májbúrlep meditsinalyq psihologiialyq kómekti qoldanýdy qamtamasyz etedi; otbasy-turmystyq qatynastar salasynda densaýlyqqa jeńil ziian keltirgen birneshe ret dene jaraqatyn salý nemese uryp-soǵý úshin qylmystyq jaýapkershilikti engizý máselesi qarastyrylýda.
Kóbinese erli-zaiyptylar arasynda turmystyq janjaldar týyndaidy dep boljanady. Biraq kóbinese basqa otbasy músheleri de olarǵa aralasady. Mysaly, ońtústik oblystardyń birinde politseiler mas kúiinde anasyn balaǵattap ketken er adamǵa hattama toltyrdy. Sot onyń júris-turysyna úsh aiǵa erekshe talap qoidy.
Osy oraida, biz de otbasylyq-turmystyq qatynastarda bolmai qoimaityn zardaptarǵa ákep soǵýy múmkin moraldyq jáne fizikalyq qysym men zorlyq-zombylyq faktileri týraly únsiz qalmaýǵa shaqyramyz.
