Qazaqstandaǵy kólik naryǵyna qatysty kezekti daýly derek jariia boldy. Joǵary aýditorlyq palata (JAP) el biýdjetinen 71 mlrd teńgeden astam kiris túsimin joǵaltýǵa ákelýi yqtimal «kóleńkeli import» jaiyn aitty, dep habarlaidy Dalanews.kz "Fond-biýro rassledovaniia korrýptsii" telegram arnasyna siltep.
Qazaqstandyq medialardyń habarlaýynsha, Joǵary aýditorlyq palata tóraǵasy Álihan Smaiylov premer-ministr Oljas Bektenovke joldaǵan qujatynda 2021-2023 jyldar aralyǵyndaǵy taýar importynyń kúrt óskenine nazar aýdarǵan. Atap aitqanda, jeke tulǵalar toltyrǵan deklaratsiialar boiynsha elge kirgen taýar importy 6,5 esege ósipti. Sonyń ishinde 94%-y – kólik quraldary, olardyń jalpy quny shamamen 1,4 trln teńge.
Atalǵan kólikterdiń 21%-y kommertsiialyq maqsatqa arnalǵan tehnika bolyp shyqqan: oǵan sedeldi tartqyshtar, avtobýstar, júk kólikteri men arnaiy tehnika kiredi. Alaida bul baǵytqa nazar aýdaryp, taldaý júrgizgende, 3 076 adam (taldaý júrgizilgenderdiń 61%-y) kommertsiialyq kólik ákelgenimen, jeke kásipker retinde tirkelmegeni anyqtalǵan. Saldarynan biýdjettiń osy kólikterdi satýdan túsýi tiis zańdy salyqtan qaǵylyp jatqany aitylýda.
Oǵan qosa, kóptegen jeńil kólikter «jeke paidalaný úshin» dep resmi túrde tirkelgenimen, shyn máninde taýar deklaratsiiasy arqyly importtalǵan. JAP deregi boiynsha, mundai ádis tek 2021-2023 jyldary biýdjetke 71,2 mlrd teńge túsirmei qalýǵa sebep bolýy múmkin.
Bul másele alǵash ret 2021 jyldyń naýryzynda Soltústik Qazaqstan oblysynda (SQO) Reseiden kontrabandalyq jolmen kólik kirgizip, zańsyz tirkep kelgen transulttyq top ustalǵan kezde jurtshylyqtyń nazaryna ilikti. Ekonomikalyq tergeý departamentiniń málimetinshe, tergeý barysynda 54 jeńil kólik, 6 júk kóligi, túrli qujattar jáne memlekettik tirkeý nómirleri tárkilengen.
Áýelgi kezde bul kólikter Qazaqstanǵa qosalqy bólshek retinde engizilgeni aitylǵan. Alaida keibir derekterge súiensek, Reseide mundai mashinalar jekelegen avtosalondar arqyly kúmándi sharttarmen nesiege resimdelip, keiin Qazaqstanǵa jetkizilgen nemese Armeniiadan kedendik rásimdeýsiz tasymaldanǵan.
2023 jyldyń naýryzynda Qostanaida ótken jiynda FBRK (Fond borby s reketom i korrýptsiei) negizin qalaýshy Kirill Pavlov sol óńirde VIN-nómirleri ózgertilgen 700 shamaly kólik baryn málimdegen. Al Petropavlda 400-500-ge jýyq osyndai mashina júrgeni aityldy. Kirill Pavlov mundai zańsyz kólikterdi anyqtap, kádege asyrý úshin olardy aýyldaǵy muǵalimderge, dárigerlerge jáne ýchaskelik inspektorlarǵa taratyp berýdi usynǵan edi.
2024 jyldyń shildesinde Kirill Pavlov YouTube arnasynda Qazaqstandaǵy «kóleńkeli kólik naryǵy» týraly video jariialady. Onda kólikterdi zańsyz ákelý jáne shekaradan ótkizgen kezde tirkeý shemalarynyń qalai júzege asatyny baiandaldy. Sarapshynyń aitýynsha, mundai áreketter eldegi zańnamalyq olqylyqtar men baqylaýdyń jetkiliksizdiginen týyndap otyr.
Qazaqstanda kólik importyndaǵy kóleńkeli áreketter saldarynan memlekettik biýdjet edáýir shyǵynǵa ushyraýy múmkin ekeni resmi túrde rastalyp otyr. JAP baiandamasy eldiń qarjy salasyna tóngen qaýip-qaterdi ashyq kórsetedi. Al quqyq qorǵaý organdarynyń júrgizgen tekserýleri zańsyz tirkeý isiniń keńinen etek alǵanyn dáleldeidi.
Kóleńkeli importty tyiý, salyqtan jaltarǵandardy anyqtap, jaýapkershilikke tartý – biýdjetke túsetin kiristi arttyryp qana qoimai, zań buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa da yqpal etpek. Qazaqstan biligi bul olqylyqtardy joiýǵa qandai naqty sharalar qabyldaityny aldaǵy ýaqytta belgili bolmaq.
