Internet-teńsizdik jáne infraqurylym shyǵyny
Shyntýaitynda, internetke qoljetimdilik deńgeii turatyn jerińizge bailanysty aitarlyqtai ózgerip turady. Máselen, búkil álem boiynsha qalalyq aimaqtarda turatyn adamdar aýyldyq aimaqtarda turatyndarmen salystyrǵanda, úilerinde dúniejúzilik jelige kirý múmkindigi shamamen eki ese kóp. Sanmen saralasaq, alǵashqysy – 76 %, keiingisi 39 % paiyz eken. Alaida, bul aiyrmashylyq ta aimaqtarǵa bailanysty ózgeristerge ushyraidy.
Mysaly, Eýropada – qala turǵyndarynyń 87 %-y aýyl turǵyndarynyń 80%-y ǵalamtormen qamtylǵan. Sol siiaqty, Soltústik jáne Ońtústik Amerikada – 83 pen 60 %, TMD elderinde – 85 % jáne 69 %.
Zerdelep qaraityn bolsańyz, aitarlyqtai tsifrlyq teńsizdik ekenin ańǵarýǵa bolady. Sala mamandary iternetke qol jetkizýdiń teńsizdigin kóp jaǵdaida internet-infraqurylymǵa investitsiianyń jetispeýshiligimen bailanystyrady. Solai ekenine ózimiz de kóz jetkizip júrmiz.
Internet infraqurylymy, rasynda úlken shyǵyndy talap etedi. Tek qana Qazaqstanda 2020-2021 jyldar aralyǵynda telekommýnikatsiia salasyna rekordtyq deńgeidegi investitsiia quiyldy: birden tiisinshe qalalyq aimaqtarǵa 140,9 mlrd teńge, aýyldyq aimaqtarǵa 128,6 mlrd teńge jumsaldy.
Aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Qazaqstan Respýblikasynda aqparat jáne kommýnikatsiialar salasyndaǵy negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiia kólemi 46,9 mlrd teńgeni qurady.
Ǵalamtorǵa «qushtarlyq» nemese aýyldardyń internetpen qamtylýy
2021 jyly Qazaqstanda 6 jáne odan joǵary jastaǵy internetti paidalanýshylardyń úlesi jalpy halyqtyń 90,9 %-yn qurady. Bul sandy ótken jyldarmen salystyratyn bolsaq, aitarlyqtai joǵary ekenin baiqaimyz. Máselen, atalǵan kórsetkish 2020 jyly – 85,9 %-dy, 2019 jyly – 81,9 %-dy quraǵan. Ornalasqan jeri boiynsha alshaqtyq nebári 3,4 %-ǵa deiin qysqardy. Qalalardaǵy jelini paidalanýshylardyń úlesi 2020 jylǵy 87,7 %-dan 2021 jylǵy 92,2 %-ǵa deiin, aýyldyq jerlerde 83,4 %-dan 88,8 %-ǵa deiin ósti. Bul kórsetkishter álemdik ortasha kórsetkishten aitarlyqtai jaqsyraq.
Aýyldardy joǵary jyldamdyqty mobildi internetpen qamtamasyz etýdi kózdeitin «250+» jobasyn júzege asyrý arqyly internetke qol jetkizýdegi teńsizdikti joiýda kádimgidei ilgerileýshilikke qol jetkizildi. Joba Qazaqstan Respýblikasynyń uialy bailanys operatorlary – Beeline, Kcell jáne Tele2/Altel kompaniialarynyń jeke qarajattary esebinen júzege asyryldy.
«250+» jobasyn ozyq bastama retinde joǵary baǵalaǵan GSMA Intelligence málimetterine súiensek, mobildi internettiń Qazaqstandaǵy biregei abonentter naryǵyna enýi 2020 jyldyń ózinde shamamen 70 %-dy qurady. Qazaqstan halqynyń 42 %-y aýyldyq aimaqtarda turatyndyqtan, eldi mekenderdiń ekonomikalyq damýy úshin joǵary jyldamdyqty bailanysty keńeitý el úkimetiniń basymdyq tanytqan baǵyttarynyń biri boldy.
Joba bastalǵan 2020 jyldan beri Beeline kompaniiasynyń ózi 1500-den astam aýyldy internet jelisine qosyp úlgergen eken. Onyń ishinde 215 eldi meken bekitilgen tizimnen tys ǵalamtorǵa qol jetkizgen, iaǵni kompaniianyń óz bastamalarymen qosylǵan. Kcell de óz kezeginde 2020 jyly 329 aýyldyq eldi mekende bazalyq stantsiialaryn ornatty, al qosymsha 130 aýyldy – mindettemeden bólek, ǵalamtormen qamtydy. 2021 jyly bul kompaniia 213 aýyldy internet jelisimen qamtamasyz etti. Osy aralyqta «Qazaqtelekom» AQ kompaniialar tobyna kiretin Tele2/Altel «250+» baǵdarlamasy aiasynda 238 aýyldy sapaly internetpen qamtamasyz etip, keiin bul mańyzdy jobany qoldaýdy jalǵastyrdy.
Beeline Qazaqstannyń málimetinshe, 2021 jyly Qazaqstannyń aýyldyq jerlerindegi trafik kólemi 2020 jylmen salystyrǵanda 42 %-ǵa ósken. Bul kórsetkish Atyraýdaǵy 18 %-dy, Soltústik Qazaqstan oblysynda 67 %-dy quraidy.
Internettiń problemasy bizde ǵana emes...
Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministri Baǵdat Mýsinniń aitýynsha, Qazaqstan Respýblikasyndaǵy qalasy bar, aýyly bar, barlyq 6,4 myń eldi mekenniń 5 myńǵa jýyǵy ártúrli tehnologiialardy paidalana otyryp, dúniejúzilik jelige qoljetimdilikpen qamtamasyz etilgen. Bul eldi mekenderde el halqynyń basym kópshiligi turady. Qalǵan 1,4 myń eldi mekende 250 myńnan 270 myńǵa deiin adam turady, bul kez kelgen tehnologiiany engizý qymbat nemese tehnikalyq jaǵynan óte qiyn shaǵyn aýyldar. Onyń ishinde 500-ge jýyq eldi mekendi Qazaqstan Respýblikasy telekommýnikatsiiany qoldaýdyń ártúrli tetikterin (mysaly, salyqtyq jeńildikter) paidalana otyryp, óz kúshterimen qamtýyna múmkindik bar. Al qalǵanyn Starlink jáne OneWeb siiaqty geostatsionarlyq emes spýtniktik shoqjuldyzdardyń tehnologiialaryn paidalaný arqyly ǵana qamtýǵa bolady.
Internetke teń jáne sapaly qoljetimdilikti qamtamasyz etý – dúnie júzindegi memleketterdiń dál qazirgi basty maqsattarynyń biregeii bolyp tur. Qazaqstanda bul máseleni jetkilikti túrde damyǵan dep sanaýǵa bolady, al basqa elder, sonyń ishinde joǵary damyǵan elder bul máseleni sheshýde áldeqaida tómen deńgeide.
Senbei otyrǵan shyǵarsyz. Endeshe naqty derekterdi sóiletip kórelik, mysaly, Amerika Qurama Shtattarynda kóptegen aýyl turǵyndaryna áli de ǵalamtorǵa qol jetimdilik joq. 30 millionnan astam amerikandyqtar eń tómengi ruqsat etilgen jyldamdyqta keń jolaqty infraqurylymy joq aimaqtarda turady. Bul – búkil eldegi aýyldyq qaýymdastyqtardaǵy basty másele. Basqa da Eýropa elderine tán osy problema. Aýyldyq jerlerde keń jolaqty jelige qoljetimdilikti jaqsartý jáne az qamtylǵan otbasylar úshin keń jolaqty ǵalamtorǵa qoljetimdilikti arttyrý maqsatynda Federaldy úkimet Infraqurylym jáne jumys oryndaryn investitsiialaý týraly zań arqyly 65 milliard dollar bólgen. Bul zań Amerika Qurama Shtattaryndaǵy tsifrlyq teńsizdikti azaitatyn Amerikandyq Qutqarý josparynyń bóligi retinde «tarihi» dep atalady. Ol 100 jyl burynǵy búkil eldi elektrlendirýmen salystyrylady jáne oǵan úlken mán beriledi.
Zań jobasy sonymen qatar qarjylandyrýmen qamtylǵandardan arzan, qoljetimdi derekter josparyn usynýdy talap etý arqyly internet qyzmetteriniń baǵasyn tómendetýge kómektesedi. Tórt úi sharýashylyǵynyń bireýinen astamy osy jańa qoljetimdi qosylym járdemaqysyna quqyly bolady.
Al Ulybritaniia koroldiginiń úkimeti gigabittik keń jolaqty internetke qol jetkizý qiyn aýdandarǵa teń qoljetimdilikti qamtamasyz etý úshin «Gigabit» jobasyna 5 mlrd eýro investitsiialaýda. Úkimet pen tórt uialy bailanys operatory 4G uialy bailanysyn 95%-ǵa deiin arttyrý úshin birlesken investitsiia retinde taǵy 1 milliard fýnt sterling bóldi. Tsifrlyq qurylysqa Tsifrlyq, mádeniet, BAQ jáne sport bólimi demeýshilik jasaidy.
Gigabit jobasy – Ulybritaniia tarihyndaǵy eń úlken keń jolaqty ornalastyrý jáne Premer-Ministrdiń qaýymdastyqtardy aldaǵy qyryq jyl ishinde qajet bolatyn bolashaqqa senimdi bailanyspen qamtamasyz etý josparynyń bir bóligi. Koroldiktegi 500 myńnan astam aýyldyq úiler men kásiporyndar joǵary sapaly jyldamdyqty internetke qol jetkize alady.
Búkil álem internetke teń qoljetimdilikti qamtamasyz etý máselesine alańdaýly, bul salada memlekettik jobalar júzege asyrylyp qana qoimai, koalitsiialar da qurylýda. Mysaly, «Qoljetimdi internet úshin alians» damyǵan jáne damýshy elderdegi jeke, memlekettik jáne kommertsiialyq emes sektorlardy qamtityn álemdegi eń iri tehnologiialyq sektor koalitsiiasy bolyp tabylady. Alians internetke qol jetkizý qunyn jáne álemniń kez kelgen núktesinen jelige kirý múmkindigin tómendetý boiynsha jumys isteidi.
