Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Frantsiiaǵa memlekettik sapary aiaqtaldy. Parij sapary aiasynda memleket basshylary strategiialyq seriktestikti nyǵaitýǵa baǵyttalǵan Birlesken deklaratsiia qabyldap, birneshe mańyzdy qujatqa qol qoidy.
Bul qujattar bilim berý, arheologiia, mádeniet, energetika, kólik, logistika jáne ekonomikanyń túrli salalaryndaǵy yntymaqtastyqty qamtidy. Budan ózge eki el delegatsiiasynyń músheleri 36 kelisim jasasty. Onyń ishinde jalpy somasy 2,2 milliard dollardy quraityn 1 úkimetaralyq, 21 vedomstvoaralyq jáne 14 kommertsiialyq qujat bar. Ekijaqsy kelissózderden keiin Qasym-Jomart Toqaev pen Emmaniýel Makron BAQ ókilderi úshin brifing ótkizdi. Prezident, eń aldymen, Emmaniýel Makronǵa memlekettik saparmen kelýge shaqyrǵany úshin rizashylyǵyn bildirip, erekshe qonaqjailyq kórsetip jatqan frantsýz halqyna alǵysyn aitty.
– Biz úshin osy sapardyń mańyzy zor. Frantsiia – Qazaqstannyń Eýropa Odaǵyndaǵy jaqyn ári senimdi seriktesi. Qarym-qatynasymyz 34 jyldyń ishinde strategiialyq sipatqa ie boldy. Astana men Parij barlyq deńgeide ózara túsinistikke negizdelgen saiasi dialog ornatty. Saýda-ekonomika, investitsiia jáne mádeni-gýmanitarlyq salalardaǵy bailanys nyǵaia tústi. Naqty sharttyq-quqyqtyq baza qalyptasty. Halyqaralyq uiymdar aiasyndaǵy yqpaldastyq keńeidi. Myzǵymas dostyq pen ózara qoldaýǵa negizdelgen seriktestigimiz aldaǵy ýaqytta da tabysty bolady dep senemin, –dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy saýda-ekonomikalyq jáne mádeni-gýmanitarlyq yntymaqtastyqty nyǵaitý qajettiligin atap, jetekshi JOO arasynda ǵylym jáne tehnologiia baǵyty boiynsha bailanysty damytý máselesine toqtaldy
Aita keterlik, biyl Abai atyndaǵy QazUPÝ bazasynda Lotaringiia ýniversitetiniń (Frantsiia) filialy ashyldy. Bul bilim berý sapasyn arttyrýǵa, akademiialyq utqyrlyq jáne halyqaralyq yntymaqtastyqty jaqsartýǵa baǵyttalǵan uzaqmerzimdi yntymaqtastyqtyń nátijesi. Osy rette Abai atyndaǵy QazUPÝ Sorbonna-Qazaqstan institýtynyń direktory, QR Prezidenti janyndaǵy Ulttyq Quryltaidyń jáne Adam quqyqtary jónindegi komissiianyń múshesi, zań ǵylymdarynyń doktory, professor Sábitova Ainur Álimhanqyzymen suhbattasqan edik.
– Ainur Álimhanqyzy, Lotaringiia ýniversiteti filialynyń ashylýy joǵary oqý ornynyń bilim berý baǵdarlamalary men ǵylymi jobalary úshin qandai jańa múmkindikter ashady?
– Abai atyndaǵy QazUPÝ janyndaǵy Lotaringiia ýniversiteti filialynyń ashylýy quqyq, pedagogika jáne memlekettik basqarý salasyndaǵy stýdentter men oqytýshylar úshin biregei múmkindikter beredi. Bizdiń ýniversitetter arasyndaǵy kópjyldyq yntymaqtastyq nátijesinde qos diplomdyq baǵdarlamalardy iske asyrý múmkindigi paida boldy, bul stýdentterge Qazaqstan men Frantsiiada tanylatyn biliktilikterdi alýǵa septigin tigizedi. Filialda halyqaralyq quqyq boiynsha qos diplomdy baǵdarlama qazirdiń ózinde jumys istep tur, bolashaqta barlyq baǵdarlamalar qos diplomdy oqytý formatynda bolýy josparlanýda. Bul stýdentterge halyqaralyq deńgeide biregei akademiialyq jáne kásibi perspektivalar usynady.
– Frantsiiamen seriktestik aiasynda stýdenttermen almasý baǵdarlamalary boiynsha qandai josparlaryńyz bar? Stýdentter osy baǵdarlamalar arqyly qandai daǵdylardy damyta alady?
– Lotaringiia ýniversitetimen jáne basqa frantsýz ýniversitetterimen seriktestik almasý baǵdarlamalary úshin keń múmkindikter ashady. Stýdentter tildik daǵdylaryn jetildirip, Frantsiianyń mádenietimen tanysyp qana qoimai, halyqaralyq quqyq pen sheteldik iýrisdiktsiialarda basqarý tájiribesi siiaqty mańyzdy kásibi quzyretterdi de igere alady. Bul sondai-aq stýdentterdiń jahandyq ortada jumys isteý úshin qajetti mádenietaralyq kommýnikatsiia daǵdylaryn damytýǵa yqpal etedi.
Abai atyndaǵy QazUPÝ frantsýz ýniversiteti INALKO-men yntymaqtastyq qarym-qatynas ornatqan. Osy jyldar ishinde bizge kóptegen kórnekti frantsýz zertteýshileri men ǵalymdary kelip, óz tájiribelerimen, bilimderimen jáne ǵylymi jetistikterimen bólisti. Olar tek dárister oqyp, sheberlik sabaqtaryn ótkizip qana qoimai, bizdiń stýdentter men magistranttardyń ǵylymi jetekshisi de boldy, olardyń zertteýshi jáne maman retinde damýyna kómektesti.
Biz bul tabysty tájiribeni Lotaringiia ýniversiteti professorlarymen, sondai-aq basqa frantsýz seriktes ýniversitetterimen jalǵastyrýdy josparlap otyrmyz. Bedeldi frantsýz ǵalymdarymen odan ári ózara árekettesý Abai atyndaǵy QazUPÝ-dyń bilim berý jáne ǵylymi úderisterin baiytyp, bizdiń stýdentterdiń daiyndyǵynyń deńgeiin arttyrýǵa jáne Qazaqstan men Frantsiianyń ǵylymi jáne bilim berý qaýymdastyqtary arasyndaǵy bailanysty nyǵaitýǵa yqpal etedi dep senemiz.
– Ǵylym men tehnologiia salasyndaǵy birlesken zertteýlerdi damytý úshin frantsýz zertteý ortalyqtarymen qandai jobalar qarastyrylady?
– Frantsýz ýniversitetterimen, sonyń ishinde Lotaringiia ýniversitetimen yntymaqtastyq, sondai-aq quqyq, basqarý jáne pedagogika salalaryndaǵy birlesken zertteýlerdi damytýdy kózdeidi. Biz tájiribe men zertteýlermen almasýǵa ǵana emes, sonymen qatar Qazaqstan men halyqaralyq deńgeidegi bilim berý jáne basqarý mindetterin sheshý úshin ozyq ǵylymi ázirlemelerdi beiimdeýge múmkindik beretin jobalardy qarastyramyz.
Abai atyndaǵy QazUPÝ Frantsiia ýniversitetterimen, atap aitqanda, Sorbonna-Qazaqstan institýty aiasynda on jyldyq yntymaqtastyq nátijesinde birlesken bilim berý jáne ǵylymi jobalardy júzege asyrýda aitarlyqtai tájiribe jinaqtady.
Frantsiia Elshiliginiń jáne bizdiń burynnan kele jatqan seriktesimiz Pýate ýniversitetiniń qoldaýymen 2024 jyly Ortalyq Aziianyń ártúrli aimaqtarynan kelgen mamandardy biriktirip, tereńdetilgen oqytý jáne kásibi almasý múmkindigin usynǵan frantsýz tili oqytýshylaryna arnalǵan jazǵy mektep tabysty ótti. Qazirgi ýaqytta biz Abai atyndaǵy QazUPÝ professorlyq-oqytýshylyq quramy úshin jazǵy mektep ótkizý boiynsha Frantsiianyń belgili ǵylymi ortalyqtarymen jáne frantsýz seriktes ýniversitetterimen kelissózder júrgizip, josparlar quryp jatyrmyz. Bul joba bizdiń oqytýshylarymyzdyń kásibi quzyretterin tereńdetýge jáne túrli ǵylymi salalardaǵy ozyq ádistemelermen tanysýǵa baǵyttalǵan.
Biz stýdentterimizge belsendi qoldaý kórsetkeni úshin frantsýz tarapyna shyn júrekten alǵys aitamyz. Tek 2020 jyldan 2023 jylǵa deiingi kezeńde Abai atyndaǵy QazUPÝ Sorbonna-Qazaqstan institýtynyń 50-den astam úzdik stýdentteri Frantsiiada, sonyń ishinde Lotaringiia ýniversiteti jáne basqa da bedeldi frantsýz ýniversitetterinde oqýǵa granttar aldy. Onda bizdiń stýdentter bedeldi baǵdarlamalar boiynsha oqyp, akademiialyq kókjiekterin keńeitý múmkindigine ie boldy.
– «Qazaqstan men Frantsiia arasyndaǵy jańa seriktestikter oqytýshylar men ǵylymi qyzmetkerlerge qandai múmkindikter usynady?
– Abai atyndaǵy QazUPÝ oqytýshylary men ǵylymi qyzmetkerleri akademiialyq almasýlarǵa, birlesken ǵylymi jobalarǵa jáne kásibi taǵylymdamalarǵa qatysý múmkindigine ie bolady. Lotaringiia ýniversiteti jáne frantsýz seriktes ýniversitetterimen seriktestik bizdiń mamandarymyzǵa bilim berý jáne ǵylym salasyndaǵy ozyq tájiribelerdi meńgerýge, óz quzyretterin jetildirýge jáne halyqaralyq akademiialyq qaýymdastyqtarǵa belsendi qatysýǵa múmkindik beredi.
Lotaringiia ýniversiteti – bul Frantsiianyń strategiialyq aimaǵynda ornalasqan iri memlekettik ýniversitet, onda 60 myńnan astam stýdent bilim alady, jáne onyń ókildigi birneshe qalalarda ornalasqan. Lotaringiia ýniversitetiniń ǵylymi-zertteý jumystary salasynda úlken tájiribesi bar.
2023 jyldyń qyrkúieginde Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda reitingtik 23 sheteldik ýniversitettiń filialyn Qazaqstanda ashý týraly málimdedi. Bul ýniversitetter qatarynda Frantsiianyń ókili Lotaringiia ýniversiteti bar, onyń filialy Qazaqstannyń eń kóne joǵary oqý orny - Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetinde ashyldy. Mundai yntymaqtastyq bilim berý sapasyn arttyrý úshin bilim men tájiribemen almasýǵa jańa múmkindikter ashady.
– Qazaqstanda Lotaringiia ýniversitetiniń filialy men qazaq-frantsýz mektepteriniń ashylýy eldiń bilim berý júiesine halyqaralyq ózgerister ákelýi múmkin be?
– Abai atyndaǵy QazUPÝ janyndaǵy Lotaringiia ýniversiteti filialynyń ashylýy Qazaqstannyń joǵary bilim berý júiesin halyqaralyq bilim berý qaýymdastyǵyna integratsiialaý jolyndaǵy mańyzdy qadam bolyp tabylady. Bul bilim berý sapasyn arttyrýǵa, ozyq halyqaralyq standarttardy engizýge jáne mádeni almasýdy keńeitýge yqpal etedi. Bizdiń stýdentter men oqytýshylar biregei tájiribe men bilimge qol jetkizip, bul uzaq merzimdi perspektivada Qazaqstannyń bilim berý júiesin jańǵyrtýǵa jáne Qazaqstan men Frantsiia arasyndaǵy bailanysty nyǵaitýǵa septigin tigizedi.
–Frantsýz seriktesterimen yntymaqtastyq aiasynda ýniversitette frantsýz tilin oqytý baǵdarlamalaryn damytý josparda bar ma?
–Iá, bizdiń ýniversitette frantsýz tilin oqytý baǵdarlamalaryn, ásirese halyqaralyq quqyq, halyqaralyq qatynastar jáne shet tiliniń muǵalimderin daiarlaý siiaqty mamandyqtar boiynsha damytý jáne qoldaý josparda bar. Biz sondai-aq tildik baǵdarlamalardy jáne mádeni integratsiiany kúsheitý úshin Frantsiiadan oqytýshylardy tartýdy josparlap otyrmyz, bul frantsýz tilin sapaly oqytýǵa jáne yntymaqtastyqty tereńdetýge yqpal etedi.
– Suqbatyńyzǵa raqmet!
Qosymsha derek: Lotaringiia ýniversiteti – Eýropanyń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń biri jáne Frantsiianyń úzdik 10 ýniversitiniń qataryna kiretin iri memlekettik joǵary oqý orny. 2012 jyly Lotaringiia aimaǵyndaǵy birneshe JOO–nyń birigýi nátijesinde qurylǵan ýniversitet kampýstary birneshe qalada ornalasqan. Lotaringiia ýniversiteti 9 zertteý baǵyty boiynsha uiymdastyrylǵan 101 akkredittelgen zertteý ortalyǵyn jáne 8 doktorlyq kolledjdi, injeneriia, jaratylystaný, gýmanitarlyq jáne áleýmettik ǵylymdar, ekonomika, óner jáne meditsina siiaqty túrli salalar boiynsha bakalavriat, magistratýra jáne doktorantýra baǵdarlamalaryn usynady. Ásirese materialtaný, himiia, energetika, sondai-aq meditsinalyq jáne biomeditsinalyq zertteýler salasynda ozyq oqý orny sanalady.
Munda ǵylym men tehnologiia salasyndaǵy zertteýlerge erekshe nazar aýdarady. Ýniversitettiń birneshe zertteý institýttary Frantsiianyń ulttyq zertteý ortalyqtarymen (CNRS, INSERM) tyǵyz bailanysta jumys isteidi jáne eýropalyq zertteý jobalaryna qatysady. Lotaringiia ýniversiteti álemniń 100-den astam elindegi joǵary oqý oryndarymen jáne zertteý ortalyqtarymen áriptestik ornatqan.
Qazaqstanda Abai atyndaǵy QazUPÝ-da óziniń filialyn ashý – halyqaralyq yntymaqtastyq aiasyndaǵy mańyzdy qadamdardyń biri. Eske salsaq, biyl QR Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi Lotaringiia ýniversiteti (Université de Lorraine) filialynyń bilim berý baǵdarlamalaryn júzege asyrý úshin Abai ýniversitetiniń stýdentterine 95 grant bóldi. Yntymaqtastyq aiasynda bólingen bilim granttaryna sáikes, «B018(KZ-FR) - Shetel tili muǵalimderin daiarlaý», «B140(KZ-FR) - Halyqaralyq qatynastar jáne diplomatiia», «B044(KZ-FR)-Menedjment jáne basqarý», «B046(KZ-FR)-Qarjy, ekonomika, bank jáne saqtandyrý isi», «B047(KZ-FR)-Marketing jáne jarnama», «B093(KZ-FR)-Meiramhana isi jáne meimanhana biznesi» mamandyqtary boiynsha bakalavr bilim berý baǵdarlamalaryna stýdentter qabyldandy.
Janna JOMART
