Qazir Májilis maquldap, Senattyń qaraýynda jatqan jańa Salyq kodeksin Memleket basshysy jeme-jemge kelgende qabyldamai tastaýy da múmkin. Bul týraly Dalanews.kz saityna óziniń aty-jónin atap kórsetpeýdi ótingen qarjyger-maman aitty.
Qarjygerdiń aitýynsha, qazirgi talqy qalpyndaǵy ózgeristerdi biznestiń iisi murnyna bara bermeitin, kabinette otyrǵan mamandar jasaǵan. Sol sebepti de kásipkerler qaýymy oǵan údere narazy.
"Mynandai qarabaiyr logika bul arada: "biýdjetti qalai tolyqtyramyz" degende biznesmender sanyn alǵan, solardyń salyǵyn 12-den 16-ǵa ósirsek, "osynsha tabysqa keńelemiz" degen, boldy, bitti. Al, is júzinde, eger bul zań qabyldansa, ol jumys istemeidi. Óitkeni tabysqa keńelem dep senip otyrǵan kásipkerler sany ondaida eki esege azaiady. Sebebi olar búitse baǵany qymbattatýy kerek. Al qasynda arzan taýary men jumys kúshi bar Qytai turǵanda, onymen alysqa bara almaisyz. Qazirdiń ózinde bazarǵa baryp kórińizder senbi-jeksenbi, burynǵydai iin tirisken qaraqurym halyq joq. Taýarlar ótpei tur. Jurt arzandy izdeidi. Úiden shyqpai, ony Qytaidan aldyrta salady. Al, endi salyq ósse, oǵan qosa kóptegen jeńildikter alynyp, kerisinshe qatań sharalar kúshine ense, teń jarty biznesten aiyrylamyz ǵoi. Al bul degenińiz qan júgirip turǵan aǵzany óz qolymen ózińizdiń býyndyryp óltirgenińizdi bildiredi", - deidi ol.
Al bul ózgeristerdi lobiileýshiler (qarasy kóp) Túrkiiany, Argeniiany mysalǵa keltiretin kórinedi.
"Túrkiia halqynyń sany qansha? Qazaqstan halqy qansha? Eki ekonomikany salystyrýǵa da kelmeidi. Biri – kapitalizmde baiaǵydan ómir súrip jatqan, ábden tóselip, naryqtyq joldarmen damýshy ekonomika, al biri - naryqtyq turǵydan alǵanda, postkeńestik keńistiktegi tolyqqandy qalyptaspaǵan shala dúnie", - deidi qarjyger.
Mamannyń aitýynsha, Qasym-Jomart Toqaev buǵan deiin de ózgerister engizilgen Salyq kodeksin qabyldamai, keri qaitarǵan.
"Bul joly da sóitedi, basqa amaly joq. Taǵy shiki ǵoi óitkeni. Qanshama ýaqyt tekke ketti. Sondyqtan, menińshe, munymen ainalysqandar jaýapty bolýy tiis. Taǵy úshinshi márte osy kúiinde aldyna kelip turmasy úshin. Áitpese, tájiribe joq emes. Alysqa barmai-aq, "Atamekenmen" tizgin qaǵysyp bul qujatty durystap ázirlese, budan tushymdy dúnie shyǵarýǵa bolady, negizi", - deidi ol.
Onyń aitýynsha, jańa Salyq kodeksiniń jolynyń bolmaýynyń eki sebebi bar.
"Birinshisi - qabiletsizdik, asyǵystyq, "tise terekke, timese butaqqa" dep óz jumysyna selqos qaraýlyq. Ekinshisi – qasaqanalyq. Adamnyń ózi de basyna tigen taiaqtan sabaq alady emes pe? Al bul qujattyń bizde "pisirilip jatqanyna" qai zaman? Niet bolsa, ony bir jaqty etetin ýaqyt áldeqashan bolǵan. Soǵan qaraǵanda ony taza mamandardyń qolyna tigizbei, ádeii shiki qaldyrady. Nege? Ol jaǵyn bilmedim", - deidi qarjyger.
Sóz sońynda maman munyń malamatan dúnie ekenine kóz jetkizý úshin qazirdiń ózinde miy ashyp, qan sorpasy shyǵyp jatqan kásibi salyqshylar men esepshilerdi sóiletip kórýdi usynady.
Aita ketsek, 2025 jyly 30 sáýirde Májilis depýtattary jańa Salyq kodeksi men salyq salý máseleleri boiynsha ilespe túzetýlerdi ekinshi oqylymda qabyldady. 2025 jyly 8 mamyrda ol Senatqa kelip tústi. Jańa Salyq kodeksin shilde aiynda qabyldap, 2026 jyly 1 qańtarynan bastap qoldanysqa engizý jospary bar. Rasynda, kúni keshe Senat atalǵan zań jobasyna taǵy da ózgerister men tolyqtyrýlar engizip, Májiliske keri qaitardy. Rasynda, kásipkerler tarapynan kelispeýshilikter bar bolyp shyqty. Al onyń qanshalyqty jóndep-muqaýǵa keletinin aldaǵy ýaqyt kórsetedi.
Depýtattar pen Úkimettiń birlesken jumysy nátijesinde, sonyń ishinde qosymsha qun salyǵy reformasy boiynsha mynandai birqatar sheshim qabyldanǵan.
- Alǵashynda Úkimet usynǵan 20 paiyzdyq mólsherleme 16 paiyzǵa deiin tómendetildi.
- Qosymsha qun salyǵy boiynsha mindetti tirkeýdiń shegi 15 millionnan 40 million teńgege deiin ulǵaityldy.
- Dárilik zattar men meditsinalyq qyzmetterge qosylǵan qun salyǵynyń tómendetilgen mólsherlemeleri engiziledi: 2026 jyldan bastap 5 paiyz jáne 2027 jyldan bastap 10 paiyz bolady.
- Tegin meditsinalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi, mindetti meditsinalyq saqtandyrý, sirek kezdesetin jáne áleýmettik mańyzy bar aýrýlardy emdeý aiasyndaǵy taýarlar men qyzmetter qosylǵan qun salyǵyn tóleýden bosatylady.
- Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary men otandyq basylymdardy, sondai-aq, baspa túrindegi kitaptardy basyp shyǵarý qyzmetterin QQS tóleýden bosatý josparlanyp otyr.
- Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qoldaý maqsatymen qosylǵan qun salyǵy somasy 70 paiyzdan 80 paiyzǵa deiin ulǵaityldy.
- Ońailatylǵan deklaratsiiany reformalaý aiasynda ruqsat etýshi tiziminiń ornyna tyiym salynatyn tizim engizildi.
- Máslihattardyń óńirlik erekshelikterin eskere otyryp ±50%-ǵa deiin túzetý múmkindigimen 4 paiyzdyq biryńǵai mólsherleme belgilendi.
- Kásipkerlik sýbektileri arasyndaǵy operatsiialarǵa arnaýly salyq rejimin qoldaný keńeitildi.
- Oiyn biznesi men bankter úshin korporativti tabys salyǵy mólsherlemesi 25 paiyzǵa deiin kóbeitildi. Al bankter úshin kásipkerlik sýbektilerin nesieleýden túsetin kirister boiynsha mólsherleme 20 paiyz deńgeiinde qaldy.
- Jeke tabys salyǵynyń progressiv shkalasy engiziledi: jalaqy boiynsha: 8500 AEK-ke deiingi tabysqa 10% (jylyna 33,5 mln. teńgege deiin), odan joǵary bolsa 15%; dividendter túrindegi kirister úshin: 230 000 AEK deiin 5% (1 mlrd. teńgege jýyq) jáne odan joǵary bolsa 15%; rezident emes jeke tulǵalardyń kiristeri úshin: 600 000 AEK deiin 10%, odan joǵary bolsa 17%.
Al keshegi Senattaǵy ózgertýlerge mynalar enedi:
1. Fermerlik sharýashylyqtar úshin progressivti salyq salý usynyldy: 230 000 AEK-ten asatyn tabysqa 15% mólsherleme engiziledi;
2. KASE-de baǵaly qaǵazdarmen jasalǵan mámilelerden dividend alatyn azamattarǵa (AHQO tárizdi) JTS boiynsha jeńildik beriledi;
3. Banktik operatsiialar qymbattap ketpeýi jáne halyqaralyq esepteýlerde irkilister bolmaýy úshin tólem kartalary boiynsha operatsiialar QQS-tan bosatylady;
4. Liýks zattarǵa (avtokólik, keme, ushaq) aktsiz tek import kezinde emes, el ishinde satylǵanda da alynady. Bul salyqty tek jeke tulǵalar tóleidi;
5. Memlekettik baǵaly qaǵazdarmen operatsiialardan tabys tabatyn rezident emester úshin jeńildik saqtalady. Bul investitsiialardyń ketýine jol bermeý úshin qajet;
6. Salyqtyń aýyrlaityn normalary tek 2026 jylǵy 1 qańtardan bastap kúshine enedi dep naqty belgilendi;
7. Kameraldyq baqylaý boiynsha habarlamalarǵa jaýap bermegen jaǵdaida elektrondy shot-faktýralardy ýaqytsha toqtatý tetigi engiziledi;
8. Quramynda múgedektigi bar keminde 10 adam jumys isteitin kásiporyndardyń ainalymy QQS-tan bosatylady;
9. Otandyq baspa basylymdary úshin QQS mólsherlemesi 10% bolyp bekitiledi;
10. Qorshaǵan ortaǵa teris áseri bar, biraq tirshilikke qajetti nysandar úshin qoldanystaǵy ekologiialyq tólem mólsherlemeleri saqtalady;
11. Sharýa qojalyqtaryna óteýsiz berilgen múlik salyq salynatyn tabys bolyp eseptelmeidi.
