Bul týraly DalaNews.kz habarlaidy.
«Qytaidyń «Jibek joly ekonomikalyq beldeýi» qaiyrymdylyq maqsatta qurylǵan deseńiz, qatelesesiz. Bul – ózeginde bútin bir memlekettiń múddesi jatqan joiqyn joba.
Kór de turyńyz, aldaǵy eki ǵasyr boiyna Qytai bul baǵdarlamaǵa barynsha basymdyq beredi. Munyń eki saiasi sipaty bar», – deidi Sátpaev.
Boljam
2021 jyly Qytai kompartiiasynyń qurylǵanyna 100 jyl tolmaq. Sátpaevtyń pikirinshe, Qytai biligi buǵan deiin eldegi orta taptyń sany men sapasy artady, úlken kúshke ainalady dep úmittenip otyr.
Bul – birinshi júzjyldyqtyń mejesi.
«Ekinshi júzjyldyqta – 2049 jyly Qytai Halyq Respýblikasynyń qurylǵanyna 100 jyl tolady.
Mine, osy kezde Qytai ózin jahandyq ekonomikalyq sýperderjava retinde málimdemek. Bul ýaqytqa deiin Qytai Reseidi Orta Aziiadan birjolata tyqsyryp, yǵystyryp shyǵady.
Orta Aziia elderi ekonomikalyq turǵydan aspan asty elimen áriptesýdi hosh kórip, Reseiden irgesin aýlaq sala bastaidy.
Boljaýymsha, sanktsiialyq jáne saýda soǵysy Kremldi tityqtatyp tynbaq aqyr aiaǵynda. Reseidiń ózi de áriptes retinde Qytaidy qyzyqtyrýdan qalady», – deidi Dosym Sátpaev.
Qytai munymen toqtap qalmaidy. Kelesi kezekte Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa aýyz salady kórshi el.
«Jutyp quiady bul odaqty. Jutyp qoiǵanyn ańǵarmaidy da. Odaqty áldeqandai qylatyndar úshin salystyraiyqshy: Eýraziialyq odaqtyń negizgi qarjylyq qurylymy sanalatyn Eýraziialyq banktiń jarǵylyq kapitaly 10 mlrd dollardyń ar jaq, ber jaǵynda. Al Aziia infraqurylymdyq investitsiialyq bankiniń jarǵylyq kapitaly 100 mlrd dollardan asyp jyǵylady», – deidi Sátpaev.
Aitýynsha, Orta Aziiadaǵy bes memlekettiń barlyǵy sóz júzinde Máskeýmen aradaǵy dostyq pen áriptestiktiń saqtalýyn qalaǵanymen, is júzinde alystan aralasqandy jón kóredi.
«Túrikmenstan men Tájikstannyń Reseimen aradaǵy qarym-qatynasy tipti salqyn. Jalpy, bizdiń aimaq úshin krediti men investitsiiasy jaǵynan Qytai áldeqaida tartymdy», – deidi ol.
Nege?
Sátpaevtyń aitýyna qaraǵanda, «Jibek joly ekonomikalyq beldeýi» paida bolmai tura Qytai Shanhai yntymaqtastyq uiymyn bolashaq ekonomikalyq joba retinde qarastyrǵan. Qytai qashanda eki máselege nazar aýdarǵan. Biri – ekonomika, endi biri – qaýipsizdik.
Dál qazir ShYU «Jibek joly» jobasy aiasyndaǵy ekonomikalyq maqsat-muratty júzege asyrýda qaýipsizdikti qamtamasyz etetin baǵdarlamaǵa ainaldy.
Al ShYU-ǵa Orta Aziia elderiniń derligi múshe.
«Beijiń Orta Aziiadaǵy ahýaldyń barynsha turaqty bolǵanyn qalaidy. Asqynyp ketkeninen qaýiptenedi. Sebebi bizde búlik shyqsa, shalyǵy Shyńjań-Uiǵyr avtonomiiasyn da sharpyp ketýi múmkin. Bul aimaqta ońtaily sátti kútip, alaqanyn ysqylap otyrǵan Qytaimen qyrǵi-qabaq toptar bar», – deidi Sátpaev.
Neni kózdeidi?
Saiasattanýshynyń paiymdaýynsha, Qytai ekonomikasynyń áýel bastaǵy baǵyty – munai-gaz salasy. Bul turǵyda Qytaidyń 2020 jylǵa deiingi Energetikany damytý baǵdarlamasyna nazar aýdarǵan jón.
«Nege? – deidi Sátpaev. Sebebi baǵdarlamanyń negizgi baǵyttary munai-gaz salasyna qatysty. Onyń ishinde jańa munai kózderin tabý, munai qoryn kóbeitý, munai tasymaldaýdyń balamaly kózderin izdestirý.
Munai-gaz salasynda Qytai Orta Aziianyń úsh memleketi – Qazaqstan, Ózbekstan jáne Túrikmenstanmen tyǵyz áriptestik ornatqan. Biraq, báribir de bul baǵyttaǵy Qytaidyń negizgi strategiialyq áriptesi Qazaqstan bolyp qala bermek. Buǵan Qytai ǵana emes, biz de múddelimiz» , – deidi ol.
Iá, biz de múddelimiz. Sátpaev solai dep paiymdaidy. Qytai naryǵyna munai men gaz jetkizetin iri tasymaldaýshyǵa ainalýdy kózdeidi bizdiń el.
2015 jyly Qazaqstan munaiynyń 80 paiyzy Italiia, Frantsiia, Gollandiia, Shveitsariia jáne Ispaniiaǵa eksporttalǵan. Munaidyń 70 paiyzy Kaspii qubyr konsortsiýmy (KTK) arqyly jóneltilipti. KTK kúni keshe modernizatsiiadan ótti. Bul óz kezeginde qazaq munaiynyń tasymalyn jylyna 52 mln-nan 67 mln tonnaǵa deiin arttyrýǵa múmkindik bermek.
Sátpaevtyń aitýynsha, Qazaqstan munaiy áli birazǵa deiin KTK arqyly jetkiziledi. Bizdegi munaidyń 25 paiyzyn Qytai kompaniialary igerip otyr eken.
Al Resei úshin óz munaiyn Qazaqstan arqyly Qytaiǵa tasymaldaý asa ózekti másele. «Rosneft» Qytaiǵa tasymaldanatyn munai kólemin jylyna 13-18 mln-nan 30 mln-ǵa deiin arttyratynyn aitqan.
«Qytai Jibek joly jobasynan úmitti. Birqatar aýditorlyq kompaniialar jobanyń qanshalyqty jemisti bolaryna zertteý júrgizgen-tuǵyn. Olardyń boljamynsha bul jobaǵa qatysy bar elderdiń ekinshi tynysy ashylady. Investitsiia sýdai aǵylady bul elderge.
Qytai qarjy aiap otyrǵan joq. Jibek joly aiasyndaǵy infraqurylymdarǵa 50 mlrd dollar bólmek. Munyń belgili bóligi temir jol men kólik joldaryna baǵyttalary túsinikti.
Qazaqstan temirjolynyń dereginshe, 2011 jyly Qazaqstan arqyly Eýropaǵa myńǵa jaqyn konteiner ótken, al 2020 jylǵa qarai bul kórsetkish 2 mln konteinerge jetpek», – deidi Sátpaev.
Daiyndaǵan Dýman BYQAI
