Bizde ǵylymi konkýrstardyń talaby boiynsha oǵan 3 jyl ǵana ýaqyt beriledi, dedi senator Aqylbek Kúrishbaev ǵylymdy damytýdaǵy máseleler týraly sóilegen sózinde dep habarlaidy Dalanews.kz.
Onyń sózinshe, bulai aýyl sharýashylyǵy ǵylymi zertteýlerdiń ýaqytyn shekteýge bolmaidy.
Sebebi atalǵan saladaǵy zertteýler biýdjettik josparlaý merzimine emes, aýa-raiynyń erekshelikterimen bailanysty.
– Eshbir elde aýyl sharýashylyǵyndaǵy jańa suryptar, tehnologiialar úsh jyl ishinde jasalmaidy. Sondyqtan keńestik odaq kezeńinde ǵylymi zertteýlerge kem degende 5 jyl ýaqyt beriletin.
Qazir biz ózimizdiń ǵylymi jobalarymyzǵa sheteldik ǵalymdardy tarta almaǵandyqtan, sheteldik tehnologiialardyń transfertin qamtamasyz ete almai otyrmyz.
Sebebi bizdiń seriktesterimiz 3 jyl merzimde aýyl sharýashylyǵynda mańyzdy ǵylymi nátijelerge qol jetkizýdiń múmkin emestigin túsinedi. Demek, agrarlyq ǵalymdarymyzdy biz ózimiz tyǵyryqqa tirep otyrmyz. Árine, osydan keiin óndiristiń suranysyn ótei almaityn, "shiki" ǵylymi jobalar paida bolady, – dedi ol.
Depýtat Qazaqstan ǵylymynyń qazirgi deńgeiin kórsetetin mynadai derekterge nazar aýdardy:
2020 jylǵy "Jahandyq innovatsiialyq indeks" reitingine sáikes, Qazaqstan innovatsiialyq qyzmet tiimdiligi kórsetkishi boiynsha tek 77-orynǵa ie boldy. Damyǵan elder týraly aitpaǵanda, biz Resei men Belorýssiiadan aitarlyqtai artta qalyp, Armeniiadan, Mońǵoliiadan, Iamaika jáne Panamadan da tómengi orynǵa tústik.
– Al ózimizdiń statistikalyq derekterimizge súiensek, 2019 jyly bizdegi innovatsiialyq ónim kólemi eldiń jalpy ishki óniminiń nebári 1,6%-yn quraǵan, osy kórsetkish boiynsha biz Reseiden 8 ese, damyǵan elderden 20-30 ese artta qalyp otyrmyz. Nege bulai?
Basty sebep – ǵylymdy qarjylandyrýdyń jetkiliksizdigi.
Biz ǵalymdardy daiyndaýdyń eski keńestik júiesin joidyq, biraq onyń ornyna jetildirilgen jańasha júieni qura almadyq.
Tehnologiialyq turǵydan damyǵan elder, onyń ishinde Qytai, innovatsiialardy qurýdyń jáne zamanaýi ǵylymi kadrlardy daiarlaýdyń eń qysqa joly zertteý ýniversitetiniń modeli bolyp tabylatynyn dáleldedi jáne búginde kórshilerimizdiń qandai ǵylymi serpilis jasaǵanyn kórip otyrmyz.
Atalǵan eldiń ýniversitetterinde, negizinen, ekonomikanyń eń ózekti máselelerin sheshýge baǵyttalǵan iri pánaralyq ǵylymi baǵdarlamalar júzege asyrylady. Ózindik ǵylymi mektebi qalyptaspaǵan zertteýlerdiń baǵyttary boiynsha jobalarǵa jetekshi sheteldik ǵalymdar tartylady.
Nátijesinde mýltiplikativti nátijelerge: iaǵni, óndiriske qajet innovatsiialarǵa, jańa bilimen tehnologiialar transfertine, zamanaýi zertteý ádisterin meńgergen jas ǵalymdardy daiarlaýǵa, JOO úshin jańa bilim berý baǵdarlamalaryna qol jetkiziledi, – dep qosty ol.
Onyń aitýynsha, biz ózimizdiń kóptegen reformalarymyzben ǵylym men joǵary bilim berýde osyndai basty júieli ózgeristerdi is júzinde qalyptastyra almadyq.
Shyn máninde, biz búgingi kúnge deiin álemdik ǵylymi jáne bilim berý keńistigimen birige almadyq. Bizde qurylǵan birneshe ǵylymi-zertteý ýniversitetteriniń jumys isteý mazmuny emes, tek mańdaishasyndaǵy jazýy ózgerdi. Al salalyq ministrlikter tipti basqa jolmen júr.
Olar ózderine baǵynyshty ýniversitetterdiń ǵylymi áleýetin nyǵaitýdyń ornyna, olardyń ústinen neshe túrli ákimshilik qurylymdardy oilap tabýda. Mundai júie eshbir damyǵan elde joq!
Usynylyp otyrǵan zań jobasynda Bilim jáne ǵylym ministrliginiń sala aralyq úilestirý quzyretiniń kúsheitiletini meni qatty qýantady.
Eń bastysy, elimizdiń ǵylymyn "velosipedti" qaita oilap tappai, álemde jinaqtalǵan tájiribeni qoldana otyryp, ǵylymi zertteýlerdi uiymdastyrýdyń zamanaýi júiesin bizdiń tájiribege beiimdei alatyn jai ǵana menedjer emes tanymal ǵalym basqarý kerek.
«Biz Bilim jáne ǵylym ministrligi jumysynyń qanshalyqty kúrdeli jáne kóp qyrly ekenin túsinemiz», degen senator ǵylymnyń sapaly ǵylymi áleýetin qalyptastyrýǵa qatysty osy basym mindetterge nazar aýdarýdy surady.