Derekkóz: Ras.kz
Bul bala kezimde ózim kýá bolǵan oqiǵa edi.
Qaraqumdaǵy bir qudyqtyń basynda eki úi edik. Kórshimiz Dúisen degen shopan. Sol kisi bir kúni bizdiń úide ákeme bir áńgime aityp otyrdy. Osy jerden kórinip turatyn biik tóbeniń baýraiynda mal jaiyp júrip, ol qasqyrdyń apanyna kezdesipti. Apannyń aldynda úsh-tórt kúshik oinap júripti. Erteńine ketpen alyp baryp, indi erinbei qazyp, kúshiktiń bárin ustap alyp, óltirip tastapty.
– Erteń ósip alǵasyn bular malǵa shabady, – dedi Dúisen.
– Ái, beker qylǵan ekensiń, – dedi ákem oǵan renjip. – Qasqyr kórshisine shabatyn ba edi. Endi bále bolatyn boldy. Malyńa saq bol! Typ-tynysh uiqymdy qandyryp júrgen meni de qaralai túnimen mal kúzettiretin boldyń-aý.
Aitqanyndai, eki-úsh kúnnen soń Dúisenniń eki-úsh qoiyn qasqyr óltirip ketti. Odan soń taǵy bir-eki ret. Jemeidi. Qoilardy tek tamaqtap óltirip kete beredi. Jiyrmadan asa maly shyǵyn boldy.
Al ol úiden birer júz metr jerde otyratyn bizdiń otar aman.
Bir kúni tún ishinde Dúisenniń úi jaǵynan shyqqan oibailaǵan jaman daýystan bárimiz óre túregeldik. Dúisenniń áieli zar jylap júr. Ne bolǵan?
Sóitsek, qojaiynnyń mal kúzetinde júrgenin «zerttep» alǵan qasqyr onyń úiine keledi. Kiiz úi ystyq bolǵasyn, túnemelik irgeniń shiin ashyp, kiizin túrip qoiady eken. Ol kezde shopan baiǵusta qandai jóni túzý úi bar. Shii ysyrylǵan ashyq irgedegi keregeniń saǵanaǵy synyq ta, ol jerde eńbektegen eresek adam erkin syiyp ketetindei tesik bar eken. Jankeshti qasqyr sol tesikten kirip, shopan áieliniń qushaǵynda jatqan emizýli balany alǵan da qashqan ǵoi. Balanyń anasy áýeli qoryqqanynan úni shyqpai qalyp, sálden soń esin jiyp baryp, oibaiyn salǵan eken.
Bolǵan oqiǵanyń bary osy.
Dala taǵylarynyń eń jyrtqyshy da júrektisi – qasqyr. Olar aqyldy da márt bolady. Ol óz inine taqaý qonystanǵan otarǵa esh ýaqytta tiispeidi eken. Bul – kórshisimen beibit ómir súrýdi qalaǵany. Sol zańdy buzǵan adam – Dúisendi ol qandy qunyker sanaǵan jáne onyń iisinen kúshikterin óltirýshi sol ekenin qapysyz anyqtaǵan. Sosyn ózine-ózi ant bergen: «Baladan balanyń artyǵy joq. Qanǵa – qan!»
Ol jáne ózine-ózi bergen sertin oryndap, óz balalaryn óltirýshiden qan qaqsatyp turyp kek aldy!
Dala taǵylarynyń eń jyrtqyshy da júrektisi – qasqyr. Olar aqyldy da márt bolady. Ol óz inine taqaý qonystanǵan otarǵa esh ýaqytta tiispeidi eken. Bul – kórshisimen beibit ómir súrýdi qalaǵany.
1988 jyly Almatydaǵy «Jalyn» baspasynan meniń balalarǵa arnalǵan óleńder jinaǵym shyqty. Maqtanǵanym emes, kitaptyń ishinde kóshpendi jurtymyzdyń salt-dástúrin qamtyǵan jabdyqtar, dala shópteriniń túr-túri túgeldei qamtylǵan táp-táýir óleńder bar edi. Osy ulttyq-ekzotikalyq óleńderimniń jinaǵyn bastaýysh synyptar muǵalimderi, mektepke deiingi balalar mekemeleriniń qyzmetkerleri ózime de úlgertpei kitap dúkenderinen pyshaq ústinen satyp alyp ketti. Sol kitapta osy oqiǵany siýjetti óleńge ainaldyryp bere otyryp, túz taǵylarynyń qasietinen balalardy habardar etkim kelgen. Ókinishke orai, baspagerler dál sol óleńderimdi jinaqqa engizbei qoiypty. Nege?
Keiinirek baspaǵa baryp, ondaǵy jigittermen sóileskenimde:
– Aldynda bir otar qoi turǵanda, janyn jaldap kiiz úige kirip, odan bala alyp qashyp, ony jáne jemei tastap ketetin ol qasqyr aýysh pa, álde vegetarianets pe?! – dedi olar.
Qasqyrdy sýretinen ǵana kórgen jigitterge men tabiǵat zańynyń kúrdeliligi, tili joq bolǵanymen árbir jaratylys iesiniń ózine tán aqyl-sanasy, jazylmaǵan buljymas zańdary bolatynyn qansha dáleldesem de, túsindire almadym. Al ádebiettiń tóńireginde júrgen olardyń túisigi osylai bolsa, kóp nárseden beihabar, asfaltta ósken urpaǵymyzdy biz ata-babamyz mekendegen dala zańy men ulttyq sanaǵa qalai tárbielemekpiz?!
Janyńdy keide osyndai nárseler de qulazytady.
Asqar Kirebaev
