Sońǵy aptalarda Reseidiń áskeri belsendiligi Eýropada ǵana emes, Ortalyq Aziia men Kavkaz óńirinde de kúsheiip keledi. Sarapshylar Máskeýdiń Ýkrainadaǵy soǵystan keiingi jańa strategiiasy — “jasyryn yqpal men aqparattyq soǵys” kezeńine ótkenin aitady, dep habarlaidy Dalanews.kz "Washington Post"-qa silteme jasap.
NATO keńistigindegi provokatsiialar
Sońǵy ýaqytta Reseidiń áskeri ushaqtary NATO men Eýropalyq odaq elderiniń áýe keńistigine jii kirip, Briýssel bul áreketterdi “otpen oinaý” dep baǵalady.
Bul jaǵdai Ýkraina shekarasynan tys aimaqtarda jańa geosaiasi shielenis oshaqtarynyń paida bolý qaýpin kúsheitip otyr.
Nazar negizinen Baltyq elderine aýyp jatqanda, Máskeý óz shekarasyna jaqyn óńirlerde, mysaly Ortalyq Aziia men Ońtústik Kavkazda aqparattyq soǵystardy jandandyryp jatyr.
Ýkrainadan keiingi jańa taktika
2022 jyly Ýkrainaǵa basyp kirgennen keiin Reseidiń bedeli aitarlyqtai tómendedi.
Finliandiia NATO-ǵa qosyldy, Moldova gibridtik shabýyldarǵa daiyndala bastady, al Polsha shyǵys shekarasyn nyǵaitty deýge bolady.
Biraq jaýlap alynǵan aýmaqtardy ustap turý Máskeýge tym qymbatqa túsip otyr. Sondyqtan Kreml endi tikelei soǵys emes, “jasyryn yqpal etý, dezinformatsiia taratý jáne turaqsyzdyq týdyrý” taktikasyna qaita oraldy, deidi sarapshylar.
Moldova — Reseidiń jańa «synaq alańy»
Moldova prezidenti Maiia Sandý Máskeýdi eldiń ishki saiasatyna aralasýǵa júzdegen million eýro jumsady dep aiyptady.
Sol siiaqty Reseidiń Chehiia men Rýmyniiadaǵy sailaý protsesterine de yqpal etýge tyrysqany aitylyp júr. Qazir osyndai gibridtik yqpal belgileri Qazaqstan men Armeniiada baiqala bastaǵan degen boljamdar aityla bastady.
Máskeýdiń ýaiymy - Ortalyq Aziia men Kavkaz
Bul eki aimaq burynnan Reseidiń yqpalyndaǵy keńistik sanalǵanymen, Ýkrainadaǵy soǵys bastalǵaly Qazaqstan men Armeniia Máskeýden birtindep alystai bastady. Aitalyq, 2024 jyly premer-ministr Mihail Mishýstin usynǵan qupiia baiandamada “Reseidiń Ortalyq Aziia men Kavkazdaǵy pozitsiiasy álsirep barady” degen qorytyndy jasalǵan.
Bul Kreml úshin álbette dabyl qaǵýǵa negiz bolatyny sózsiz.
Geosaiasi múdde men resýrstyq esepter
AQSh úshin de bul aimaqtyń mańyzy artyp keledi. Sirek kezdesetin metaldardyń álemdik qorynyń eleýli bóligi Qazaqstan men Ortalyq Aziiada shoǵyrlanǵan. Búginde AQSh importynyń 70%-y Qytaiǵa táýeldi, al Qazaqstan — álem boiynsha sirek metaldar qory jóninen úshinshi orynda degen aqparat aitylady. Sonymen qatar, aimaq Aziia men Eýropany bailanystyratyn “dálizdiń” negizgi bóligi, ol Resei men Irandy ainalyp ótetin mańyzdy kólik-logistikalyq baǵyt ekeni de ras.
Turaqsyzdyq týdyratyn áreketter qandai?
Sońǵy ýaqytta Máskeýdiń osy óńirlerde destrýktivti belsendiligi jiilegen. Qazaqstanda reseilik agentter eldiń soltústiginde (orys tildi óńirlerde) tártipsizdik uiymdastyrýǵa tyrysqany týraly habar tarady, dep jazady batystyq BAQ. Al Armeniiada bilik Kremlge jaqyn kásipkerdi memlekettik tóńkeris jasamaq boldy degen kúdikpen ustady.
Armian shirkeýine Resei barlaý qyzmetimen bailanysy bar degen aiyptaýlar aitylyp qaldy. Bul Ýkrainadaǵy stsenariidiń aina-qatesiz qaitalanýyna negiz bola ma? Al orys tildi aimaqtardaǵy narazylyqty qozdyrý, Kremlge adal tulǵalardy qarjylandyrý, din institýttaryn paidalaný derekteri she?
Qazaqstan — basty nazarda
Qazaqstan — Reseimen eń uzyn qurlyqtyq shekarasy bar el jáne munda eń iri orys diasporasy turady. Kei reseilik saiasatkerler men BAQ Qazaqstannyń aýmaqtyq tutastyǵyna kúmán keltirýdi burynnan aityp júr. Pýtinniń álgi bir aitqan sózin de umytýǵa bolmaidy. Ol “Qazaqstanda eshqashan memlekettik bolmaǵan”,- dedi emes pe? Reseidiń buqaralyq aqparat quraldary qazaqstandyq bilikti jii rýsofobiia úshin aiyptap, etnikalyq orystardy “qorǵaý” qajettigin alǵa tartady. Bul — Máskeýdiń Qyrym men Donbasta qoldanǵan syltaýynyń týra kóshirmesi deýge de keledi.
Qoryta aitqanda keibir saiasattanýshylar Resei Ýkrainadaǵy sátsizdigin Ortalyq Aziia men Kavkazda aqparattyq jáne saiasi yqpalmen óteýge tyrysyp otyr.Bul óńirlerde turaqtylyqtyń shaiqalýy kelesi jyldary jańa geosaiasi teketirestiń negizgi alańyna ainalýy múmkin, deidi. Bul pikirlerdi basylymǵa AQSh áskeri-teńiz kúshteri ministriniń eks-orynbasary Set Kropsi men Turan zertteý ortalyǵynyń direktory Józef Epshtein aityp bergen.
